Opowiadania

Cechy rozpoznawcze

• jeden główny wątek
• ograniczona liczba bohaterów
• wyraźny punkt ciężkości utworu (problem, scena)
• zwięzłe zakończenie

Jak rozpoznać ten gatunek w tekście

Liczby poniżej policzono z opracowań 22 utworów tej kategorii w bazie serwisu. To nie definicja z podręcznika, tylko to, co faktycznie widać w lekturach - dobre punkty zaczepienia przy analizie nowego tekstu.

• Liczba postaci w opracowaniu: od 6 do 34, mediana 11.
• Zdarzenia w planie wydarzeń: od 10 do 30, mediana 17.
• Motywy powtarzające się w kilku utworach kategorii: Dom i rodzina, Dzieciństwo i dojrzewanie, Wspólnota i solidarność, Inność, obcość i tolerancja, Natura i przyroda, Humor, groteska i absurd, Książka, słowo i czytanie i Miasto, wieś i przestrzeń. Jeśli któryś z nich rozpoznasz w tekście, jesteś w tej kategorii.
• Etapy, na których czytasz utwory tej kategorii: klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura).
• Najwięcej postaci ma Baśnie (34), najmniej Artysta (6).
• Najdłuższy plan wydarzeń ma Baśnie (30), najkrótszy Baśnie polskie i europejskie (wybór) (10).
• Najstarszy utwór kategorii to Baśnie (1835 r.), najnowszy Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (2015 r.).

Epoki tej kategorii i egzamin

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Młoda Polska (1890–1918)

Epoka modernizmu i dekadentyzmu: sztuka zaczyna być wartością samą w sobie, a artysta - jednostką wolną od obowiązków społecznych. Nastroje są katastroficzne i melancholijne, ale obok nich pojawia się fascynacja przyrodą, chłopem i tym, co pierwotne. Pisarze zaglądają do wnętrza człowieka i do mrocznych zakamarków zbiorowości, a narracja bywa oniryczna, symboliczna, rozbita. W lekturach szkolnych Młoda Polska to powieść o artystach i chłopach, dramat o buncie w rodzinie oraz poezja o marności i sile słowa.

Dwudziestolecie międzywojenne (1918–1939)

Epoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i zapowiedzią katastrofy, którą pisarze przeczuwają. Formy się zmieniają: groteska, absurd, nowa powieść, reportaż, poezja lingwistyczna i witalistyczna. W lekturach szkolnych to czas powieści o dojrzewaniu i o kryzysie świata dorosłych oraz absurdalnych dramatów o władzy.

Współczesność (po 1939 r.)

Literatura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić pamięć i nie pozwolić nazwać zła czymś neutralnym. Po drugiej stronie jest literatura wolności: eseju, reportażu, opowieści dla dzieci i dorosłych, która szuka formy na doświadczenie nowoczesnego życia. Wspólnym mianownikiem jest pytanie o odpowiedzialność jednostki wobec historii i wobec innych.

Przykłady z lektur w bazie (8 z 22)

Baśnie - Hans Christian Andersen

Baśń literacka (zbiór baśni)

• Tematy: Inność i odrzucenie, Dojrzewanie i zmiana, Poświęcenie w miłości i Prawda, konformizm i strach przed ośmieszeniem.
• Motywy: Dzieciństwo i dojrzewanie, Honor, odwaga i heroizm, Inność, obcość i tolerancja i Miasto, wieś i przestrzeń.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 34 postacie, 30 zdarzeń, poziom klasy 1–3 szkoły podstawowej.

Baśnie polskie i europejskie (wybór) - Anonim

Zbiór baśni i legend — utwory ludowe w literackich opracowaniach, antologia szkolna

• Tematy: Dobroć nagrodzona, zło ukarane, Spryt i zaradność, Ciekawość, zakaz i kara i Miłość silniejsza niż pozory.
• Motywy: Pozory, maska i obłuda, Wina, kara i sumienie, Ambicja i żądza awansu i Miłość.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 14 postaci, 10 zdarzeń, poziom klasy 4–6 szkoły podstawowej.

Opowieść wigilijna - Charles Dickens

Opowiadanie z elementami nadprzyrodzonymi, proza obyczajowa z krytyką społeczną

• Tematy: przemiana i możliwość odkupienia, skąpstwo i wyzysk, ubóstwo i odpowiedzialność społeczna i rodzina i ludzkie więzi.
• Motywy: Pamięć, historia i tradycja, Śmierć i przemijanie, Cierpienie i ofiara i Dom i rodzina.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 13 postaci, 21 zdarzeń, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Księga dżungli - Joseph Rudyard Kipling

Zbiór opowiadań zwierzęcych i przygodowych z elementami baśni

• Tematy: prawo dżungli, przynależność i tożsamość, przyjaźń i lojalność i porządek przeciw chaosowi.
• Motywy: Tożsamość i poszukiwanie siebie, Czas, los i przeznaczenie, Dzieciństwo i dojrzewanie i Natura i przyroda.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 12 postaci, 17 zdarzeń, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Sklepy cynamonowe (wybrane opowiadania) - Bruno Schulz

Zbiór opowiadań; proza poetycka o rysach mitycznych i onirycznych

• Tematy: mitologizacja codzienności, oniryzm i labirynt, ojciec jako Demiurg i życie materii i animizacja.
• Motywy: Śmierć i przemijanie i Dom i rodzina.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 8 postaci, 12 zdarzeń, poziom liceum, zakres rozszerzony (matura).

