Barok

Co to za epoka

Epoka kontrastu i niepokoju: wielkość obok nędzy, wzniosłość obok groteski, Bóg obok grzechu. Barok jest teatralny - lubi ozdobę, przepych, zaskoczenie formą i grę z odbiorcą. Jego bohater bywa rozdarty między przemijalnością świata a pragnieniem trwałości, a literatura służy zarówno ku przestrodze, jak i ku przyjemności czytania. W lekturach szkolnych reprezentują go teksty o zmienności świata i o walce o naprawę Rzeczypospolitej.

Ramy epoki w bazie serwisu: XVII w. Wszystkie liczby i nazwy w tym tekście pochodzą z katalogu lektur i z opracowań w bazie - serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Lektury tej epoki i co je łączy

Wszystkie lektury tej epoki mają jedną formę: Dramat (1). Etapy, na których się je czyta: liceum, zakres podstawowy (matura) (1).

Opracowania w bazie

1

Autorzy

1 - Molier

Formy

Dramat (1)

Poziomy opracowań

liceum, zakres podstawowy (matura)

Status na liście lektur

obowiązkowa (1)

Zakres opracowań

całość utworu (1)

Lata utworów w katalogu

1668 r.

Postacie i zdarzenia w opracowaniach

14 postaci, 17 zdarzeń

Motywy literackie

4: Pieniądz, bieda i różnice klasowe, Władza i tyrania, Dom i rodzina i Humor, groteska i absurd

Pytania quizowe i fakty źródłowe

pytań quizowych, 123 fakty

Pytania egzaminacyjne w bazie

5

Co je łączy

• W opracowaniach tej epoki każda lektura ma odrębny zestaw motywów - nie ma motywu, który wracałby w dwóch z nich. Tym mocniej trzeba pilnować, o której lekturze się pisze.
• Tematy oznaczone w opracowaniach jako ważne: Skąpstwo jako monomania i Małżeństwa układane.

Motywy tej epoki w całej bazie lektur

Motywy z opracowań tej epoki sprawdziliśmy w całym katalogu (110 lektur). Liczby mówią, w ilu utworach serwisu motyw występuje - w tej epoce i poza nią. To punkt zaczepienia dla wypracowania, które łączy lekturę tej epoki z tekstem z innej.

• Dom i rodzina - 27 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Współczesność, Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne oraz 5 innych.
• Humor, groteska i absurd - 21 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Współczesność, Dwudziestolecie międzywojenne, Romantyzm oraz 2 inne.
• Pieniądz, bieda i różnice klasowe - 9 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Młoda Polska, Współczesność, Pozytywizm oraz 2 inne.
• Władza i tyrania - 8 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Starożytność (antyk), Romantyzm, Dwudziestolecie międzywojenne oraz 2 inne.

Epoka na tle listy lektur

• Katalog serwisu obejmuje 110 lektur w 10 epokach; Barok to 1 z nich (1%).
• Pod względem liczby lektur to 10. epoka w bazie - najmniejsza.
• Sąsiaduje chronologicznie z: Renesans (odrodzenie) (4 lektury) i Oświecenie (3 lektury).
• Żaden z autorów tej epoki nie ma w bazie lektury przypisanej do innej epoki - kanon rozdziela ich tu jednoznacznie.
• Etapy: liceum, zakres podstawowy (matura); najwięcej lektur wypada na liceum, zakres podstawowy (matura) (1).

Lektury tej epoki w opracowaniach (1 z 1)

Skąpiec - Molier, 1668 r.

Komedia klasyczna francuska w pięciu aktach, pisana prozą

• Czas i miejsce akcji: dom Harpagona w Paryżu wraz z jego ogrodem; ulica przed domem Harpagona, miejsce spotkań i tajnych narad młodych; mieszkanie Marianny i jej matki w mieście; ogród Harpagona, w którym zakopana jest skrzynka ze złotem; miejsce posiedzenia…
• Opracowanie: 14 postaci (5 ważnych), 17 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Pieniądz, bieda i różnice klasowe, Władza i tyrania, Dom i rodzina i Humor, groteska i absurd.
• Tematy: Skąpstwo jako monomania - Cała komedia skupia się na jednej wadze głównego bohatera: skąpstwo Harpagona determinuje jego stosunek do dzieci, służby, kredytu i miłości, a złoto zastępuje… Małżeństwa układane - Harpagon targuje się przyszłością dzieci jak towarem, ceniąc Anzelma za rezygnację z posagu; komedia wyśmiewa małżeństwa zawierane dla korzyści majątkowej…
• Metryczka: liceum, zakres podstawowy (matura), status: obowiązkowa, zakres: całość utworu, 15 pytań quizowych.

