Lektury maturalne - poziom podstawowy (28)

Antygona

Sofokles (441 r. p.n.e.)

Tebu - miasto po bratobójczej walce Eteoklesa i Polinika; Plac przed pałacem królewskim w Tebach - jedyne miejsce akcji, zgodnie z zasadą jedności miejsca; Grób Polinika poza murami miasta; Loch (grota skalna) do którego zostaje zaprowadzona Antygona. Po śmierci Edypa jego synowie Eteokles i Polinik podzielili się władzą w Tebach, ale wbrew umowie Eteokles po roku rządów nie przekazał tronu bratu. Polinik sprowadził obce wojska, aby odzyskać tron, i między braćmi rozpoczęła się bratobójcza walka, w której obaj zginęli. Władcą Teb został wuj sióstr Kreon, syn Menojkeusa, brat Jokasty, który uznał Polinika za zdrajcę narodu i wydał zakaz grzebania jego zwłok, które miały stać się pastwą dzikich zwierząt i ptaków. Eteoklesowi został wyprawiony uroczysty pogrzeb jako obrońcy miasta, a zwłoki Polinika podlegały karze pośmiertnej.

12 postaci 15 zdarzeń

Poemat

Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy)

Biblia (500 r. p.n.e.)

Fragmenty. Eden — rajski ogród z drzewem poznania dobra i zła; Ziemia pogrążona w potopie i arką Noego; Równina z budowaną wieżą Babel; Kraina Us — majątek Hioba i jego hałda żałoby; Jerozolima i przestrzeń modlitwy psalmisty; Wyspa — miejsce wizji Jana. Księga Rodzaju otwiera się opisem stworzenia świata w siedmiu dniach: od światła, przez rozdzielenie wód, nieba i ładu, po człowieka stworzonego na obraz Boży. Pierwsi ludzie zamieszkują ogród Eden z obowiązkiem jego uprawy i z jednym zakazem dotyczącym drzewa poznania dobra i zła. Rozmowa z wężem prowadzi do złamania zakazu: ludzie spożywają zakazany owoc i zaczynają odczuwać wstyd. Za nieposłuszeństwo para zostaje wygnana z Edenu, a w świat wchodzą praca, ból rodzenia i śmiertelność. Bracia Kain i Abel składają ofiary z różnych płodów; ofiara Abla zostaje przyjęta lepiej, co wzbudza zazdrość Kaina.

13 postaci 14 zdarzeń

Epopeja

Chłopi (fragmenty)

Władysław Stanisław Reymont (1904 r.)

Fragmenty. Wieś Lipce na Mazowszu pod Warszawą w końcu XIX wieku. Gospodarstwo Boryny — zagroda z domem, stodołą i polami. Karczma i targ we wsi oraz droga do kościoła w sąsiedniej parafii. Pola, łąki i las otaczające wieś. /chaty i podwórka sąsiadów — Borynów, Kłębowców, Pacześiów. Dwór w oddaleniu od wsi jako siedziba ziemiaństwa. Akcja tomu I zaczyna się jesienią poprzedzającego roku i prowadzi przez Wielki Post, wiosnę i lato do żniw i dożynek. Maciej Boryna jest najbogatszym i najbardziej poważanym gospodarzem we wsi Lipce. Boryna jest już wdowcem po drugiej żonie i ma trójkę dorosłych dzieci: synów Antka i Macieja oraz córkę Marysię. Sześćdziesięcioletni Boryna postanawia ożenić się po raz trzeci, co wywołuje burzę w rodzinie. Boryna wybiera na żonę młodą Jagnę Paczesiówną, ówczesną dziewczynę z sąsiedniego gospodarstwa. Jagna jest uznawana za najpiękniejszą dziewczynę we wsi i ma wielu adoratorów.

14 postaci 22 zdarzeń

Dziady cz. III

Adam Mickiewicz (1832 r.)