Afryka Kazika - Łukasz Wierzbicki

Zbiór opowiadań dla dzieci oparty na reportażach; literatura podróżnicza i reportaż zrekonstruowany dla młodego czytelnika

• Tematy: Podróż jako poznawanie, a nie zdobywanie, Przełamywanie uprzedzeń i lęku przed nieznajomym, Wytrwałość i codzienna odwaga i Tęsknota za domem i rodzina jako punkt odniesienia.
• Motywy: Podróż, wędrówka i tułaczka, Dom i rodzina, Inność, obcość i tolerancja i Natura i przyroda.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 11 postaci, 15 zdarzeń, poziom klasy 1–3 szkoły podstawowej.

Artysta - Sławomir Mrożek

Krótkie opowiadanie satyryczne o zwierzęcych bohaterach (bajka zwierzęca), z elementami groteski i absurdu, prowadzone narracją pierwszoosobową uczestniczącą

• Tematy: Ambicja i jej granice, Tożsamość i zgoda na siebie, Artysta — autentyczność czy pozerstwo i Pozory i kłamstwo o sobie.
• Motywy: Humor, groteska i absurd, Ambicja i żądza awansu, Książka, słowo i czytanie i Marzenia, tęsknota i pragnienia.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 6 postaci, 12 zdarzeń, poziom klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).

Asiunia - Joanna Papuzińska

Opowiadanie dla dzieci o tematyce wojennej, oparte na wspomnieniach autorki (wydawca opisuje je jako literaturę faktu dla najmłodszych)

• Tematy: Wojna widziana oczami dziecka, Rozstanie z bliskimi i tęsknota, Dom, bezpieczeństwo i ich utrata i Dobroć obcych ludzi.
• Motywy: Dom i rodzina, Gościnność, biesiada i jedzenie, Książka, słowo i czytanie i Nadzieja i wytrwałość.
• Miejsce akcji: Czas i miejsce akcji.
• Opracowanie: 9 postaci, 18 zdarzeń, poziom klasy 1–3 szkoły podstawowej.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (43 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Detektyw Pozytywka

   Jak nazywa się agencja detektywistyczna, którą prowadzi Detektyw Pozytywka?

   1. A. Różowe Okulary
   2. B. Czarnowidz
   3. C. Złota Lupa
   4. D. Błękitny Ślad

   Poprawna odpowiedź: Różowe Okulary

   Detektyw Pozytywka prowadzi agencję o nazwie Różowe Okulary, a jej małe biuro mieści się w pewnej kamienicy.

   Podpowiedź: Nazwa agencji to zarazem coś, przez co patrzymy na świat.

2. Detektyw Pozytywka

   Kto otwiera w tej samej kamienicy konkurencyjną agencję detektywistyczną o nazwie Czarnowidz?

   1. A. Detektyw Martwiak
   2. B. Zuzia z sąsiedniej klatki
   3. C. Pan z kiosku
   4. D. Dozorca kamienicy

   Poprawna odpowiedź: Detektyw Martwiak

   Konkurentem Pozytywki jest detektyw Martwiak, który własną agencję Czarnowidz otwiera w piwnicy tej samej kamienicy.

   Podpowiedź: Ten detektyw ma nazwisko, które brzmi jak coś ponurego.

3. O psie, który jeździł koleją

   Na jakiej stacji kolejowej zawiadowca przygarnął psa i nadał mu imię Lampo?

   1. A. Marittima
   2. B. Piombino
   3. C. Rzym
   4. D. Turyn

   Poprawna odpowiedź: Marittima

   Akcja toczy się we Włoszech, przede wszystkim na niewielkiej stacji Marittima oraz w Piombino; to na stacji zawiadowca przygarnął kundelka.

   Podpowiedź: To ta mniejsza stacja, na której pies się pojawił.

4. O psie, który jeździł koleją

   Co oznacza imię Lampo w języku włoskim?

   1. A. Błyskawicę
   2. B. Przyjaciela
   3. C. Wesołka
   4. D. Podróżnika

   Poprawna odpowiedź: Błyskawicę

   Imię pochodzi z języka włoskiego i oznacza błyskawicę; pies zawdzięcza je swojej szybkości i energii.

   Podpowiedź: Pomyśl o czymś, co pojawia się nagle i bardzo szybko.

5. Dziadek i niedźwiadek

   Gdzie rozgrywa się współczesna scena otwierająca książkę, w której dziadek opowiada Natalki historie niedźwiedzia?

   1. A. W zoo w Edynburgu
   2. B. W warszawskim parku
   3. C. Nad morzem w Gdyni
   4. D. W górach w Zakopanem

   Poprawna odpowiedź: W zoo w Edynburgu

   Książkę otwiera współczesna scena w zoo w Edynburgu, gdzie dziadek zabiera wnuczkę Natalkę do wybiegu niedźwiedzi i zaczyna opowiadać.

   Podpowiedź: To miejsce, w którym można oglądać zwierzęta, i leży w Szkocji.

6. Dziadek i niedźwiadek

   Czym żołnierze karmili małego niedźwiadka, gdy był jeszcze słaby?

