Dwudziestolecie międzywojenne
W bazie serwisu tę epokę reprezentuje 12 lektur z opracowaniem i 12 autorów. Formy: Powieść, Dramat, Opowiadanie, Poezja i Utwór. Poziomy opracowań: klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura).
W liście lektur 2026/2027 tę epokę reprezentuje 12 utworów.
Co to za epoka
Epoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i zapowiedzią katastrofy, którą pisarze przeczuwają. Formy się zmieniają: groteska, absurd, nowa powieść, reportaż, poezja lingwistyczna i witalistyczna. W lekturach szkolnych to czas powieści o dojrzewaniu i o kryzysie świata dorosłych oraz absurdalnych dramatów o władzy.
Ramy epoki w bazie serwisu: 1918–1939. Wszystkie liczby i nazwy w tym tekście pochodzą z katalogu lektur i z opracowań w bazie - serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.
Lektury tej epoki i co je łączy
Epokę buduje 12 lektur; najwięcej jest wśród nich: Powieść (8), Dramat (1), Opowiadanie (1), Poezja (1), Utwór (1). Etapy, na których się je czyta: klasy 1–3 szkoły podstawowej (3), klasy 4–6 szkoły podstawowej (1), klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) (2), liceum, zakres podstawowy (matura) (3) i liceum, zakres rozszerzony (matura) (3).
- Opracowania w bazie
- 12
- Autorzy
- 12 - Hugh Lofting, Witold Gombrowicz, John Ronald Reuel Tolkien, Zofia Kossak-Szczucka, Janusz Korczak, Alan Aleksander Milne, Jan Parandowski, Franz Kafka oraz 4 inne
- Formy
- Powieść (8), Dramat (1), Opowiadanie (1), Poezja (1), Utwór (1)
- Poziomy opracowań
- klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura)
- Status na liście lektur
- obowiązkowa (7), propozycja (3), uzupełniająca (2)
- Zakres opracowań
- wybór utworów (5), całość utworu (4), fragmenty (3)
- Lata utworów w katalogu
- 1920 r. – 1938 r.
- Postacie i zdarzenia w opracowaniach
- 144 postaci, 189 zdarzeń
- Motywy literackie
- 21: Język, mowa i porozumienie, Podróż, wędrówka i tułaczka, Szkoła, nauka i wychowanie, Dzieciństwo i dojrzewanie, Humor, groteska i absurd, Czas, los i przeznaczenie, Książka, słowo i czytanie, Natura i przyroda oraz 13 innych
- Pytania quizowe i fakty źródłowe
- pytań quizowych, 1397 faktów
- Pytania egzaminacyjne w bazie
- 9
Co je łączy
- Motywy powtarzające się w co najmniej dwóch lekturach epoki: Humor, groteska i absurd (5), Czas, los i przeznaczenie (3), Język, mowa i porozumienie (3), Podróż, wędrówka i tułaczka (3), Postęp, technika i cywilizacja (3), Dom i rodzina (2). Jeśli któryś z nich rozpoznasz w tekście, jesteś w tej epoce.
- Tematy oznaczone w opracowaniach jako ważne: Empatia i troska o zwierzęta, Porozumienie ponad różnicą języków, Forma jako zniewolenie i jej nieuchronność, Niedojrzałość, młodość i wieczne dziecko jako wartość, Dojrzewanie i inicjacja bohatera, Chciwość i jej niszcząca siła oraz 18 innych.
Motywy tej epoki w całej bazie lektur
Motywy z opracowań tej epoki sprawdziliśmy w całym katalogu (110 lektur). Liczby mówią, w ilu utworach serwisu motyw występuje - w tej epoce i poza nią. To punkt zaczepienia dla wypracowania, które łączy lekturę tej epoki z tekstem z innej.
- Dom i rodzina - 27 lektur w bazie; w tej epoce 2; wraca też w: Współczesność, Młoda Polska, Oświecenie oraz 5 innych.
- Humor, groteska i absurd - 21 lektur w bazie; w tej epoce 5; wraca też w: Współczesność, Romantyzm, Barok oraz 2 inne.
- Wina, kara i sumienie - 21 lektur w bazie; w tej epoce 2; wraca też w: Współczesność, Starożytność (antyk), Romantyzm oraz 3 inne.