Wilno, ulica Ostrobramska — dawny klasztor oo. bazylianów przerobiony przez władzę carskie na więzienie stanu; korytarz i cele więzienne na drugim piętrze, miejsce Prologu i sceny I oraz egzorcyzmów i widzenia księdza Piotra; Wilno — pałac senatora Nikołaja Nowosilcowa, siedziba urzędnika kierującego śledztwem wileńskim. Utwór jest trzecią, ostatnią ukończoną częścią cyklu dramatów Dziady i powstał wiosną 1832 roku w Dreźnie, w rok po klęsce powstania listopadowego, dlatego bywa nazywany Dziadami drezdeńskimi. Bezpośrednim impulsem do napisania utworu było rozbicie tajnych organizacji młodzieży wileńskiej — Towarzystwa Filomatów i związanych z nim filaretów — oraz śledztwo prowadzone na Litwie w latach 1823-1824. Śledztwem wileńskim kierował carski senator Nikołaj Nowosilcow, który objął nim kilkaset osób, a dziesiątki studentów osadzono w klasztorze bazylianów przy ulicy Ostrobramskiej w Wilnie.

17 postaci 23 zdarzeń

Dżuma

Albert Camus (1947 r.)

Utwór otwiera motto zaczerpnięte z Dziennika roku zarazy Daniela Defoe, autora Przypadków Robinsona Crusoe; sentencja dotyczy przedstawiania jednego rodzaju uwięzienia przez inny i sygnalizuje paraboliczny charakter powieści. Akcja rozgrywa się w Oranie, algierskim mieście portowym, w latach czterdziestych XX wieku, a narrator podaje rok jako 194., celowo zamazując ostatnią cyfrę daty. Powieść otwiera motto z Dziennika roku zarazy Daniela Defoe, autora Przypadków Robinsona Crusoe, zbeletryzowanej kroniki londyńskiej epidemii z 1665 roku wydanej w 1722 roku. Sentencja mówi, że równie rozsądnie jest ukazać jeden rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje naprawdę, przez coś, co nie istnieje.

18 postaci 23 zdarzeń

Ferdydurke (fragmenty)

Witold Gombrowicz (1937 r.)

Fragmenty. Warszawa lat trzydziestych XX wieku: mieszkanie Józia, gimnazjum dyrektora Piórkowskiego, pensja i nowoczesny dom Młodziaków w willowej dzielnicy; Bolimowo pod Warszawą: dwór wujostwa Hurleckich, jego wnętrza, kredens, ogród i okolice wiejskie. Utwór powstał jako polemika z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania z 1933 roku; pierwotnie miał to być krótki pamflet wymierzony w krytyków, których narratorka nazywa ciotkami kulturalnymi. Pierwsze wydanie książkowe ukazało się jesienią 1937 roku w warszawskim Towarzystwie Wydawniczym Rój, z datą 1938 na karcie tytułowej; rozbieżność między rzeczywistym rokiem druku a datą wydania powtarzają wszystkie opracowania, w tym encyklopedyczne i autorskie. Pierwsze wydanie zilustrował Bruno Schulz, który jest także autorem okładki; opracowania podkreślają, że publikacja stała się wydarzeniem literackim i przyniosła autorowi rozgłos w środowisku.

18 postaci 20 zdarzeń

Górą Edek

Marek Nowakowski (1999 r.)

Fragmenty. Zatłoczona ulica większego miasta, nazwana tylko ogólnie. Miejsce akcji nie zostało wskazane wprost. Ulica i przyległe parkingi, po których krążą samochody polujące na wolne miejsce. Część aut ustawia się częściowo na chodniku. Brama prowadząca do firm i przedstawicielstw handlowych, w której znika kierowca forda. Opowiadanie Górą Edek wchodzi w skład tomu opowiadań Prawo prerii, wydanego w 1999 roku nakładem wydawnictwa ABC Future w Warszawie. W części opracowań i zestawień lektur opowiadanie datowane jest błędnie na rok 1960; bibliografia autora nie zawiera jednak żadnego tomu z 1960 roku ani tomu zatytułowanego Górą Edek, a rzetelne źródła wskazują na tom Prawo prerii z 1999 roku. Tom Prawo prerii liczy 173 strony i ukazał się w 1999 roku jako zbiór krótkich opowiadań. Tytuł tomu Prawo prerii ma charakter ironiczny: autor przyrównuje początek polskiego kapitalizmu do czasów Dzikiego Zachodu, w których obowiązywało prawo silniejszego.