   1. A. Mlekiem z puszki rozcieńczonym wodą
   2. B. Surowym mięsem
   3. C. Chlebem ze smalcem
   4. D. Owocami z puszki

   Poprawna odpowiedź: Mlekiem z puszki rozcieńczonym wodą

   Niedźwiedź był maleńki i słaby, więc żołnierze karmili go mlekiem z puszki rozcieńczonym wodą i podawali jedzenie z butelki.

   Podpowiedź: Jedzenie podawano mu z butelki, jak małemu dziecku.

7. Cukierku, ty łobuzie!

   Jakiego zwierzęcia dotyczą przygody opisane w książce Cukierku, ty łobuzie!?

   1. A. Kota
   2. B. Psa
   3. C. Chomika
   4. D. Papugi

   Poprawna odpowiedź: Kota

   Książka to zbiór krótkich opowiadań, z których każde opisuje osobną przygodę pręgowanego kota Cukierka.

   Podpowiedź: Cukierek to imię, a zwierzę ma pręgi.

8. Piaskowy Wilk

   Skąd wyłoniło się mówiące zwierzę, które przedstawiło się Karusi jako Piaskowy Wilk?

   1. A. Z dołu wykopanego w piasku na plaży
   2. B. Z szafy w pokoju Karusi
   3. C. Z wody morskiej
   4. D. Z dziury w płocie

   Poprawna odpowiedź: Z dołu wykopanego w piasku na plaży

   Rozczarowana odmową Karusia poszła sama na plażę i wykopała głęboki dół; z niego wyłoniło się mówiące zwierzę o futrze w kolorze piasku.

   Podpowiedź: Karuśka kopała dół, który miał być pułapką na tatę.

9. Opowieść wigilijna

   Czym zajmował się Ebenezer Scrooge, główny bohater „Opowieści wigilijnej”?

   1. A. Był lichwiarzem i skąpcem
   2. B. Był lekarzem
   3. C. Był marynarzem
   4. D. Był nauczycielem

   Poprawna odpowiedź: Był lichwiarzem i skąpcem

   Scrooge to bogaty, skąpy lichwiarz, który żyje nędznie mimo majątku i gardzi wszystkimi przejawami radości.

   Podpowiedź: Pożyczał pieniądze na procent, a sam żył w ubóstwie.

10. Opowieść wigilijna

    Kto jako pierwszy odwiedza Scrooge'a w wigilię, zapraszając go na świąteczny obiad?

    1. A. Jego siostrzeniec Fred
    2. B. Jego wspólnik Marley
    3. C. Dwaj panowie zbierający datki
    4. D. Boba Cratchit

    Poprawna odpowiedź: Jego siostrzeniec Fred

    W wigilię siostrzeniec Fred przychodzi do biura z zaproszeniem na świąteczny obiad, a Scrooge odmawia z drwiną o głupocie świąt.

    Podpowiedź: To krewny, a nie duch ani urzędnik.

11. Polska w XX wieku - II RP

    W którym roku miał miejsce Zamach Majowy przeprowadzony przez Józefa Piłsudskiego?

    1. A. 1926
    2. B. 1920
    3. C. 1935
    4. D. 1918

    Poprawna odpowiedź: 1926

    Zamach majowy (przewrót zbrojny) odbył się w dniach 12–15 maja 1926 roku i doprowadził do upadku rządu Wincentego Witosa oraz prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i zapoczątkował rządy sanacji.

    Podpowiedź: Przewrót wydarzył się w maju, trzy lata przed śmiercią Piłsudskiego.

12. Wojna Polsko-Bolszewicka 1920

    Decydujące starcie wojny polsko-bolszewickiej, nazywane „Cudem nad Wisłą”, miało miejsce w sierpniu:

    1. A. 1920 roku
    2. B. 1918 roku
    3. C. 1922 roku
    4. D. 1939 roku

    Poprawna odpowiedź: 1920 roku

    Bitwa Warszawska stoczona w dniach 13–25 sierpnia 1920 roku powstrzymała marsz Armii Czerwonej na zachód Europy i uratowała niepodległość odrodzonej Polski.

    Podpowiedź: To dwa lata po odzyskaniu niepodległości, w czasie wojny z Rosją Radziecką.

13. Renesans - Kochanowski, Tren IX

    Co jest przedmiotem rozważań w „Trenie IX” Kochanowskiego?

    1. A. Pochwała zalet Urszulki i opis jej zabaw
    2. B. Bunt przeciwko Bogu i oskarżenie go o okrucieństwo
    3. C. Pytanie, czy istnieje życie po śmierci i gdzie podziała się dusza Urszulki
    4. D. Opis ceremonii pogrzebowej i żałoby dworu

    Poprawna odpowiedź: Pytanie, czy istnieje życie po śmierci i gdzie podziała się dusza Urszulki

    Poeta szuka Urszulki w zaświatach i rozważa różne wyobrażenia życia po śmierci - czy istnieje chrześcijański raj, czy raczej miejsce, z którego dusza odchodzi w zapomnienie. Tren jest wyrazem zwątpienia i poszukiwania odpowiedzi, nie buntu. Oskarżenie Boga pojawia się mocniej w Trenie X, pochwała zalet Urszulki w Trenie VIII, a opis zabaw w Trenie VII.

    Podpowiedź: Poeta szuka córki - zastanów się, gdzie i czego właściwie szuka.

14. Budowa komórki

    Który organellum komórkowy odpowiada za produkcję ATP w procesie oddychania komórkowego?