- Czas, los i przeznaczenie - 17 lektur w bazie; w tej epoce 3; wraca też w: Współczesność, Starożytność (antyk), Romantyzm oraz 3 inne.
- Szkoła, nauka i wychowanie - 17 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Współczesność, Młoda Polska, Romantyzm oraz 2 inne.
Epoka na tle listy lektur
- Katalog serwisu obejmuje 110 lektur w 10 epokach; Dwudziestolecie międzywojenne to 12 z nich (11%).
- Pod względem liczby lektur to 3. epoka w bazie.
- Sąsiaduje chronologicznie z: Młoda Polska (7 lektur) i Współczesność (52 lektury).
- Autorzy obecni w tej epoce i poza nią: Stefan Żeromski (także Pozytywizm).
- Etapy: klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura); najwięcej lektur wypada na klasy 1–3 szkoły podstawowej (3).
Lektury tej epoki w opracowaniach (4 z 12)
Doktor Dolittle i jego zwierzęta - Hugh Lofting, 1920 r.
Powieść dla dzieci (literatura fantastyczno-przygodowa, powieść o zwierzętach)
- Czas i miejsce akcji: miasteczko Puddleby nad rzeką Marsh w Anglii; dom doktora na skraju Puddleby z dużym ogrodem i stawem; morze i rejs statkiem w kierunku równika; afrykańskie królestwo Jolliginka rządzone przez nieufnego króla; kraj małp w głąb Afryki…
- Opracowanie: 12 postaci (4 ważne), 18 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Język, mowa i porozumienie i Podróż, wędrówka i tułaczka.
- Tematy: Empatia i troska o zwierzęta - Doktor rezygnuje z dochodowej praktyki ludzkiej, by leczyć zwierzęta, i wielokrotnie naraża własne interesy, by pomóc stworzeniu w potrzebie - od wykupienia… Porozumienie ponad różnicą języków - Motyw przewodni książki to nauka mowy zwierząt: dopiero gdy doktor przestaje narzucać swój język, a zaczyna słuchać, może naprawdę pomóc, co staje się metaforą…
- Metryczka: klasy 1–3 szkoły podstawowej, status: propozycja, zakres: wybór utworów, 12 pytań quizowych.
Król Maciuś Pierwszy - Janusz Korczak, 1923 r.
Powieść dla młodzieży z wątkami politycznymi
- Czas i miejsce akcji: fikcyjne królestwo Maciusia z pałacem i stolicą; sąsiednie państwa prowadzące wojnę z królestwem; królestwo Bum-Druma, kraina ludożerców; front wojenny i pola bitew; sala posiedzeń sejmu dzieci i sejmu doroślejących; otoczenie dworskie…
- Opracowanie: 10 postaci (2 ważne), 15 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Władza i tyrania i Dzieciństwo i dojrzewanie.
- Tematy: samotność władzy - Maciuś jako król nie ma prawdziwych sojuszników; dorosła otoczka wykorzystuje go, a dzieci w sejmie szybko przechodzą na stronę schematów, więc władza izoluje… prawa dziecka - Reformy Maciusia i cała konstrukcja fabuły przekazują ideę Korczaka, że dziecko ma prawo do szacunku, pracy na miarę sił i wpływu na świat, który je dotyczy.
- Metryczka: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), status: uzupełniająca, zakres: wybór utworów, 15 pytań quizowych.
Mitologia, część I: Grecja - Jan Parandowski, 1924 r.
Opracowanie mitów antycznych (literatura faktu, adaptacja mitów)
- Czas i miejsce akcji: Olimp - siedziba bogów greckich; starożytna Grecja - Attyka, Argolida, Beocja, Peloponez; Troja i wybrzeża Azji Mniejszej; morze śródziemnomorskie - trasy tułaczki Odyseusza; Kreta - pałac Minosa i labirynt; podziemne królestwo zmarłych …
- Opracowanie: 16 postaci (5 ważnych), 22 zdarzenia w planie wydarzeń.
- Motywy: Honor, odwaga i heroizm, Czas, los i przeznaczenie, Wina, kara i sumienie i Śmierć i przemijanie.
- Tematy: Męstwo i heroizm herosów - Herosi jak Herakles, Tezeusz i Achilles ponoszą nieludzkie trudy i ryzyko śmierci, a ich czyny wyznaczają wzór odwagi i poświęcenia dla wspólnoty. Spryt i mądrość praktyczna - Odyseusz i Penelopa wygrywają nie siłą, lecz pomysłowością: podstęp konia trojańskiego, przebranie żebraka i zwodzenie zalotników pokazują cnotę metis.
- Metryczka: liceum, zakres podstawowy (matura), status: obowiązkowa, zakres: całość utworu, 15 pytań quizowych.
Hobbit, czyli tam i z powrotem - John Ronald Reuel Tolkien, 1937 r.
Powieść fantasy dla dzieci i młodzieży (z cechami baśni literackiej)
- Czas i miejsce akcji: Śródziemie – fikcyjny świat wymyślony przez autora, osadzony w legendarnej prehistorii; Shire (Zagrabie) i Bag End – kraina hobbitów; Rivendell (Imladris), Góry Mgliste, Mroczna Puszcza (Mirkwood), Miasto na Jeziorze (Esgaroth), Samotna…
- Opracowanie: 14 postaci (4 ważne), 19 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Podróż, wędrówka i tułaczka, Czas, los i przeznaczenie, Książka, słowo i czytanie i Natura i przyroda.
- Tematy: Dojrzewanie i inicjacja bohatera - Bilbo przemienia się z przywiązanego do wygody hobbita w samodzielnego uczestnika wyprawy; kolejne próby (trolle, Gollum, pająki, smok, spór o skarb) zmuszają… Chciwość i jej niszcząca siła - Skarb Samotnej Góry budzi pożądanie smoka, krasnoludów, ludzi i elfów; konflikt o bogactwo prowadzi do wygnania Bilba i do wojny, a Thorin umiera, nie ciesząc…
- Metryczka: klasy 4–6 szkoły podstawowej, status: obowiązkowa, zakres: całość utworu, 15 pytań quizowych.
Jak mówić o tej epoce na egzaminie
Na egzaminie: Dwudziestolecie dostarcza świetnych przykładów do tematów o grotesce, humorze i kryzysie wartości. Zestawienie międzywojennego absurdu z powojennym świadectwem pokazuje, jak literatura reaguje na historię w różnym momencie.
- Lektury obowiązkowe tej epoki w bazie (7): Ferdydurke (fragmenty), Hobbit, czyli tam i z powrotem, Mitologia, część I: Grecja, Proces (fragmenty), Przedwiośnie, Sklepy cynamonowe (wybrane opowiadania) i Szewcy.
- Do opracowań tej epoki dołączono 180 pytań quizowych z wyjaśnieniami i podpowiedziami.
- Materiał tej epoki wraca w 9 pytaniach egzaminacyjnych w bazie - tematy: Dwudziestolecie międzywojenne - Ferdydurke, Ferdydurke, Hobbit, Kafka - Proces jako parabola oraz 4 inne.
Tematy wypracowań, w których wraca ta epoka
Bunt i jego konsekwencje dla człowieka i społeczeństwa.
Bunt jednostki jest nieodłącznym elementem ludzkiej kondycji - może stać się siłą ocalającą godność i wolność, lecz posunięty do pychy i samotnej walki niesie ryzyko duchowej klęski i zniszczenia zastanego porządku. Lektury tej epoki w temacie: Przedwiośnie.
Najczęstsze pomyłki
- Nie przypisuj autora na sztywno do jednej epoki. Stefan Żeromski ma w bazie lektury także w: Pozytywizm.
- Sprawdź zakres opracowania, zanim powiesz „przeczytałem całość". Zakres opracowań w tej epoce wygląda tak: wybór utworów - 5, całość utworu - 4, fragmenty - 3.
- Ta sama epoka bywa omawiana na różnych etapach: klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura). Lektura z klas 4–6 i lektura z liceum to nie ten sam poziom wymagań, choć obie należą do tej epoki.
- Forma utworu pochodzi z katalogu serwisu i przy tekstach granicznych bywa umowna. Zanim zbudujesz na niej argument, sprawdź gatunek w opracowaniu konkretnej lektury.