11 postaci 18 zdarzeń

Epopeja

Iliada (fragmenty)

Homer (750 r. p.n.e.)

Fragmenty. Obóz Achajów pod Troją w Azji Mniejszej; mury i bramy Troi; pole bitwy między obozem a miastem; Olimp, siedziba bogów; morskie wybrzeże, skąd wychodzi Tetyda. Epos rozpoczyna się inwokacją, w której poeta zapowiada pieśń o gniewie Achillesa, ukazanym jako siła niszcząca Achajów. Plaga spada na obóz grecki pod Troją, ponieważ Agamemnon zatrzymał córkę kapłana Apollina i odmówił jej zwrotu. Chryseis zostaje oddana ojcu, aby uśmierzyć zarazę zesłaną przez Apollina, co jest efektem narady Achajów i mediacji Nestora. Zamiast Chryseis Agamemnon zabiera Briseis, należącą do Achillesa, co wywołuje największy konflikt wewnątrz armii greckiej. Achilles publicznie grozi odejściem z wojny i z rady Ateny powstrzymuje się od uderzenia Agamemnona, zamiast tego wypowiada mu słowa przekleństwa. Zdjęty obrazą Achilles zapowiada, że przestanie walczyć, i prosi matkę Tetydę o wstawiennictwo u Zeusa na rzecz trojan.

16 postaci 22 zdarzeń

Inny świat (fragmenty)

Gustaw Herling-Grudziński (1953 r.)

Fragmenty. Więzienia tranzytowe i śledcze w Witebsku, Leningradzie i Wołogdzie (czerwiec–listopad 1940 roku). Jercewo pod Archangielskiem – obóz pracy przymusowej (łagpunkt zespołu Kargopollag), główne miejsce akcji. Topografia żony w Jercewie: baraki mieszkalne, lazaret, kuchnia z trzema kotłami, Trupiarnia oraz lesopował (wyrąb tajgi). W listopadzie 1939 roku wyruszył jako emisariusz na Zachód przez Litwę, aby poinformować państwa zachodnie o okupacji niemieckiej w Polsce. Zatrzymał się we Lwowie, gdzie korzystał z protekcji Marii Dąbrowskiej i Juliusza Kleinera, a następnie przeniósł się do Grodna i tam znalazł pracę w teatrzyku kukiełkowym. W marcu 1940 roku próbował przedostać się na Litwę; wynajęci przez niego przemytnicy okazali się agentami NKWD i został aresztowany zaraz po opuszczeniu Grodna. Osadzono go w grodnieńskim więzieniu, gdzie zrobiono mu zdjęcie ewidencyjne, które zachowało się do dziś.

18 postaci 21 zdarzeń

Lalka

Bolesław Prus (1890 r.)

Warszawa — Krakowskie Przedmieście (sklep Wokulskiego), Powiśle, Nalewki, Łazienki, kościół Kapucynów, Pałac Paca (siedziba Sądu Okręgowego). Zasławek — majątek prezesowej Zasławskiej oraz ruiny zamku w Zasławiu. Skierniewice — okolice, w których dochodzi do próby samobójczej Wokulskiego. Kraków — cel wyjazdu Łęckich i Wokulskiego. Akcja właściwa powieści rozgrywa się w Warszawie i obejmuje niespełna dwa lata — od marca 1878 do października 1879. Prowadzenie narracji jest dwutorowe: obok trzeciej osoby narratora wszechwiedzącego występują pierwszoosobowe rozdziały Pamiętnika starego subiekta, a relacja zawiera partie mowy pozornie zależnej. Zdarzenia nie są podane w porządku chronologicznym, lecz przeplatane retrospekcjami. Lalka jest lekturą obowiązkową w liceum i technikum na poziomie podstawowym w zakresie całości, a jej motywy i wątki są wykorzystywane w jawnych pytaniach maturalnych.

20 postaci 22 zdarzeń

Poezja

Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)

Anonim (Średniowiecze) (1400 r.)