Jak mówić o tej epoce na egzaminie

• Lektury obowiązkowe tej epoki w bazie (1): Skąpiec.
• Do opracowań tej epoki dołączono 15 pytań quizowych z wyjaśnieniami i podpowiedziami.
• Materiał tej epoki wraca w 5 pytaniach egzaminacyjnych w bazie - tematy: Skąpiec, Barok - Pasek, Pamiętniki, Barok - Pasek wobec prawdy historycznej, Barok - sarmatyzm oraz 1 inny.

Najczęstsze pomyłki

• Sprawdź zakres opracowania, zanim powiesz „przeczytałem całość". Zakres opracowań w tej epoce wygląda tak: całość utworu - 1.
• W bazie ta epoka występuje na jednym etapie: liceum, zakres podstawowy (matura). Nie zakładaj, że materiał omawiany gdzie indziej dotyczy tej samej listy lektur.
• Epokę reprezentuje w bazie jedna lektura (Skąpiec) - każdy wniosek o epoce oprzesz na tym materiale. Nie przenoś na niego twierdzeń o tekstach, których w bazie nie ma.
• Forma utworu pochodzi z katalogu serwisu i przy tekstach granicznych bywa umowna. Zanim zbudujesz na niej argument, sprawdź gatunek w opracowaniu konkretnej lektury.

Rozdział lektur na epoki jest redakcyjny i podlega weryfikacji - przy utworach granicznych epoki bywają sporne. Pełny opis epoki znajdziesz w sekcji „Co to za epoka", a listę wszystkich lektur tej epoki w siatce na końcu strony.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca materiał tej epoki (3 z 5). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Skąpiec

   Co Harpagon ukrywa w ogrodzie w „Skąpcu” Moliera?

   1. A. Szkatułę z pieniędzmi
   2. B. Zapas wina
   3. C. Księgi rachunkowe
   4. D. Rodzinne pamiątki

   Poprawna odpowiedź: Szkatułę z pieniędzmi

   Harpagon, sześćdziesięcioletni wdowiec o potwornie chciwym usposobieniu, wyznaje w monologu, że ukrył w ogrodzie swoją szkatułę.

   Podpowiedź: Ukrywa to, co dla niego najcenniejsze.

2. Barok - Pasek, Pamiętniki

   Co jest główną wartością „Pamiętników” Jana Chryzostoma Paska jako źródła historycznego?

   1. A. Obraz kultury sarmackiej i obyczajów szlachty widzianej od środka
   2. B. Dokładny opis bitew z rozkładem wojsk i stratami
   3. C. Zbiór dokumentów urzędowych i listów królewskich
   4. D. Analiza ustroju politycznego Rzeczypospolitej

   Poprawna odpowiedź: Obraz kultury sarmackiej i obyczajów szlachty widzianej od środka

   Pasek pisze o sobie, swoich wojnach i życiu domowym, a przy okazji utrwala obyczajowość, język i mentalność szlachty sarmackiej - i właśnie ta perspektywa od środka jest jego największą wartością. Nie jest to kronika wojskowa ani zbiór dokumentów: autor nie podaje rozkładów wojsk, a jego relacje bywają przejaskrawione. Jako źródło historyczne Pamiętniki są cenne jako świadectwo kultury, nie jako dokument.

   Podpowiedź: Autor opowiada o sobie - zastanów się, co taka perspektywa daje historykowi.

3. Barok - Pasek wobec prawdy historycznej

   Jak historycy oceniają wiarygodność relacji Paska o wydarzeniach wojennych?

   1. A. Jako ograniczoną - autor wyolbrzymia własne zasługi i myli fakty
   2. B. Jako wzorową - Pasek weryfikował każdą informację w źródłach
   3. C. Jako całkowicie fałszywą - utwór jest fikcją literacką
   4. D. Jako urzędową - Pasek pisał na zlecenie króla

   Poprawna odpowiedź: Jako ograniczoną - autor wyolbrzymia własne zasługi i myli fakty

   Pasek bywa przejaskrawiony: przypisuje sobie większą rolę, niż wynika to z innych źródeł, myli daty i szczegóły, a jego relacje nierzadko służą autoprezentacji. Nie znaczy to, że utwór jest fikcją - jako świadectwo obyczaju pozostaje bezcenny. Historia zna też przypadek zakwestionowania autentyczności „Pamiętników” w XIX wieku, ale spór rozstrzygnięto na rzecz ich oryginalności.

   Podpowiedź: Autor jest narratorem i bohaterem zarazem - co to znaczy dla oceny jego relacji?

Wszystkie lektury epoki: Barok

Ta lektura: 123 fakty źródłowe, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania