Motyw: Natura i przyroda

Opowiadanie

Afryka Kazika

Łukasz Wierzbicki (2008 r.)

Wybór utworów. Poznań współcześnie: dworzec kolejowy z peronem i halą dworcową, gdzie Krzyś wita dziadka i gdzie odsłaniana jest tablica pamiątkowa poświęcona Kazimierzowi Nowakowi; Poznań w latach trzydziestych XX wieku: dom rodzinny podróżnika i miejsce pożegnania z żoną oraz dziećmi. Utwór jest zbiorem opowiadań dla dzieci opartych na reportażach Kazimierza Nowaka, polskiego podróżnika, korespondenta, reportera i fotografa, który w latach 1931–1936 samotnie przemierzył kontynent afrykański z północy na południe, a następnie wrócił inną trasą.

11 postaci 15 zdarzeń

Poezja

Brzechwa dzieciom

Jan Brzechwa (1953 r.)

Wybór utworów. Wieś, rzeczka i krzak nad wodą (Kaczka Dziwaczka). Targ i stragan z warzywami w dzień targowy (Na straganie). Ogród warzywny i grządki (Pomidor, Chrzan, Na straganie). Dom, kanapa i pokój (Leń, Samochwała). Gabinet lekarski (Żaba). Miasta, miasteczka i okolice w różnych częściach Polski (Sójka). Kaczka Dziwaczka mieszka nad rzeczką, obok krzaka, ale zamiast trzymać się wody wyrusza na piesze wycieczki. Kaczka załatwia zwykłe sprawy na opak — jej sprawunki w mieście nie mają wiele wspólnego że zdrowym rozsądkiem, co zadziwia inne kaczki.

11 postaci 18 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Epopeja

Chłopi (fragmenty)

Władysław Stanisław Reymont (1904 r.)

Fragmenty. Wieś Lipce na Mazowszu pod Warszawą w końcu XIX wieku. Gospodarstwo Boryny — zagroda z domem, stodołą i polami. Karczma i targ we wsi oraz droga do kościoła w sąsiedniej parafii. Pola, łąki i las otaczające wieś. /chaty i podwórka sąsiadów — Borynów, Kłębowców, Pacześiów. Dwór w oddaleniu od wsi jako siedziba ziemiaństwa. Akcja tomu I zaczyna się jesienią poprzedzającego roku i prowadzi przez Wielki Post, wiosnę i lato do żniw i dożynek. Maciej Boryna jest najbogatszym i najbardziej poważanym gospodarzem we wsi Lipce. Boryna jest już wdowcem po drugiej żonie i ma trójkę dorosłych dzieci: synów Antka i Macieja oraz córkę Marysię. Sześćdziesięcioletni Boryna postanawia ożenić się po raz trzeci, co wywołuje burzę w rodzinie. Boryna wybiera na żonę młodą Jagnę Paczesiówną, ówczesną dziewczynę z sąsiedniego gospodarstwa. Jagna jest uznawana za najpiękniejszą dziewczynę we wsi i ma wielu adoratorów.

14 postaci 22 zdarzeń

Dziewczynka z parku

Barbara Kosmowska (2012 r.)

Wybór utworów. Park w polskim mieście, miejsce spacerów Andzi z ojcem, a potem z Jeremiaszem; dom Andzi i jej mamy; szkoła podstawowa, do której chodzi Andzia; współczesność; akcja biegnie od zimy do wiosny i obejmuje około roku żałoby po śmierci ojca. Bohaterką jest Andzia, uczennica szkoły podstawowej, która kilka miesięcy wcześniej straciła ojca. Akcja powieści rozgrywa się zimą, kilka miesięcy po śmierci ojca Andzi. Ojciec Andzi był zapalonym ornitologiem i zabierał córkę do parku, gdzie uczył ją rozpoznawać ptaki i dostrzegać piękno przyrody.

9 postaci 19 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Hobbit, czyli tam i z powrotem

John Ronald Reuel Tolkien (1937 r.)

Śródziemie – fikcyjny świat wymyślony przez autora, osadzony w legendarnej prehistorii. Shire (Zagrabie) i Bag End – kraina hobbitów. Rivendell (Imladris), Góry Mgliste, Mroczna Puszcza (Mirkwood), Miasto na Jeziorze (Esgaroth), Samotna Góra. Czas akcji niedookreślony datą. Akcja rozgrywa się przed wydarzeniami Władcy Pierścieni. Hobbit, czyli tam i z powrotem ukazał się 21 września 1937 roku nakładem wydawnictwa Allen & Unwin w Londynie. Tolkien zaczął pisać książkę dla własnych dzieci; impulsem była jedna kartka, na której podczas sprawdzania prac szkolnych napisał zdanie o hobbicie mieszkającym w norze ziemnej.

14 postaci 19 zdarzeń

Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata

Zofia Kossak-Szczucka (1926 r.)

Wybór utworów. Dwór w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim, wraz z jego wnętrzami, strychem i otoczeniem; źródła podają też, że chodzi o dwór rodziny Kossaków; okolice dworu: rzeka Brennica i jej duch, oraz góra, pod którą mieszka zły duch Sato. Akcja utworu rozgrywa się na Śląsku Cieszyńskim w pierwszych latach po tym, jak ten region znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej. Głównym miejscem wydarzeń jest stary dwór w Górkach Wielkich, w którym mieszka rodzina Kossaków.

11 postaci 18 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Opowiadanie

Księga dżungli

Joseph Rudyard Kipling (1894 r.)

Wybór utworów. Dżungla indyjska że wzgórzem Seeonee i rzeką Waingangą; jaskinia wilczej watahy; wioska ludzi na skraju dżungli; ruiny opuszczonego miasta, gdzie mieszkają bandarlogi; spokojne stawy i trakt łowny. Księga dżungli to zbiór opowiadań, w którym wątki chłopca Mowglim przeplatają się z historiami niezwiązanymi bezpośrednio z bohaterem, jak opowieść o manguście Rikki-Tikki-Tavi czy o białych fokach. Tygrys Shere Khan atakuje ludzi, a dziecko wypłasza się do jaskini wilczej watahy, która przygarnia go jako szczenię. Rodzice wilczy przyjmują Mowgliego mimo prawa dżungli, które wymaga, by przybysz był wykupiony przez dwóch członków rady poza obojgiem rodziców. Niedźwiedź Baloo, nauczyciel prawa dżungli, i pantera Bagheera wykupują Mowgliego, ratując go od zagłady przez Shere Khana i buntownicze młode wilki. Mowgli dorasta w wataże, uczy się prawa dżungli od Baloo i poluje z watahą pod wodzą starego wilka Akeli.

12 postaci 17 zdarzeń

Którędy do Yellowstone?

Aleksandra i Daniel Mizielińscy (2020 r.)

Wybór utworów. Puszcza Białowieska; Park Narodowy Yellowstone; Park Narodowy Manú; Park Narodowy Jiuzhaigou; Park Narodowy Namib-Naukluft; Park Narodowy Grenlandii; Park Narodowy Komodo; Park Narodowy Fiordland; wiele miesięcy podróży. Tytuł utworu to Którędy do Yellowstone, a podtytuł brzmi Dzika podróż po parkach narodowych. Tekst i ilustracje przygotowali wspólnie Aleksandra i Daniel Mizielińscy. Pierwsze wydanie ukazało się nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry w Warszawie w 2020 roku.

11 postaci 15 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Opowiadanie

Miejsce

Andrzej Stasiuk (1994 r.)

Fragmenty. Beskid Niski, bezludna górska dolina po dawnej wsi łemkowskiej. Pusty plac po rozebranej drewnianej cerkwi, goła gliniasta ziemia bez trawy. Wyobrażone wnętrze cerkwi z ikonostasem, ikonami i blaskiem słońca. Wyobrażony strych cerkwi i dzwonnica z gniazdem puszczyka. Droga przez zanikłą wieś, po której jedzie wóz ze starym mieszkańcem. Narrator przybywa w bezludne, górskie miejsce w Beskidzie Niskim, gdzie niedawno rozebrano starą drewnianą cerkiew. Ekipa rozbiórkowa pracowała szybko i rozbiórka zajęła zaledwie dwa miesiące. Po cerkwi pozostaje tylko prostokąt gołej gliniastej ziemi, porównany do płata zdartej skóry. Trawa albo pokrzywy mają wyrosnąć na placu dopiero za rok, pierwszy raz od dwustu lat. Cerkiew stała w tym miejscu około dwustu lat i służyła obrządkowi wschodniemu, greckokatolickiemu lub prawosławnemu. Narrator spotyka na placu mężczyznę z plecakiem, mapą i aparatem fotograficznym, turystę.

11 postaci 17 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Poezja

Romantyczność i inne ballady

Adam Mickiewicz (1822 r.)

Fragmenty. Miasteczko na dawnej Litwie z rynkiem, przy którym nocą gromadzi się tłum wokół Karusi. Teren przy cmentarzu i ratuszu, gdzie dziewczyna rozmawia z duchem zmarłego Jasia. Jezioro Świteź i okolice Płużyn na dawnych ziemiach litewskich. Las nad Bugiem i droga powrotna kupca do domu, miejsce napadu zbójców. Karusia, osierocona dziewczyna zakochana w zmarłym Jaśku, nocuje na rynku miasteczka i twierdzi, że widzi ducha ukochanego, z którym rozmawia i tańczy. Karusia pochodzi z ludu, została sierotą i po śmierci Jasia popadła w stan, który otoczenie uważa za obłęd, a ona sama trwa w przekonaniu o codziennych spotkaniach z ukochanym. Dziewczęta z tłumu odprowadzają Karusię do domu, bo powszechnie uważa się ją za osobę obłąkaną i dziwną, choć sam tłum przyciąga wieść o jej nocnych seansach. Starzec wykładający rozumem świat uważa Karusię za ofiarę zabobonu i twierdzi, że zjawę trzeba wytłumaczyć złudzeniem zmysłów oraz chorobą wyobraźni.

14 postaci 19 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Nowela

Stary człowiek i morze

Ernest Hemingway (1952 r.)

Wybór utworów. Kubańska wioska rybacka nad Zatoką Meksykańską, w rejonie Hawany. Gulf Stream, ciepły prąd morski pełen wielkich ryb. Otwarte morze poza zasięgiem wzroku lądu. Mała łódź rybacka z masztami i żaglem że zwiniętego brezentu. Kabina Santiago z obrazami Najświętszej Maryi Panny z Kuby i zdjęciem żony. Santiago to stary, słynący kiedyś z siły rybak z Kuby, który od 84 dni nie przyniósł do wioski żadnej ryby Po 40 dniach bez ryby rodzice przenieśli chłopca Manolina do innej, szczęśliwszej łodzi, ale chłopiec nadal troszczy się o starca W 85. dniu Santiago wypływa daleko poza zasięg pozostałych łodzi, na wody pełne wielkich ryb O godzinie południa wielki marlin bierze przynętę i zaczyna ciągnąć łódkę starca w głąb morza Santiago wytrzymuje ciągnięcie liny przez dwa dni i dwie noce, cierpiąc ból skaleczonej ręki i pleców Trzeciego dnia marlin wynurza się nad powierzchnią i Santiago harpunem zabija rybę przywiązaną do łodzi Marlin okazuje się większy od łodzi, więc starzec.

9 postaci 12 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Tajemniczy ogród

Frances Hodgson Burnett (1911 r.)

Wybór utworów. Początek XX wieku, epoka edwardiańska. Brytyjskie Indie na początku powieści: dom rodziców Mary, w której wybucha zaraza cholery. Yorkshire w północnej Anglii: rozległe wrzosowiska irogowate i surowy klimat. Misselthwaite Manor: ogromny, ponury dwór szlachecki stojący na skraju wrzosowisk, z setkami pokoi, w tym zamkniętymi skrzydłami. Mary Lennox to dziesięcioletnia, chorowita i zaniedbana dziewczynka z bogatej brytyjskiej rodziny mieszkającej w Indiach, wychowywana przez służbę, przez co rozkapryszona i wyniosła. Podczas epidemii cholery rodzice Mary i większość służby umierają, a opuszczona dziewczynka zostaje odkryta przez brytyjskich żołnierzy. Po śmierci rodziców Mary zostaje odesłana do Anglii, pod opiekę wuja Archibalda Cravena, męża siostry jej ojca, mieszkającego w Misselthwaite Manor na wrzosowiskach Yorkshire.

10 postaci 14 zdarzeń