Fragmenty. Lament świętokrzyski: Golgota pod Jerozolimą w Wielki Piątek, w czasie męki i śmierci Chrystusa; Lament świętokrzyski: liturgiczna i dewocyjna przestrzeń Wielkiego Piątku; tekst mógł być wykonywany podczas misterium wielkopiątkowego, które nie zachowało się w całości. Oba zabytki są utworami anonimowymi i figurują w podstawie programowej języka polskiego dla liceum i technikum jako lektury obowiązkowe omawiane w zakresie fragmentów. Lament świętokrzyski datuje się na drugą połowę XV wieku; najstarszy i jedyny znany odpis powstał około 1470 roku. Tytuł utworu pochodzi od benedyktyńskiego klasztoru na Świętym Krzyżu (Łysa Góra), gdzie przechowywano rękopis; w obiegu są także tytuły Żale Matki Boskiej pod krzyżem oraz Plankt. Autor utworu pozostaje nieznany; tradycja przypisuje spisanie tekstu przeorowi klasztoru świętokrzyskiego Andrzejowi ze Słupi, który miał zapisać go w latach siedemdziesiątych XV wieku.

17 postaci 22 zdarzeń

Makbet

William Szekspir (1606 r.)

Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057; wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy; obóz wojskowy i pałac królewski w Forres, miejsce relacji o bitwie i nadania tytułu tana Kawdoru. Tragedia powstała około 1606 roku; jest to data przyjmowana umownie, bo nie zachowały się żadne dokumenty teatralne ani wydawnicze określające moment napisania sztuki. Za datowaniem na rok 1606 przemawiają przede wszystkim aluzje do spisku prochowego z 1605 roku oraz do procesu i stracenia jezuity Henry'ego Garneta w 1606 roku, które odnajduje się w scenie Odźwiernego i w języku sztuki. Datowanie sztuki jest sporne po obu stronach: część badaczy uważa, że nie mogła powstać przed 1603 rokiem, gdyż zawiera hołd złożony szkockim przodkom Jakuba I Stuarta, a pojedynczy uczeni cofają moment napisania nawet do 1599 roku.

20 postaci 24 zdarzeń

Miejsce

Andrzej Stasiuk (1994 r.)

Fragmenty. Beskid Niski, bezludna górska dolina po dawnej wsi łemkowskiej. Pusty plac po rozebranej drewnianej cerkwi, goła gliniasta ziemia bez trawy. Wyobrażone wnętrze cerkwi z ikonostasem, ikonami i blaskiem słońca. Wyobrażony strych cerkwi i dzwonnica z gniazdem puszczyka. Droga przez zanikłą wieś, po której jedzie wóz ze starym mieszkańcem. Narrator przybywa w bezludne, górskie miejsce w Beskidzie Niskim, gdzie niedawno rozebrano starą drewnianą cerkiew. Ekipa rozbiórkowa pracowała szybko i rozbiórka zajęła zaledwie dwa miesiące. Po cerkwi pozostaje tylko prostokąt gołej gliniastej ziemi, porównany do płata zdartej skóry. Trawa albo pokrzywy mają wyrosnąć na placu dopiero za rok, pierwszy raz od dwustu lat. Cerkiew stała w tym miejscu około dwustu lat i służyła obrządkowi wschodniemu, greckokatolickiemu lub prawosławnemu. Narrator spotyka na placu mężczyznę z plecakiem, mapą i aparatem fotograficznym, turystę.

11 postaci 17 zdarzeń

Utwór

Mitologia, część I: Grecja

Jan Parandowski (1924 r.)

Olimp - siedziba bogów greckich; starożytna Grecja - Attyka, Argolida, Beocja, Peloponez; Troja i wybrzeża Azji Mniejszej; morze śródziemnomorskie - trasy tułaczki Odyseusza; Kreta - pałac Minosa i labirynt; podziemne królestwo zmarłych - Hades. Parandowski otwiera część grecką opisem powstania świata: z Chaosu rodzą się pierwsi bogowie, a Kronos, ogłuszony przepowiednią o synu, połyka własne dzieci, aż Reja uratuje Zeusa. Zeus po zwycięstwie nad Kronosem i tytanami ustanawia swą władzę na Olimpie i dzieli świat z braćmi: Posejdon dostaje morze, a Hades królestwo zmarłych. Zeus władca bogów zasiada na Olimpie z rodziną bóstw; jego atrybuty to piorun i egida, a jego pozycja w hierarchii olimpijskiej wyznacza porządek całej mitologii greckiej przedstawionej w książce.

16 postaci 22 zdarzeń

Epopeja

Pieśń o Rolandzie (fragmenty)

Anonim (1100 r.)

Fragmenty. Przełęcz Roncevaux w Pirenejach - miejsce zasadzki i bitwy. Dwór Karola Wielkiego i obóz wojskowy Franków. Zaragoza - siedziba saraceńskiego króla Marsylego. Hiszpania początku IX wieku, ziemia pogranicza chrześcijańsko-muzułmańskiego. Akwizgran - stolica cesarstwa, miejsce sądu nad Ganelonem. Karol Wielki od siedmiu lat toczy wojnę w Hiszpanii; z saraceńskiego króla Marsylego otrzymuje propozycję kapitulacji, zleconą przez Ganelona poselstwo okazuje się podstępem wymierzonym w Rolanda. Na radzie Franków Roland nominuje na posła do Marsylego swojego pasierba Ganelona; urażony i przerażony Ganelon przysięga Rolandowi zemstę jeszcze przed wyruszeniem do wroga. Ganelon zawiera z Marsylim układ zdrady: za bogactwa i wolność obiecuje przepuścić Karola przez Hiszpanię, a w odwecie wskazuje Rolandowi dowódcę tylnych szeregów jako cel zasadzki.

13 postaci 15 zdarzeń

Podróże z Herodotem (fragmenty)

Ryszard Kapuściński (2004 r.)

Fragmenty. Polska lat pięćdziesiątych XX wieku - redakcja i punkt wyjścia pierwszej podróży. Indie połowy lat pięćdziesiątych - pierwsza zagraniczna wyprawa młodego reportera. Chiny epoki rewolucji kulturalnej - kolejna stacja podróży. Etiopia i Persja - kraje, w których Kapuściński czyta Herodota i porównuje go z rzeczywistością. Kapuściński opisuje, jak w latach pięćdziesiątych debiutował jako dziennikarz i jak redaktorka pani Jadwiga wysłała go w pierwszą zagraniczną podróż, ustanawiając warunki powrotu i relacjonowania świata. Pierwsza podróż młodego reportera prowadzi do Indii; młody Kapuściński doświadcza tam szoku kulturowego i zaczyna rozumieć, że zagranica to nie tylko granica, ale zupełnie inny porządek świata. Przed wyjazdem i podczas podróży Kapuściński kupuje Dzieje Herodota, które stają się jego towarzyszem podróży i punktem odniesienia dla wszystkiego, co widzi.

13 postaci 16 zdarzeń

Potop (fragmenty)

Henryk Sienkiewicz (1886 r.)

Fragmenty. Litwa i Podlasie w latach 1655-1656 - dwory szlacheckie, wołoszcz Łowicza i okolice Łaupowa; Rzeczpospolita Obojga Narodów w czasie najazdu szwedzkiego; Kiejdany - miejsce układu Radziwiłła ze Szwedami; Jasna Góra pod Częstochową - klasztor oblężony przez Szwedów w 1655 roku. Akcja otwiera się przyjazdem Andrzeja Kmicica do Łowicza i na Wołoszcz Orzy, gdzie panna Aleksandra Billewiczówna oczekuje na jego przybycie, by zawrzeć zapowiedziany mariaż. Kmicic, chociaż prawy i odważny, prowadzi wokół Łowicza rozboje i napady na szlachtę, przez co zraża do siebie Oleńkę i jej ciotkę oraz całą okoliczną szlachtę. Pod wpływem mowy miłosnej Oleńki Kmicic składa przyrzeczenie zmiany postępowania i rezygnuje z rozbojów, po czym wyrusza w podróż na Litwę. Tymczasem na Litwie hetman Janusz Radziwiłł prowadzi prywatną politykę, a ostatecznie zawiera układ w Kiejdanach ze Szwedami, poddając Wielkie Księstwo Litewskie królowi szwedzkiemu.

13 postaci 15 zdarzeń

Profesor Andrews w Warszawie

Olga Tokarczuk (1998 r.)