    1. A. mitochondrium
    2. B. rybosom
    3. C. lizosom
    4. D. aparat Golgiego

    Poprawna odpowiedź: mitochondrium

    Mitochondrium jest miejscem oddychania komórkowego i produkcji ATP - związku dostarczającego energię do procesów życiowych komórki.

    Podpowiedź: To organellum nazywane „centrum energetycznym komórki”.

15. Funkcja liniowa

    Jaki jest współczynnik kierunkowy prostej opisanej równaniem y = −3x + 7?

    1. A. −3
    2. B. 3
    3. C. 7
    4. D. −7

    Poprawna odpowiedź: −3

    W postaci kierunkowej y = ax + b współczynnik kierunkowy to liczba stojąca przy x, czyli a = −3. Liczba 7 to wyraz wolny b, czyli miejsce przecięcia z osią OY.

    Podpowiedź: To liczba stojąca przy x, nie wyraz wolny.

16. Pochodna funkcji

    Co oznacza geometrycznie pochodna funkcji w punkcie x₀?

    1. A. Współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu w tym punkcie
    2. B. Wartość funkcji w tym punkcie
    3. C. Miejsce zerowe funkcji
    4. D. Pole pod wykresem funkcji

    Poprawna odpowiedź: Współczynnik kierunkowy stycznej do wykresu w tym punkcie

    Pochodna w punkcie jest równa współczynnikowi kierunkowemu stycznej do wykresu funkcji w tym punkcie. Dlatego równanie stycznej ma postać y = f'(x₀)(x − x₀) + f(x₀). Wartość funkcji to f(x₀), a nie pochodna.

    Podpowiedź: Styczna ma ten sam kąt nachylenia co wykres w punkcie styczności.

17. Zimna wojna

    W którym roku miał miejsce kryzys kubański, uznawany za moment największego zagrożenia wojną nuklearną?

    1. A. 1962
    2. B. 1956
    3. C. 1968
    4. D. 1975

    Poprawna odpowiedź: 1962

    Kryzys kubański rozegrał się w październiku 1962 roku. Powstał po rozmieszczeniu radzieckich rakiet balistycznych na Kubie i zakończył się wycofaniem broni w zamian za zobowiązanie USA do nieinwazji na Kubę oraz usunięcie rakiet z Turcji.

    Podpowiedź: To początek lat sześćdziesiątych, czas prezydentury Kennedy'ego.

18. Zimna wojna - NATO i Układ Warszawski

    W którym roku powstał Układ Warszawski?

    1. A. 1955
    2. B. 1949
    3. C. 1962
    4. D. 1989

    Poprawna odpowiedź: 1955

    Układ Warszawski powstał w 1955 roku jako odpowiedź bloku wschodniego na przystąpienie Niemiec Zachodnich do NATO. NATO utworzono wcześniej, w 1949 roku. Kryzys kubański miał miejsce w 1962 roku, a rok 1989 to upadek muru berlińskiego i koniec systemu komunistycznego w Europie Środkowej.

    Podpowiedź: Był to odwet za włączenie RFN do sojuszu zachodniego.

19. Starożytność - Egipt

    Do czego Egipcjanie wykorzystywali Nil?

    1. A. Do nawadniania pól, transportu i rybołówstwa
    2. B. Wyłącznie do obrony przed najazdami
    3. C. Wyłącznie do wydobywania soli
    4. D. Tylko jako miejsce kultu religijnego

    Poprawna odpowiedź: Do nawadniania pól, transportu i rybołówstwa

    Nil dawał Egipcjanom wszystko naraz: wylewy użyźniały pola, rzeka była główną drogą transportu, a łowienie ryb dostarczało jedzenia. Dlatego Herodot nazwał Egipt „darem Nilu”. Bez corocznego wylewu uprawa ziemi w tym suchym kraju byłaby niemożliwa.

    Podpowiedź: Rzeka ta służyła Egipcjanom na wiele sposobów jednocześnie.

20. Funkcja wymierna

    Dla jakiego argumentu funkcja f(x) = 1/(x − 3) nie jest określona?

    1. A. x = 3
    2. B. x = 0
    3. C. x = −3
    4. D. x = 1

    Poprawna odpowiedź: x = 3

    Funkcja wymierna nie jest określona tam, gdzie mianownik się zeruje - tutaj x − 3 = 0, czyli x = 3. W tym punkcie wykres ma asymptotę pionową, a dziedziną jest zbiór liczb rzeczywistych bez trójki. Dla x = 0 funkcja przyjmuje wartość −1/3, więc jest tam poprawnie określona. Mylenie miejsca zerowego mianownika z miejscem zerowym licznika to częsty błąd.

    Podpowiedź: Szukaj miejsca, w którym mianownik się zeruje.

21. Funkcja kwadratowa - delta

    Ile miejsc zerowych ma funkcja kwadratowa, gdy Δ = 0?

    1. A. Dokładnie jedno
    2. B. Dwa różne
    3. C. Żadnego
    4. D. Nieskończenie wiele

    Poprawna odpowiedź: Dokładnie jedno

    Gdy Δ = 0, parabola jest styczna do osi OX i ma dokładnie jedno miejsce zerowe, zwane pierwiastkiem podwójnym - liczone ze wzoru x₀ = −b/(2a). Przy Δ > 0 miejsca zerowe są dwa, a przy Δ < 0 parabola nie przecina osi OX, więc nie ma ich wcale. Wynik „nieskończenie wiele” dotyczy funkcji stałej równej zero, a nie zwykłej funkcji kwadratowej.

    Podpowiedź: Parabola dotyka wtedy osi OX w jednym punkcie.

22. Afryka Kazika

    Kto jest bohaterem książki „Afryka Kazika”?

    1. A. Podróżnik, który jedzie rowerem przez Afrykę
    2. B. Chłopiec mieszkający w Afryce od urodzenia
    3. C. Pilot samolotu pasażerskiego
    4. D. Żeglarz płynący dookoła świata

    Poprawna odpowiedź: Podróżnik, który jedzie rowerem przez Afrykę

    „Afryka Kazika” opowiada o Kazimierzu Nowaku, polskim podróżniku, który w latach trzydziestych XX wieku przemierzył Afrykę na rowerze. Łukasz Wierzbicki opisał jego wyprawę na podstawie prawdziwych relacji z podróży. Bohater nie mieszkał w Afryce na stałe i nie podróżował samolotem ani statkiem.

    Podpowiedź: Prawdziwy podróżnik przemierzył Afrykę na dwóch kółkach.

23. Konstrukcje emfatyczne

    Które zdanie poprawnie podkreśla, że to właśnie Anna rozwiązała problem?

    1. A. It was Anna who solved the problem
    2. B. It was Anna what solved the problem
    3. C. Anna it was solved the problem
    4. D. There was Anna who solved the problem

    Poprawna odpowiedź: It was Anna who solved the problem

    Konstrukcja emfatyczna „It was … who/that …” pozwala wysunąć na pierwsze miejsce informację, którą chcemy podkreślić - dlatego „It was Anna who solved the problem” znaczy „to właśnie Anna rozwiązała problem”. Po „It was” przy osobie używamy „who” albo „that”, nigdy „what”. „What” ma swoje miejsce w konstrukcji pseudokleftycznej, gdzie stoi na początku: „What surprised me was the price”. Forma „There was Anna who” nie tworzy tej konstrukcji.

    Podpowiedź: Ta konstrukcja zaczyna się od „It was” i wskazuje osobę zaimkiem względnym dla ludzi.

24. Grecja - teatr antyczny

    Skąd wzięła się nazwa „teatr” i czym były greckie przedstawienia?

    1. A. Od greckiego słowa „theatron” - widowisko ku czci Dionizosa
    2. B. Od imienia boga Zeusa - uroczystość ku jego czci
    3. C. Od nazwy ateńskiego wzgórza - zawody sportowe
    4. D. Od greckiego słowa „polis” - zebranie obywateli

    Poprawna odpowiedź: Od greckiego słowa „theatron” - widowisko ku czci Dionizosa

    „Theatron” znaczy po grecku „miejsce widowisk” i stąd pochodzi nasze słowo „teatr”. Przedstawienia wyrosły z obrzędów ku czci Dionizosa, boga wina i płodności, a grano je w amfiteatrach na otwartym powietrzu. Aktorzy nosili maski, dzięki którym widzowie z odległych rzędów rozpoznawali postać, i grali wyłącznie mężczyźni. Polis to greckie miasto-państwo, a nie źródło nazwy teatru.

    Podpowiedź: Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego miejsce, w którym się patrzy.

25. Mikołajek - opowiadania

    Z czyjej perspektywy opowiadane są przygody Mikołajka?

    1. A. Samego chłopca, Mikołajka
    2. B. Jego ojca, w formie pamiętnika
    3. C. Nauczycielki z klasy
    4. D. Trzeciej osoby wszechwiedzącej

    Poprawna odpowiedź: Samego chłopca, Mikołajka

    Opowiadania o Mikołajku prowadzi sam bohater, mówiąc o sobie „ja” - dlatego o dorosłych i ich świecie dowiadujemy się tylko tyle, ile zauważy dziecko, i właśnie stąd bierze się humor tej książki. Narrator rozumie mniej, niż widzi czytelnik, co tworzy komizm sytuacyjny. Wersje z narracją ojca albo nauczycielki nie istnieją, podobnie jak wszechwiedzący narrator, który psułby ten efekt.

    Podpowiedź: Narratorem jest dziecko, które opowiada o sobie w pierwszej osobie.

26. Formy wypowiedzi - zaproszenie

    Który element jest obowiązkowy w zaproszeniu?

    1. A. Miejsce i czas wydarzenia
    2. B. Opis wyglądu gospodarza
    3. C. Streszczenie przebiegu wydarzenia
    4. D. Lista wszystkich gości

    Poprawna odpowiedź: Miejsce i czas wydarzenia

    Zaproszenie musi odpowiadać na pytania: kto zaprasza, na co, gdzie i kiedy. Bez miejsca i czasu odbiorca nie wie, dokąd ma przyjść - to dlatego te informacje są obowiązkowe. Wygląd gospodarza, przebieg wydarzenia i lista gości nie należą do zaproszenia: to elementy opisu, sprawozdania albo listy, a nie tej formy wypowiedzi.

    Podpowiedź: Bez tej informacji zaproszony nie wiedziałby, dokąd i kiedy przyjść.

27. Norwid - poetyka i miejsce w tradycji

    Dlaczego twórczość Cypriana Norwida bywa nazywana poezją trudną?

    1. A. łączy myśl filozoficzną z zaskakującą metaforą i łamie utarte konwencje
    2. B. jest pisana w obcym języku
    3. C. składa się wyłącznie z długich epickich opisów
    4. D. ogranicza się do prostych rymowanek dla dzieci

    Poprawna odpowiedź: łączy myśl filozoficzną z zaskakującą metaforą i łamie utarte konwencje

    Norwid buduje wiersz jak wywód myślowy: punktem wyjścia jest konkret, który nagle otwiera się na sens ogólny, a sensu nie podaje wprost. Ten sposób pisania, w którym sens trzeba wydobyć z obrazu, nazywa się „poezją myśli”. Współcześni mu czytelnicy nie zrozumieli tej poezji - odkryto go dopiero w XX wieku, co potwierdza tezę o jej trudności.

    Podpowiedź: Zapytaj, czy wiersz cokolwiek wyjaśnia wprost, czy domaga się myślenia.

28. Sklepy cynamonowe - czas i przestrzeń

    Jak działa czas w „Sklepach cynamonowych” Brunona Schulza?

    1. A. rozpada się - przeszłość i teraźniejszość przenikają się bez granic
    2. B. jest ściśle linearny i mierzony zegarem
    3. C. zaczyna się od końca i cofa do początku
    4. D. obejmuje wyłącznie jeden dzień

    Poprawna odpowiedź: rozpada się - przeszłość i teraźniejszość przenikają się bez granic

    Narratorem jest dorosły Józef, który wspomina dzieciństwo, ale wspomnienie nie porządkuje zdarzeń - przeciwnie, rozciąga je i splata ze sobą. Ten rodzaj czasu, w którym przeszłość istnieje równolegle z teraźniejszością, nazywa się „czasem mitycznym”. Ta dezintegracja jest celowa i odróżnia prozę Schulza od klasycznej powieści z jej chronologią.

    Podpowiedź: Zapytaj, czy narrator porządkuje wspomnienia według dat.

29. Zadanie optymalizacyjne

    Na czym polega metoda rozwiązywania zadania optymalizacyjnego z pochodną?

    1. A. Na zapisaniu wielkości jako funkcji jednej zmiennej i znalezieniu jej ekstremum
    2. B. Na podstawieniu kilku wartości i wybraniu największej z nich
    3. C. Na obliczeniu średniej arytmetycznej skrajnych wartości
    4. D. Na sprawdzeniu, czy pochodna jest stała

    Poprawna odpowiedź: Na zapisaniu wielkości jako funkcji jednej zmiennej i znalezieniu jej ekstremum

    W zadaniu optymalizacyjnym trzeba najpierw powiązać szukaną wielkość z jedną zmienną - korzystając z warunków zadania, na przykład z danego obwodu czy objętości - a potem wyznaczyć pochodną i znaleźć jej miejsce zerowe. Dopiero to daje pewność, że znaleziona wartość jest rzeczywiście największa lub najmniejsza. Podstawianie kilku wartości to zgadywanie, które może pominąć właściwy wynik, a stała pochodna oznacza funkcję liniową bez ekstremum.

    Podpowiedź: Trzeba sprowadzić zadanie do funkcji jednej zmiennej, a potem użyć pochodnej.

30. Funkcja liniowa - miejsce zerowe

    Ile wynosi miejsce zerowe funkcji f(x) = -2x + 6?

    1. A. 3
    2. B. -3
    3. C. 6
    4. D. 1/3

    Poprawna odpowiedź: 3

    Miejsce zerowe to argument, dla którego wartość funkcji wynosi zero: -2x + 6 = 0, czyli 2x = 6 i x = 3. Geometrycznie jest to punkt przecięcia wykresu z osią poziomą. Wynik 6 to wyraz wolny, czyli wysokość przecięcia z osią pionową, a nie miejsce zerowe - to najczęstsza pomyłka przy tym zadaniu. Rozstrzyga reguła „miejsce zerowe to argument, nie wartość”.

    Podpowiedź: Przyrównaj wartość funkcji do zera i rozwiąż równanie.

31. Historia powszechna - ONZ

    W którym roku powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych?

    1. A. 1945
    2. B. 1919
    3. C. 1955
    4. D. 1968

    Poprawna odpowiedź: 1945

    Karta Narodów Zjednoczonych została podpisana w San Francisco 26 czerwca 1945 roku i weszła w życie 24 października tego samego roku, dlatego tę datę uznaje się za początek organizacji. Rok 1919 to powstanie Ligi Narodów, poprzedniczki ONZ. W 1955 roku powstał Układ Warszawski, a w 1968 roku miały miejsce wydarzenia marcowe w Polsce - oba fakty nie mają związku z utworzeniem ONZ.

    Podpowiedź: Element wspólny dla obu zbiorów liczymy tylko raz - sprawdź, który to.

32. Funkcja wymierna - asymptota

    Jaką asymptotę pionową ma wykres funkcji f(x) = 1 / (x + 2)?

    1. A. Prostą x = 2
    2. B. Prostą x = −2
    3. C. Prostą y = 0
    4. D. Prostą x = 0

    Poprawna odpowiedź: Prostą x = −2

    Asymptota pionowa przechodzi przez miejsce zerowe mianownika, bo tam funkcja ucieka do nieskończoności. Mianownik x + 2 zeruje się dla x = −2, więc asymptotą jest prosta x = −2. Prosta y = 0 jest asymptotą poziomą - dotyczy zachowania funkcji dla bardzo dużych argumentów, a nie miejsca zerowania mianownika.