Rozdział lektur na epoki jest redakcyjny i podlega weryfikacji - przy utworach granicznych epoki bywają sporne. Pełny opis epoki znajdziesz w sekcji „Co to za epoka", a listę wszystkich lektur tej epoki w siatce na końcu strony.
Pytania egzaminacyjne
Pytania z bazy serwisu, w których wraca materiał tej epoki (3 z 9). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.
- Dwudziestolecie międzywojenne - Ferdydurke
Kluczowe pojęcie 'upupienia' w powieści 'Ferdydurke' Witolda Gombrowicza oznacza:
- A. Narządzenie komuś infantylnej roli, niedojrzałości i zależności przez społeczeństwo i szkołę
- B. Ucieczkę w świat dziecięcej niewinności i natury
- C. Walkę o autentyzm i zrzucenie wszelkich masek kulturowych
- D. Pojedynek na racje filozoficzne między tradycjonalistami a postępowcami
Poprawna odpowiedź: Narządzenie komuś infantylnej roli, niedojrzałości i zależności przez społeczeństwo i szkołę
Upupienie to narzucanie człowiekowi schematu niedojrzałości i zdziecinnienia (np. przez profesora Pimkę w szkole dyrektora Piórkowskiego).
Podpowiedź: Gombrowicz opisuje mechanizm, który z dorosłego robi dziecko - stąd nazwa.
- Ferdydurke
Kto zilustrował i zaprojektował okładkę pierwszego wydania „Ferdydurke”?
- A. Bruno Schulz
- B. Witkacy
- C. Tadeusz Kantor
- D. Zofia Nałkowska
Poprawna odpowiedź: Bruno Schulz
Pierwsze wydanie zilustrował Bruno Schulz, który jest także autorem okładki. Publikacja stała się wydarzeniem literackim.
Podpowiedź: To autor „Sklepów cynamonowych”, również rysownik.
- Ferdydurke
Z czym polemizuje „Ferdydurke” Gombrowicza?
- A. Z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań autora
- B. Z twórczością Stefana Żeromskiego
- C. Z polityką sanacji
- D. Z literaturą Młodej Polski
Poprawna odpowiedź: Z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań autora
Utwór powstał jako polemika z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań „Pamiętnik z okresu dojrzewania” z 1933 roku.
Podpowiedź: Punktem wyjścia była krytyka jego pierwszego tomu.
Wszystkie lektury epoki: Dwudziestolecie międzywojenne
Doktor Dolittle i jego zwierzęta
Hugh Lofting (1920 r.)
Wybór utworów. Miasteczko Puddleby nad rzeką Marsh w Anglii. Dom doktora na skraju Puddleby z dużym ogrodem i stawem. Morze i rejs statkiem w kierunku równika. Afrykańskie królestwo Jolliginka rządzone przez nieufnego króla. Kraj małp w głąb Afryki. Wyspa piratów Barbaria na oceanie. Bezimienna skalista wyspa, na której znaleziono zaginionego rybaka. Doktor John Dolittle mieszka w Puddleby z siostrą Sarą. Handlarz kociej karmy radzi mu, by leczył zwierzęta zamiast ludzi. Papuga Polinezja uczy doktora mowy zwierząt. Doktor opanowuje mowę zwierząt; zaczynają przychodzić zwierzęcy pacjenci.
Ferdydurke (fragmenty)
Witold Gombrowicz (1937 r.)
Fragmenty. Warszawa lat trzydziestych XX wieku: mieszkanie Józia, gimnazjum dyrektora Piórkowskiego, pensja i nowoczesny dom Młodziaków w willowej dzielnicy; Bolimowo pod Warszawą: dwór wujostwa Hurleckich, jego wnętrza, kredens, ogród i okolice wiejskie. Utwór powstał jako polemika z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania z 1933 roku; pierwotnie miał to być krótki pamflet wymierzony w krytyków, których narratorka nazywa ciotkami kulturalnymi. Pierwsze wydanie książkowe ukazało się jesienią 1937 roku w warszawskim Towarzystwie Wydawniczym Rój, z datą 1938 na karcie tytułowej; rozbieżność między rzeczywistym rokiem druku a datą wydania powtarzają wszystkie opracowania, w tym encyklopedyczne i autorskie. Pierwsze wydanie zilustrował Bruno Schulz, który jest także autorem okładki; opracowania podkreślają, że publikacja stała się wydarzeniem literackim i przyniosła autorowi rozgłos w środowisku.