Fragmenty. Warszawa w grudniu 1981 roku, w dniach wprowadzenia stanu wojennego. Puste, zimowe ulice miasta, przed którymi stoją czołgi i wojskowa technika. Warszawski hotel, w którym mieszka Andrews i goście z zagranicy. Domy i wnętrza mieszkań Polaków, do których błąka się bohater. Londyn i angielska rzeczywistość po powrocie bohatera z Polski. Andrews, angielski psycholog i wykładowca, przyjeżdża do Warszawy, aby wygłosić cykl wykładów, i zamieszkuje w jednym z hoteli stolicy. Bohater w momencie przyjazdu doświadcza Warszawy jako miasta nieznajomego, pełnego cudzych znaków i języka, którego nie rozumie, co od początku budzi w nim poczucie osaczenia. Andrews wkrótce staje przed problemem porozumienia: wykład ma się odbyć, ale tłumaczka, która ma mu pomóc, nie przychodzi, a bohater nie zna języka polskiego.

10 postaci 12 zdarzeń

Proszę państwa do gazu

Tadeusz Borowski (1948 r.)

Fragmenty. Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej. Rampa kolejowa w Birkenau, na której odbywa się selekcja transportów przybywających ludzi. Baraki i wnętrza obozowe: miejsce życia, apeli i noclegów więźniów. Kanada - obozowy magazyn odzieży i bagaży mordowanych ludzi, miejsce pracy bohatera. Akcja rozgrywa się w obozie Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej, a świat opowiadania podporządkowany jest jednej zasadzie: przetrwaniu za wszelką cenę. Bohaterem i narratorem opowiadania jest Tadeusz, więzień obozu, który relacjonuje wydarzenia z perspektywy osoby zanurzonej w obozowej codzienności. Opowiadanie rozpoczyna się poranną sceną w baraku: więźniowie wstają, zajmują się drobnymi sprawami codziennymi, a ich rozmowy dotyczą jedzenia, pracy i kąpieli. Narrator dowiaduje się, że praca czeka w Kanadzie - obozowym magazynie bagaży - co budzi w więźniach zaskakującą radość i uczucie szczęścia.

10 postaci 12 zdarzeń

Przedwiośnie

Stefan Żeromski (1924 r.)

Baku nad Morzem Kaspijskim - miasto naftowe, w którym Cezary spędza dzieciństwo i młodość. Rewolucyjna Rosja i bolszewicka Moskwa - wędrówki Cezarego w okresie wojny domowej i rewolucji październikowej. Polska lat 1920 - front wojny polsko-bolszewickiej, do którego wstępuje bohater. Dzieje Cezarego Baryki zaczynają się w Baku nad Morzem Kaspijskim, gdzie jego ojciec Seweryn prowadzi zamożne życie profesora weterynarii i dzierżawcy roli nafciarza. Ojciec opowiada synowi bajkę o Polsce jako kraju szklanych domów, w którym ludzie mieszkają w krystalicznych budynkach, a życie jest dobrobytem i sprawiedliwością; legenda ta staje się puentą dzieciństwa bohatera. Rodzice Cezarego słabo poznają go: ojciec oddaje go do polskiej szkoły prowadzonej potajemnie w domu, a matka, pobożna i czuła, przekazuje mu religię; rodzina kocha siebie, ale świat wychowania zostaje wstrząśnięty.

11 postaci 12 zdarzeń

Rok 1984

George Orwell (1949 r.)

Oceania - jedno z trzech superpaństw świata, rządzone przez Partię i kult Wielkiego Brata. Londyn, główny pas pierwszej strefy (Airstrip One) - zrujnowane miasto wiecznych wojen i telemetrycznych ekranów. Ministerstwo Prawdy - miejsce pracy Winstona, instytucja fałszująca dokumenty i przeszłość. Akcja rozpoczyna się w roku 1984 w Oceanii, gdzie Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy, wraca do mieszkania bloku Zwycięstwo i pod czujnym okiem ekranu telemetrycznego zaczyna pisać dziennik, czyli czyn zakazany przez partię. Świat powieści podzielony jest na trzy superpaństwa stale ze sobą walczące: Oceanii, Eurazję i Wschodni Ameryk; wojna trwa non stop i służy utrzymaniu społeczeństwa w biedzie i posłuszeństwie.

10 postaci 12 zdarzeń

Poezja

Romantyczność i inne ballady

Adam Mickiewicz (1822 r.)

Fragmenty. Miasteczko na dawnej Litwie z rynkiem, przy którym nocą gromadzi się tłum wokół Karusi. Teren przy cmentarzu i ratuszu, gdzie dziewczyna rozmawia z duchem zmarłego Jasia. Jezioro Świteź i okolice Płużyn na dawnych ziemiach litewskich. Las nad Bugiem i droga powrotna kupca do domu, miejsce napadu zbójców. Karusia, osierocona dziewczyna zakochana w zmarłym Jaśku, nocuje na rynku miasteczka i twierdzi, że widzi ducha ukochanego, z którym rozmawia i tańczy. Karusia pochodzi z ludu, została sierotą i po śmierci Jasia popadła w stan, który otoczenie uważa za obłęd, a ona sama trwa w przekonaniu o codziennych spotkaniach z ukochanym. Dziewczęta z tłumu odprowadzają Karusię do domu, bo powszechnie uważa się ją za osobę obłąkaną i dziwną, choć sam tłum przyciąga wieść o jej nocnych seansach. Starzec wykładający rozumem świat uważa Karusię za ofiarę zabobonu i twierdzi, że zjawę trzeba wytłumaczyć złudzeniem zmysłów oraz chorobą wyobraźni.

14 postaci 19 zdarzeń

Skąpiec

Molier (1668 r.)

dom Harpagona w Paryżu wraz z jego ogrodem; ulica przed domem Harpagona, miejsce spotkań i tajnych narad młodych; mieszkanie Marianny i jej matki w mieście; ogród Harpagona, w którym zakopana jest skrzynka że złotem; miejsce posiedzenia komisarza badającego kradzież. Harpagon, sześćdziesięcioletni wdowiec o potwornie chciwym usposobieniu, wyznaje w monologu skierowanym do widowni, że ukrył w ogrodzie skrzynkę pełną złota i żyje w ciągłym lęku przed jej kradzieżą. Podejrzewa o zakusy na majątek każdego, kogo spotka, łącznie z własnymi dziećmi i domownikami, a samo mówienie o pieniądzach uważa za ryzykowne. Walery, młody szlachcic z Neapolu, wyznaje w rozmowie z Elizą i na forum widowni, że poznał ją, gdy uratował ją od utonięcia, zakochał się i dla zbliżenia do ukochanej zatrudnił się w domu Harpagona na posadzie zarządcy, ukrywając przed ojcem dziewczyny swą szlacheckie pochodzenie i prawdziwe intencje.

14 postaci 17 zdarzeń

Tango

Sławomir Mrożek (1964 r.)

jeden pokój w mieszkaniu Stomila, umeblowany tak, że przypomina jednocześnie salon i zagrodę, z ławką, stołem i porządkami gospodarskimi; ta sama scena przez całą sztukę, zgodnie z zasadą jedności miejsca. Akcja toczy się w jednym pokoju, który łączy funkcje mieszkania, warsztatu i zagrody, co obrazuje chaotyczną mieszankę porządków po odrzuceniu starych form. Dziadek Eugeniusz reprezentuje przedwojenną kulturę i tradycję, pisze wiersze i trzyma się zwyczajów oraz konwenansów minionego świata. Stomil, ojciec Artura, porzucił dawne konwenansy i oddał się idei wolności, co widać w jego swobodnym ubiorze i pogardzie dla dawnych form. Eleonora, matka Artura, zachowuje się jak Kobieta z lekkich towarzyskich obyczajów i troszczy się o własną wygodę bardziej niż o porządek rodziny. Babcia Eugenia jest ostatnią osobą pielęgnującą codzienną pracę i zwyczaje, dzięki którym dom jeszcze jakoś funkcjonuje.

8 postaci 14 zdarzeń

Wesele

Stanisław Wyspiański (1901 r.)

Wiejska izba Bronowic, w której odbywa się wesele inteligencji krakowskiej z chłopami. Przedsionek i podwórze chaty, gdzie pojawiają się postacie fantastyczne. Ta sama izba po północy, wypełniona widzeniami i tańcem chocholim. Bronowice pod Krakowem na przełomie XIX i XX wieku, w Galicji pod zaborem austriackim. Wesele jest osnute na autentycznym ślubie poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, zawartym w lutym 1900 roku w Bronowicach pod Krakowem, gdzie inteligencja krakowska bawiła się razem z chłopami. Dramat składa się z trzech aktów: pierwszym jest przyjęcie nowożeńców, drugim wesele z kontrastem dwóch światów, a trzecim zabawa, w której kolejni goście doświadczają widzeń, a całość kończy chocholi taniec.

15 postaci 16 zdarzeń

Poezja

Wybrana satyra

Ignacy Krasicki (1779 r.)

Fragmenty. Rzeczpospolita szlachecka drugiej połowy XVIII wieku w czasach panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Dwory i folwarki ziemiańskie, w których rozgrywają się opowieści o modnych żonach i pijackich obyczajach. Dwór królewski i warszawskie salony, wobec których szlachta sformułowała szereg oskarżeń. Cykl Satyry ukazał się w dwóch częściach, w latach 1779 i 1782, i był jedną z najważniejszych realizacji gatunku w polskim oświeceniu. Satyra Do króla otwiera część pierwszą cyklu i formułuje poetykę całego tomu, odpowiadając zarazem na zarzuty kierowane wobec autora przez jego krytyków. W Do króla szlacheckie oskarżenia wobec monarchy nie padają z ust samego autora, lecz są przywołane w mowie pozornie zależnej, którą satyra następnie demaskuje. Szlachta w Do króla zarzuca królowi słabość wobec obcych, rozpustę na dworze, łamanie dawnych obyczajów i lekceważenie spraw państwa.

12 postaci 16 zdarzeń

Zbrodnia i kara

Fiodor Dostojewski (1866 r.)

Sankt Petersburg w latach sześćdziesiątych XIX wieku, biedne dzielnice i domy czynszowe. Mała komnata Raskolnikowa w domu czynszowym, opisywana jak szafa lub grobowiec. Mieszkanie starej lichwiarki Alony Iwanowny w tym samym domu. Karczmy, traktiry i ulice miasta, w których toczy się życie ubogich mieszkańców. Rodion Raskolnikow, były student prawa, żyje w skrajnym ubóstwie w maleńkim pokoju w Petersburgu i nosi się z planem zabicia starej lichwiarki. Bohater opublikował artykuł, w którym bronił tezy, że ludzie wybitni mają prawo przekraczać prawo dla osiągnięcia wyższych celów. Raskolnikow zabija toporem Alonę Iwanownę w jej mieszkaniu, a następnie, zaskoczony przez jej siostrę Lizawietę, zabija także ją. Po zbrodni bohater unika przywłaszczenia sobie łupu i chowa zdobycz, co świadczy o tym, że zbrodnia miała charakter egzystencjalnego eksperymentu, a nie rabunku.

12 postaci 22 zdarzeń

Utwór

Zdążyć przed Panem Bogiem

Hanna Krall (1977 r.)

powojenna Polska, mieszkanie i szpital Marka Edelmana, lekarza kardiologa, w którym toczy się rozmowa z narratorką; getto warszawskie od utworzenia w 1940 roku przez wielką akcję wysiedleńczą 1942 i powstanie w kwietniu i maju 1943. Książka powstała na podstawie rozmów Hanny Krall z Markiem Edelmanem, uczestnikiem i jednym z ostatnich dowódców powstania w getcie warszawskim, który po wojnie został lekarzem kardiologiem. Tekst został pierwotnie wydrukowany w 1976 roku na łamach czasopisma Odra, a pierwsze wydanie książkowe ukazało się w 1977 roku. Punktem wyjścia rozmowy jest młoda pacjentka Edelmana chora na serce, o której lekarz mówi w kategoriach wykupionego czasu, co otwiera tytułowe pytanie o czas. Główna oś reportażu to pytanie, czy w getcie zdążono jeszcze wywołać powstanie, zanim nastąpiła zagłada mieszkańców, co sugeruje tytuł o ściganiu się z Panem Bogiem.

13 postaci 16 zdarzeń