    Podpowiedź: Asymptota pionowa stoi tam, gdzie mianownik się zeruje.

33. Dialogi - pytanie o imię

    Jak po angielsku zapytać kogoś o imię?

    1. A. What is your name?
    2. B. How old are you?
    3. C. Where do you live?
    4. D. How are you?

    Poprawna odpowiedź: What is your name?

    O imię pytamy „What is your name?”, co dosłownie znaczy „Jakie jest twoje imię?”. Pozostałe zdania pytają o coś innego: „How old are you?” o wiek, „Where do you live?” o miejsce zamieszkania, a „How are you?” o samopoczucie, i na to ostatnie odpowiada się zwykle „I am fine, thank you”. Warto pamiętać, że na pytanie o imię odpowiadamy słowem „My name is…”.

    Podpowiedź: W tym pytaniu występuje słowo „name”.

34. Czytanie ze zrozumieniem - morał baśni

    Czym jest morał baśni?

    1. A. Nauką lub przestrogą, którą czytelnik wyciąga z historii
    2. B. Imieniem głównego bohatera baśni
    3. C. Miejscem, w którym rozgrywa się akcja baśni
    4. D. Liczbą stron, z których składa się baśń

    Poprawna odpowiedź: Nauką lub przestrogą, którą czytelnik wyciąga z historii

    Morał to nauka płynąca z baśni - wskazówka, jak postępować. W „Brzydkim kaczątku” morał mówi, że nie wolno oceniać nikogo po wyglądzie, bo prawdziwa wartość pokazuje się z czasem. Morał nie jest częścią wydarzeń: to wniosek, który czytelnik sam wyciąga po przeczytaniu całej historii. Często bywa ukryty, a nie wypowiedziany wprost.

    Podpowiedź: To wniosek, który zostaje w głowie już po zamknięciu książki - nie wydarzenie z historii.

35. Artysta - Mrożek

    Co jest głównym tematem opowiadania „Artysta” Sławomira Mrożka?

    1. A. Konflikt między wolnością twórcy a oczekiwaniami publiczności i systemu
    2. B. Historia miłosna malarza i jego modelki
    3. C. Opis techniki malarskiej w renesansie
    4. D. Biografia konkretnego polskiego malarza

    Poprawna odpowiedź: Konflikt między wolnością twórcy a oczekiwaniami publiczności i systemu

    Mrożek opisuje tresowanego psa, który zamiast koguta zostaje „artystą” i pisze wiersze - a gdy publiczność i system zaczynają oczekiwać konkretnych treści, jego twórczość zanika. Utwór jest groteskową przypowieścią o tym, jak presja odbiorcy i władzy niszczy sztukę. Wątek biograficzny czy techniczny nie występuje - bohaterem jest zwierzę, i właśnie ta groteska niesie sens.

    Podpowiedź: Bohaterem jest zwierzę - zastanów się, dlaczego groteska, a nie realizm, najlepiej służy tu tematowi.

36. Frazeologizmy - znaczenie

    Co znaczy związek frazeologiczny „pięta achillesowa”?

    1. A. Słaby punkt, miejsce szczególnie wrażliwe
    2. B. Niezwykła odwaga w walce
    3. C. Umiejętność unikania ciosów
    4. D. Największa zaleta danej osoby

    Poprawna odpowiedź: Słaby punkt, miejsce szczególnie wrażliwe

    Związek wywodzi się z mitu o Achillesie, którego ciało było odporne na ciosy z wyjątkiem pięty - stąd oznacza słaby punkt, na który można trafić. Znaczenie frazeologizmu jest przenośne i nie wynika ze znaczeń pojedynczych słów. Odwaga i umiejętność unikania ciosów dotyczą samego Achillesa, a nie treści związku.

    Podpowiedź: Przypomnij sobie mit, z którego pochodzi ten związek - co było słabością bohatera.

37. Artysta - Mrożek, wymowa

    Czego dotyczy groteska w opowiadaniu „Artysta” Sławomira Mrożka?

    1. A. Konfliktu między artystą a publicznością, która domaga się sensacji
    2. B. Trudów pracy twórczej w warunkach ubóstwa
    3. C. Walki artysty z cenzurą państwową
    4. D. Rywalizacji między dwoma malarzami

    Poprawna odpowiedź: Konfliktu między artystą a publicznością, która domaga się sensacji

    Mrożek pokazuje artystę, który staje się sławny, bo jego kolejne wcielenia są coraz bardziej sensacyjne, a nie coraz lepsze. Groteska obnaża mechanizm, w którym publiczność nagradza efekt, nie wartość. Cenzura państwowa nie jest tu tematem, podobnie jak rywalizacja malarzy - problem jest społeczny, nie polityczny.

    Podpowiedź: Zapytaj, dlaczego artysta zyskuje sławę - czy dzięki talentowi, czy czemuś innemu.

38. Kolejność przymiotników

    Która kolejność przymiotników jest poprawna?

    1. A. a beautiful old wooden table
    2. B. an old beautiful wooden table
    3. C. a wooden old beautiful table
    4. D. a wooden beautiful old table

    Poprawna odpowiedź: a beautiful old wooden table

    Gdy przed rzeczownikiem stoi kilka przymiotników, ustawia się je w ustalonej kolejności: opinia, rozmiar, wiek, kształt, kolor, pochodzenie, materiał, przeznaczenie. „Beautiful” to opinia (pierwsze miejsce), „old” to wiek, a „wooden” to materiał (jedno z ostatnich miejsc) - dlatego poprawna jest kolejność „beautiful old wooden table”. Polskie tłumaczenie tej reguły nie zdradza, bo po polsku można je zestawić swobodniej. Ustalona kolejność jest więc rzeczą do wyuczenia.