Hobbit, czyli tam i z powrotem
John Ronald Reuel Tolkien (1937 r.)
Śródziemie – fikcyjny świat wymyślony przez autora, osadzony w legendarnej prehistorii. Shire (Zagrabie) i Bag End – kraina hobbitów. Rivendell (Imladris), Góry Mgliste, Mroczna Puszcza (Mirkwood), Miasto na Jeziorze (Esgaroth), Samotna Góra. Czas akcji niedookreślony datą. Akcja rozgrywa się przed wydarzeniami Władcy Pierścieni. Hobbit, czyli tam i z powrotem ukazał się 21 września 1937 roku nakładem wydawnictwa Allen & Unwin w Londynie. Tolkien zaczął pisać książkę dla własnych dzieci; impulsem była jedna kartka, na której podczas sprawdzania prac szkolnych napisał zdanie o hobbicie mieszkającym w norze ziemnej.
Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata
Zofia Kossak-Szczucka (1926 r.)
Wybór utworów. Dwór w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim, wraz z jego wnętrzami, strychem i otoczeniem; źródła podają też, że chodzi o dwór rodziny Kossaków; okolice dworu: rzeka Brennica i jej duch, oraz góra, pod którą mieszka zły duch Sato. Akcja utworu rozgrywa się na Śląsku Cieszyńskim w pierwszych latach po tym, jak ten region znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej. Głównym miejscem wydarzeń jest stary dwór w Górkach Wielkich, w którym mieszka rodzina Kossaków.
Król Maciuś Pierwszy
Janusz Korczak (1923 r.)
Wybór utworów. Fikcyjne królestwo Maciusia z pałacem i stolicą; sąsiednie państwa prowadzące wojnę z królestwem; królestwo Bum-Druma, kraina ludożerców; front wojenny i pola bitew; sala posiedzeń sejmu dzieci i sejmu doroślejących; otoczenie dworskie: ministrowie, adiutanci, dwór. Mały Maciuś zostaje królem po nagłej śmierci ojca i matki, choć jeszcze nie rozumie w pełni śmierci ani zachowań dorosłych wokół siebie. Trzej doradcy — minister wojny, minister spraw zagranicznych i minister przemysłu i handlu — przejmują realne rządy, a Maciuś czuje się wobec nich bezradny. Maciuś odwiedza w przebraniu miasto i przekonuje się, że dzieci są traktowane gorzej niż powinny, co staje się punktem wyjścia jego reformatorskich pomysłów. Maciuś zaprzyjaźnia się z Felekiem, synem położnej, który odważnie mówi mu prawdę i zabiera go na kolejne wycieczki po mieście poza kontrolą dorosłych.
Kubuś Puchatek
Alan Aleksander Milne (1926 r.)
Wybór utworów. Fikcyjny Stumilowy Las (Hundred Acre Wood); dom Kubusia Puchatka, nora Królika, dom Prosiaczka, dom Sowy, dom Kłapouchego; czas akcji niedookreślony; świat oderwany od realiów historycznych, bez dat i realnej geografii. Kubuś Puchatek ukazał się 14 października 1926 roku nakładem wydawnictw Methuen & Co. w Wielkiej Brytanii i E. P. Dutton w Stanach Zjednoczonych. Ilustracje Ernesta H. Sheparda są integralną częścią książki – wyobrażają bohaterów i towarzyszą tekstowi we wszystkich wydaniach. Utwór składa się z dziesięciu rozdziałów, a każdy z nich stanowi odrębną, zamkniętą historyjkę. Historyjki można czytać niezależnie od siebie; wątki nie przechodzą z rozdziału do rozdziału, z wyjątkiem rozdziałów dziewiątego i dziesiątego. Rozdział pierwszy: Puchatkowi kończy się miód, więc próbuje wspiąć się na drzewo, spada i odbija się od gałęzi.
Mitologia, część I: Grecja
Jan Parandowski (1924 r.)
Olimp - siedziba bogów greckich; starożytna Grecja - Attyka, Argolida, Beocja, Peloponez; Troja i wybrzeża Azji Mniejszej; morze śródziemnomorskie - trasy tułaczki Odyseusza; Kreta - pałac Minosa i labirynt; podziemne królestwo zmarłych - Hades. Parandowski otwiera część grecką opisem powstania świata: z Chaosu rodzą się pierwsi bogowie, a Kronos, ogłuszony przepowiednią o synu, połyka własne dzieci, aż Reja uratuje Zeusa. Zeus po zwycięstwie nad Kronosem i tytanami ustanawia swą władzę na Olimpie i dzieli świat z braćmi: Posejdon dostaje morze, a Hades królestwo zmarłych. Zeus władca bogów zasiada na Olimpie z rodziną bóstw; jego atrybuty to piorun i egida, a jego pozycja w hierarchii olimpijskiej wyznacza porządek całej mitologii greckiej przedstawionej w książce.
Proces (fragmenty)
Franz Kafka (1925 r.)
Fragmenty. Bezimienne miasto zwane stolicą, w czasach współczesnych Kafce, prawdopodobnie Praga; Mieszkanie Józefa K. u gospodyni pani Grubach, pensja u niskiej kobiety i jej córki; Ciasne apartamenty na strychach obracające się w sale rozpraw sądowych, w różnych dzielnicach miasta. W trzydziestych urodzinach Józefa K., prokurenta banku, zostaje aresztowany przez dwóch urzędników sądowych, Willema i Franza, w swoim własnym mieszkaniu; nie zna zarzutu i nie zostaje pozbawiony wolności. Nadzorca powiadamia K., że aresztowanie nie odbiera mu swobody poruszania się, ale że jest on oskarżony i ma pozostawać do dyspozycji sądu; powołuje komisję, która ma badać sprawę. K. próbuje dochodzić praw i rozeznać w sytuacji, ale nie udaje mu się ustalić, jaki zarzut go dotyczy ani jaki organ go oskarża. Pani Grubach rozmawia z K. o aresztowaniu, zaznaczając, że nie wpłynęło to na jej sympatię do lokatora; jej służąca fräulein Bürstner jest pierwszą kobietą, z którą K. rozmawia o procesie.
Przedwiośnie
Stefan Żeromski (1924 r.)
Baku nad Morzem Kaspijskim - miasto naftowe, w którym Cezary spędza dzieciństwo i młodość. Rewolucyjna Rosja i bolszewicka Moskwa - wędrówki Cezarego w okresie wojny domowej i rewolucji październikowej. Polska lat 1920 - front wojny polsko-bolszewickiej, do którego wstępuje bohater. Dzieje Cezarego Baryki zaczynają się w Baku nad Morzem Kaspijskim, gdzie jego ojciec Seweryn prowadzi zamożne życie profesora weterynarii i dzierżawcy roli nafciarza. Ojciec opowiada synowi bajkę o Polsce jako kraju szklanych domów, w którym ludzie mieszkają w krystalicznych budynkach, a życie jest dobrobytem i sprawiedliwością; legenda ta staje się puentą dzieciństwa bohatera. Rodzice Cezarego słabo poznają go: ojciec oddaje go do polskiej szkoły prowadzonej potajemnie w domu, a matka, pobożna i czuła, przekazuje mu religię; rodzina kocha siebie, ale świat wychowania zostaje wstrząśnięty.
Sklepy cynamonowe (wybrane opowiadania)
Bruno Schulz (1934 r.)
Fragmenty. Prowincjonalne miasteczko galicyjskie wzorowane na Drohobyczu, z rynkiem, ulicami bocznymi i sklepami kupieckimi. Dom kupca z tekstyliami na rynku, z sennym podwórzem, kuchnią Adeli i poczekalnią ojca. Ostatnia księgarnia i osobliwe sklepy z ptasimi piórami, jajami i materiałami na wyglądającej nocnej ulicy. Zbiór opowiada dzieje kupieckiej rodziny z małego galicyjskiego miasteczka podobnego do rodzinnego Drohobycza autora, ale rzeczywistość zostaje przetworzona przez wyobraźnię i zmitologizowana. Sam autor wyjaśniał w exposé dla niemieckiego wydawcy, że próbuje wydobyć z dziejów rodziny mityczny sens, a nie zewnętrzny życiorys: historia domu staje się prywatną mitologią. Narratorem i bohaterem jest Józef, młody chłopiec, w którym odbijają się cechy samego pisarza; odkrywa świat z dziecięcą fascynacją i lękiem.
Szewcy
Stanisław Ignacy Witkiewicz (1934 r.)
Fantastycznie urządzony gabinet szewski i warsztat, miejsce niedookreślone geograficznie i czasowo. Więzienie i tak zwana leniwnia, do której zostają zamknięci szewcy. Pałacowe i urzędowe wnętrza nowej władzy po zamachu stanu i rewolucji. Abstrakcyjna przestrzeń końca świata, w której rządzą maszyny, biurokracja i manekiny. Szewcy cierpią z powodu ciężkiej, bezsensownej i bezmyślnej pracy, w której czują się wykorzystywani i upokarzani przez swojego pracodawcę. Ich ciemiężycielem jest prokurator Robert Scurvy, który z obawy przed buntem pracowników dokonuje wraz z Dziarskimi Chłopcami zamachu stanu i zdobywa władzę. Po zamachu szewcy zostają zamknięci w leniwni i skazani na przymusową bezczynność, co dla ludzi przyzwyczajonych do pracy jest formą kary.
Wiersze dla dzieci
Julian Tuwim (1938 r.)
Wybór utworów. Stacja kolejowa i trasa pociągu; ogród i pole z rzepką; afrykańska wioska i szkoła; dom pana Hilarego; podniebna podróż aeroplanem; dwudziestolecie międzywojenne. Tytuł Wiersze dla dzieci nie oznacza jednego utworu, lecz zbiorczy tytuł, pod którym w rozmaitych wydaniach ukazują się wiersze Tuwima dla najmłodszych; skład i układ tomów różnią się między wydawcami. Wiersz Bambo, najstarszy z omawianych w szkole utworów tego zbioru, ukazał się po raz pierwszy w 1935 roku na łamach Wiadomości Literackich.
Te 12 lektur: 1397 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania
Chronologiczna oś epok literackich
Motywy, pojęcia teoretycznoliterackie i twórcy epoki: Dwudziestolecie międzywojenne
Kluczowe toposy, formy gatunkowe i pisarze powiązani z epoką, którzy najczęściej pojawiają się w zadaniach CKE i tematach wypracowań maturalnych.
Dominujące motywy w tej epoce
Wszystkie motywy →Pojęcia w Słowniku Terminów
Słownik terminów →Gatunki i formy w tej epoce
Główni twórcy epoki w kanonie
Wszystkie epoki literackie
Powiązane narzędzia egzaminacyjne i katalogi wiedzy
Połącz trening zadań egzaminacyjnych z powtórką lektur obowiązkowych, motywów toposowych, cech epok oraz pojęć teoretycznoliterackich.
9 pełnych arkuszy E8 i matury z czasem i punktacją
Teza, lektura obowiązkowa, 2 konteksty i błąd kardynalny
Porównanie dwóch tekstów w rygorze 60-90 wyrazów
Zaproszenie i ogłoszenie z checklistą 5 elementów CKE
Testy z polskiego, historii, matematyki, biologii i WOS
Plan nauki od września do maja z kamieniami milowymi
Szybki dostęp do katalogów lektur i kompendiów
Źródła zewnętrzne, biblioteka cyfrowa i materiały CKE
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Informator o egzaminie maturalnym w Formule 2023 i wykaz zagadnień CKE
Oficjalne wytyczne egzaminacyjne, kryteria punktowania zadań otwartych, wypracowań i arkusze pokazowe.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - lekcje, konteksty i ćwiczenia MEN
Państwowa baza materiałów edukacyjnych dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Katalog epok literackich i tekstów źródłowych - Wolne Lektury
Darmowe, kompletne wydania lektur szkolnych z przypisami i komentarzem filologicznym.
Polona i Encyklopedia PWN - konteksty historycznoliterackie i archiwalia
Naukowe definicje pojęć teoretycznoliterackich, normy językowe oraz biogramy twórców.