    Podpowiedź: Opinia idzie zawsze przed wiekiem, a materiał zawsze blisko rzeczownika.

39. Bezpieczeństwo - zgłaszanie zdarzenia

    Co należy powiedzieć jako pierwsze, gdy dzwonisz na numer alarmowy?

    1. A. Swoje imię i nazwisko oraz wiek
    2. B. Co się stało i gdzie dokładnie
    3. C. Numer swojego telefonu
    4. D. Imiona rodziców

    Poprawna odpowiedź: Co się stało i gdzie dokładnie

    Najważniejsze są dwie informacje: co się stało i gdzie - bez adresu służby nie dojadą na miejsce. Imię, wiek, numer telefonu i dane rodziców podaje się później, gdy dyspozytor o nie zapyta. Zaczynanie od danych osobowych opóźnia pomoc.

    Podpowiedź: Pomyśl, czego najbardziej potrzebuje ktoś, kto ma przyjechać na miejsce - najpierw miejsce, potem reszta.

40. Anatomia człowieka - układ ruchu

    Jak nazywa się miejsce, w którym kość łączy się ruchomo z inną kością?

    1. A. Staw
    2. B. Ścięgno
    3. C. Więzadło
    4. D. Chrząstka

    Poprawna odpowiedź: Staw

    Staw to połączenie dwóch kości, w którym powierzchnie stawowe pokryte chrząstką ślizgają się po sobie, a torebka stawowa i maź ograniczają tarcie i nadmierny ruch. Ścięgno łączy mięsień z kością i przenosi siłę skurczu, więzadło łączy kość z kością i stabilizuje staw, a chrząstka to tylko jedna z tkanek wchodzących w skład stawu.

    Podpowiedź: Szukaj nazwy połączenia, w którym powierzchnie kości pokrywa chrząstka stawowa.

41. Matura PR - Nad Niemnem Orzeszkowej

    Jaki sens ma w „Nad Niemnem” motyw mogiły Jana i Cecylii?

    1. A. Przypomina o zapomnianej przeszłości i wzywa do zgody między warstwami
    2. B. Jest miejscem odpoczynku bohaterów
    3. C. Uzasadnia wrogość między szlachtą a chłopami
    4. D. Służy do przedstawienia obrzędów ludowych

    Poprawna odpowiedź: Przypomina o zapomnianej przeszłości i wzywa do zgody między warstwami

    Mogiła jest symbolem wspólnej pracy przodków, którzy nie dzielili się stanem, więc odwołanie do niej ma jednoczyć Bohatyrowiczów i Korczyńskich. Nie jest miejscem odpoczynku ani uzasadnieniem wrogości - wręcz przeciwnie, obrzędy ludowe są tylko oprawą tego przesłania.

    Podpowiedź: Mogiła należy do przodków obu warstw wsi - pomyśl, co to znaczy dla sporu o ziemię.

42. Matura PR - Epoka a światopogląd bohatera

    Bohater utworu młodopolskiego ucieka od miasta w Tatry. Jak powiązać ten motyw z epoką?

    1. A. Autorzy młodopolscy nie znali innych krajobrazów
    2. B. Tatry były wówczas jedynym dostępnym miejscem
    3. C. Bohater szuka wartości, których nie znajduje w cywilizacji, co wiąże się z dekadentyzmem epoki
    4. D. Ucieczka dowodzi, że bohater lubi sport

    Poprawna odpowiedź: Bohater szuka wartości, których nie znajduje w cywilizacji, co wiąże się z dekadentyzmem epoki

    Wyjazd w góry jest w Młodej Polsce gestem poszukiwania sensu poza cywilizacją, która zawiodła - stąd związek z nastrojem schyłkowym. Argument o nieznajomości krajobrazów i o dostępności miejsc pomija sens motywu; cechy charakteru bohatera nie tłumaczą konwencji literackiej epoki.

    Podpowiedź: Ucieczka z miasta to szukanie wartości - powiąż to z nastrojem epoki.

43. Matura PR - Funkcja kwadratowa z parametrem

    Dla jakich wartości parametru m funkcja f(x) = (m − 2)x² + 4x + 1 ma dokładnie jedno miejsce zerowe?

    1. A. m = 2 oraz m = 6
    2. B. Tylko m = 6
    3. C. Tylko m = 2
    4. D. m = −2

    Poprawna odpowiedź: m = 2 oraz m = 6

    Trzeba rozpatrzyć dwa przypadki. Dla m = 2 funkcja staje się liniowa 4x + 1 i ma jedno miejsce zerowe. Dla m różnego od 2 warunek Δ = 16 − 4(m − 2) = 0 daje m = 6. Odpowiedzi podające tylko jedną z tych wartości pomijają drugi przypadek - to klasyczny błąd w zadaniach z parametrem. Wartość m = −2 nie spełnia żadnego z warunków.

    Podpowiedź: Pamiętaj o przypadku, w którym współczynnik przy x² się zeruje i funkcja staje się liniowa.

Wszystkie lektury: opowiadania

Te 22 lektury: 2712 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania