Motyw: Książka, słowo i czytanie
Motyw „Książka, słowo i czytanie” występuje w 14 lekturach z listy 2026/2027: od klasy 1–3 szkoły podstawowej po liceum, zakres rozszerzony (matura). Opracowania tych lektur opisują 157 postaci i 238 zdarzeń - razem 1667 faktów źródłowych. Epoki, formy i etapy nauki zbiera tabela poniżej.
Tekst jako wartość, nośnik pamięci i narzędzie wolności.
- Lektury z motywem
- 14 z listy 2026/2027
- Lektury kluczowe
- 5
- Epoki
- Dwudziestolecie międzywojenne i Współczesność
- Formy
- Opowiadanie, Powieść i Poezja
- Etapy nauki
- klasy 1–3 szkoły podstawowej, klasy 4–6 szkoły podstawowej, klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres rozszerzony (matura)
- Autorzy
- Sławomir Mrożek, Joanna Papuzińska, Grzegorz Kasdepke, Rafał Kosik, John Ronald Reuel Tolkien, Alan Aleksander Milne oraz 8 innych
- Postacie w opracowaniach
- 157
- Zdarzenia w planach wydarzeń
- 238
- Fakty źródłowe
- 1667
- Pytania quizowe lektur
- 192
- Motywy pokrewne w bazie
- 4: Język, mowa i porozumienie, Pamięć, historia i tradycja, Sztuka, artysta i wyobraźnia oraz Władza i tyrania
Wszystkie liczby i nazwy na tej stronie pochodzą z opracowań w bazie serwisu: listy motywów, katalogu lektur, plików opracowań i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.
Na czym polega ten motyw
Motyw książki i słowa dotyczy tekstu jako przedmiotu, narzędzia i świadectwa. Książka bywa skarbem, który trzeba ukryć, zakazanym towarem, narzędziem władzy nad umysłami albo sposobem ocalenia pamięci o ludziach i zdarzeniach. Słowo działa podobnie: może porozumiewać, oskarżać, kłamać, pocieszać albo milczeć, gdy zabraknie na nie zgody. Powtarzają się sceny czytania, pisania, przepisywania, ukrywania tekstu, publicznego odczytu i rozmowy o tym, że czegoś nie da się wypowiedzieć. Stałe symbole to księga, kartka, atrament, biblioteka, regał, pergamin i milczenie. W lekturach szkolnych motyw bywa podwójnie użyteczny, bo pozwala mówić o treści utworu i równocześnie o tym, jak literatura myśli o sobie samej. Warto pytać, kto w danym świecie ma prawo do słowa, komu się je odbiera i czemu służy zapis: pamięci, władzy czy ucieczce. Interpretacje różnią się najbardziej w ocenie skuteczności słowa: jedni widzą w nim realną siłę, inni tylko formę bez wpływu na rzeczywistość.
Jak ten motyw działa w konkretnych lekturach
Lektury kluczowe dla tego motywu: 5. Dla każdej widać, jak motyw w niej pracuje, oraz co o tej lekturze mówi opracowanie.
Artysta - Sławomir Mrożek (1960 r.)
Motyw sztuki i słowa organizuje tu satyrę na ambicję: bohater chce zostać artystą, ale odrzuca rolę, do której naprawdę pasuje.
- Wątki, w których motyw się tu realizuje: Sława i pieniądze zamiast pracy, Bajka zwierzęca i personifikacja jako sposób mówienia o ludziach oraz Ironia tytułu i rola puenty.
- Gatunek: krótkie opowiadanie satyryczne o zwierzęcych bohaterach (bajka zwierzęca), z elementami groteski i absurdu, prowadzone narracją…
- Tematy opracowania: Ambicja i jej granice oraz Tożsamość i zgoda na siebie.
- Czas i miejsce akcji: bliżej nieokreślona przestrzeń, o baśniowym, umownym charakterze — bez nazw miejscowości i bez dat; droga z domu do cyrku oraz plac przed cyrkiem, gdzie w trakcie rozmowy rozkładany jest namiot cyrkowy; wnętrze cyrku…
- Opracowanie: 6 postaci, 12 zdarzeń, 15 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.
Mała Apokalipsa - Tadeusz Konwicki (1979 r.)
Motyw tekstu organizuje narrację: pisarz jest bohaterem, a zapis staje się formą jego stosunku do rzeczywistości.
- Wątki, w których motyw się tu realizuje: Granica ofiary i sens aktu heroicznego, Pisanie jako ostatnia forma wolności oraz Warszawa jako bohaterka i scena historyczna.
- Gatunek: powieść psychologiczna, political fiction, proza autobiograficzna
- Tematy opracowania: Rozpad komunistycznej utopii oraz Kompromis i konformizm intelektualisty.
- Czas i miejsce akcji: Warszawa końca lat siedemdziesiątych XX wieku, Polska Rzeczpospolita Ludowa; Dzień 30 kwietnia i noc poprzedzająca święto 1 maja; Mieszkanie narratora w willi dawnej komendy Armii Krajowej przy Albercie na Żoliborzu…
- Opracowanie: 8 postaci, 18 zdarzeń, 18 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.
Mały Książę - Antoine de Saint-Exupéry (1943 r.)
Motyw słowa działa przez rozmowę i opowieść, bo sens buduje się w dialogu, a nie w suchych danych.
- Wątki, w których motyw się tu realizuje: Oswajenie i odpowiedzialność, Śmierć i powrót, Posiadanie i wartość oraz Praca w służbie innych.
- Gatunek: powiastka filozoficzna (baśń filozoficzna) z elementami utworu autobiograficznego
- Tematy opracowania: Widzenie sercem oraz Krytyka dorosłego świata.
- Czas i miejsce akcji: Sahara - pustynia, na której ląduje rozbity samolot pilota-narratora; planetoida B-612 - malutka planeta Małego Księcia z trzema wulkanami i Różą; sąsiednie planetoidy - kolejne małe planety zamieszkane przez króla…
- Opracowanie: 14 postaci, 18 zdarzeń, 15 pytań pytań quizowych i fakty źródłowe.
Mania, dziewczyna inna niż wszystkie - Julita Grodek (2017 r.)
Motyw książki i nauki organizuje wątek bohaterki, dla której wiedza i lektury są naturalnym sposobem patrzenia na świat.
- Wątki, w których motyw się tu realizuje: Ciekawość świata i wytrwałość w dążeniu do celu, Trudny dostęp kobiet do edukacji i nauki, Radioaktywność jako wielkie odkrycie i realne niebezpieczeństwo oraz Łączenie wielu ról społecznych.
- Gatunek: opowieść biograficzna dla dzieci (literatura dla dzieci i młodzieży)
- Tematy opracowania: Ciekawość świata i wytrwałość w dążeniu do celu oraz Trudny dostęp kobiet do edukacji i nauki.
- Czas i miejsce akcji: Warszawa pod zaborem rosyjskim, lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte XIX wieku (dom Skłodowskich, pensja, gimnazjum, tajne wykłady Uniwersytetu Latającego); majątek ziemski i wieś na Mazowszu, gdzie Maria pracuje jako…
- Opracowanie: 13 postaci, 17 zdarzeń, 12 pytań pytań quizowych i faktów źródłowych.
Złodziejka książek - Marcus Zusak (2005 r.)
Motyw organizuje narrację, bo opowieść i czytanie są sposobem ocalania pamięci o ludziach.
- Wątki, w których motyw się tu realizuje: Język, czytanie i pisanie, Palenie książek jako symbol zła, Piętno społeczne i ubóstwo oraz Dorastanie i tożsamość.
- Gatunek: powieść historyczna dla młodzieży (historical fiction, Bildungsroman)
- Tematy opracowania: Śmierć i przemijanie oraz Język, czytanie i pisanie.
- Czas i miejsce akcji: Fikcyjne miasteczko Molching na przedmieściach Monachium w III Rzeszy; Ulica Himmel (Himmel Street) - dom Hubermannów i sąsiedzi Liesel; Piwnica Hubermannów - miejsce nauki czytania, schronienia Maksa i ocalenia Liesel…
- Opracowanie: 12 postaci, 17 zdarzeń, 15 pytań pytań quizowych i fakty źródłowe.
Motyw w pozostałych lekturach z bazy (9)
Motyw występuje jeszcze w 9 lekturach; pokazujemy 6 z nich, a pełna lista jest w siatce na końcu strony.
Najpiękniejsze wiersze - Danuta Wawiłow
- Wątki motywu w tej lekturze: Wyobraźnia i zabawa słowem, Humor i absurd oraz Rytm, powtórzenie i wyliczanka.
- Tematy opracowania: Dziecięcy punkt widzenia oraz Pośpiech dorosłych i prawo do niespieszności.
- Opracowanie: 12 postaci, 18 zdarzeń, etap klasy 1–3 szkoły podstawowej.
Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą - Agnieszka Frączek
- Wątki motywu w tej lekturze: Dom rodzinny i wychowanie przez sztukę, Miłość do słów i języka oraz Humor i wyobraźnia.
- Tematy opracowania: Ciekawość świata i kolejne pasje oraz Dom rodzinny i wychowanie przez sztukę.
- Opracowanie: 7 postaci, 13 zdarzeń, etap klasy 1–3 szkoły podstawowej.
Wścibscy - Dorota Gellner
- Wątki motywu w tej lekturze: Granice prywatności innych ludzi, Konsekwencja i nauczka, Humor i ośmieszanie wady oraz Wścibstwo w mediach i w codziennym sąsiedztwie.
- Tematy opracowania: Wścibstwo i niezdrowa ciekawość oraz Granice prywatności innych ludzi.
- Opracowanie: 18 postaci, 17 zdarzeń, etap klasy 1–3 szkoły podstawowej.
Asiunia - Joanna Papuzińska
- Wątki motywu w tej lekturze: Wojna widziana oczami dziecka, Rozstanie z bliskimi i tęsknota, Głód, bieda i codzienne przetrwanie oraz Powrót i odzyskana rodzina.
- Tematy opracowania: Wojna widziana oczami dziecka oraz Rozstanie z bliskimi i tęsknota.
- Opracowanie: 9 postaci, 18 zdarzeń, etap klasy 1–3 szkoły podstawowej.
Hobbit, czyli tam i z powrotem - John Ronald Reuel Tolkien
- Wątki motywu w tej lekturze: Siła opowieści i pamięci.
- Tematy opracowania: Dojrzewanie i inicjacja bohatera oraz Chciwość i jej niszcząca siła.
- Opracowanie: 14 postaci, 19 zdarzeń, etap klasy 4–6 szkoły podstawowej.
Kubuś Puchatek - Alan Aleksander Milne
- Wątki motywu w tej lekturze: Relacja dorosłego narratora i dziecka.
- Tematy opracowania: Przyjaźń i wspólnota oraz Dziecięca wyobraźnia i zabawa.
- Opracowanie: 10 postaci, 16 zdarzeń, etap klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty).
Jak użyć tego motywu na egzaminie
Na egzaminie: Motyw wspiera rozprawkę o tym, że słowo bywa narzędziem władzy i zarazem jedyną obroną przed nią. Druga teza: opowieść ocala pamięć, gdy wszystko inne zostaje zniszczone. W wypracowaniu warto wskazać, kto w danym świecie kontroluje tekst, i dopiero z tego wyprowadzić wniosek o roli słowa.
Jak wykorzystać ten motyw w wypracowaniu
- klasy 1–3 szkoły podstawowej: 7 lektur.
- klasy 4–6 szkoły podstawowej: jedna lektura.
- klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): 5 lektur.
- liceum, zakres rozszerzony (matura): jedna lektura.
- Największy kontrast epok dają „Hobbit, czyli tam i z powrotem” (Dwudziestolecie międzywojenne) i „Złodziejka książek” (Współczesność) - zestawienie dwóch odległych epok pokazuje, co w motywie jest stałe, a co zmienia się z czasem.
- Ten sam motyw w dwóch formach: „Artysta” (Opowiadanie) i „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi” (Powieść) - różnica formy bywa silniejszym argumentem niż różnica treści.
- Motywy pokrewne, z którymi ten motyw dzieli lektury: „Język, mowa i porozumienie” (Najpiękniejsze wiersze, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą i Złodziejka książek), „Pamięć, historia i tradycja” (Mała Apokalipsa) i „Sztuka, artysta i wyobraźnia” (Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą).
- Najwięcej konkretu do argumentacji mają „Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi” (14 postaci i 22 zdarzenia w opracowaniu) oraz „Wścibscy” (18 postaci, 17 zdarzeń).
- Wypracowanie o tym motywie zbudujesz z dwóch albo trzech lektur, które dają różne odpowiedzi; jest ich w bazie 14, więc wystarczy wybrać te, które faktycznie różnią się wnioskiem.
Wskazówki powyżej wyliczono z liczb i przypisań w bazie serwisu. To nie są kryteria oceniania ani punktacja egzaminu - sprawdzaj je w aktualnych materiałach CKE.
Motyw w kontekście epok
Lektury z tym motywem pochodzą z 2 epok. Poniżej te z największą liczbą lektur, a dalej pozostałe epoki skrótowo.
Współczesność (po 1939 r.)
Literatura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić pamięć i nie pozwolić nazwać zła czymś neutralnym. Po drugiej stronie jest literatura wolności: eseju, reportażu, opowieści dla dzieci i dorosłych, która szuka formy na doświadczenie nowoczesnego życia. Wspólnym mianownikiem jest pytanie o odpowiedzialność jednostki wobec historii i wobec innych.
Motyw „Książka, słowo i czytanie” reprezentują w tej epoce: Artysta, Asiunia, Detektyw Pozytywka, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi, Mała Apokalipsa, Mały Książę, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie, Najpiękniejsze wiersze, Pamiętnik Czarnego Noska, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą, Wścibscy i Złodziejka książek.
Na egzaminie: Współczesność pojawia się w tematach o pamięci, traumie, totalitaryzmie i o tym, czy o pewnych rzeczach trzeba opowiadać. Warto mieć w zapasie co najmniej dwie lektury: jedną świadectwową i jedną o codzienności, bo pozwalają pokazać różne sposoby patrzenia na to samo stulecie.
Dwudziestolecie międzywojenne (1918–1939)
Epoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i zapowiedzią katastrofy, którą pisarze przeczuwają. Formy się zmieniają: groteska, absurd, nowa powieść, reportaż, poezja lingwistyczna i witalistyczna. W lekturach szkolnych to czas powieści o dojrzewaniu i o kryzysie świata dorosłych oraz absurdalnych dramatów o władzy.
Motyw „Książka, słowo i czytanie” reprezentują w tej epoce: Hobbit, czyli tam i z powrotem i Kubuś Puchatek.
Na egzaminie: Dwudziestolecie dostarcza świetnych przykładów do tematów o grotesce, humorze i kryzysie wartości. Zestawienie międzywojennego absurdu z powojennym świadectwem pokazuje, jak literatura reaguje na historię w różnym momencie.
Motywy pokrewne
Język, mowa i porozumienie
Mowa jako narzędzie władzy i jako most między ludźmi.
Lektury wspólne z motywem „Książka, słowo i czytanie”: Najpiękniejsze wiersze, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą i Złodziejka książek (3).
Pamięć, historia i tradycja
Pamięć zbiorowa, dziedzictwo i obowiązek pamiętania.
Lektury wspólne z motywem „Książka, słowo i czytanie”: Mała Apokalipsa (1).
Sztuka, artysta i wyobraźnia
Rola twórcy, wartość sztuki i konflikt artysty ze światem.
Lektury wspólne z motywem „Książka, słowo i czytanie”: Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą (1).
Władza i tyrania
Kto rządzi, jak zdobywa władzę i co robi z człowiekiem jej posiadanie.
W bazie te motywy nie mają wspólnych lektur - łączy je pokrewieństwo zaznaczone w opisie motywu.
Kwestie sporne i typowe pomyłki
Uwaga na traktowanie narracji o pisaniu jako wyznania autora.
- Kwestia sporna w „Artysta”: Kto jest właściwie tytułowym artystą — Kogut, który chce nim zostać, czy Lis, który wypowiada pytanie o artystę bez ambicji? Tytuł odnosi się do Koguta, ponieważ to jego dążenie do zostania artystą jest tematem utworu, a jego niepowodzenie…
- Kwestia sporna w „Mała Apokalipsa”: Czy narrator dokonał w końcu aktu samospalenia przed Pałacem Kultury? Zakończenie sugeruje, że bohater idzie na śmierć, a apel o dodanie sił brzmi jak ostatnie słowa człowieka podejmującego ostateczny krok.…
- Kwestia sporna w „Mały Książę”: Czy Mały Książę umarł, czy wrócił na swoją planetę? czytelne jest odczytanie dosłowne - ukąszenie węża zabija chłopca, a brak ciała pilot interpretuje sobie życzeniowo; narracja wspiera baśniowe odczytanie o powrocie na B-612 - wąż obiecał…
- Sporne miejsca interpretacji opisane w bazie ma 14 lektur z tym motywem - otwarte pytanie interpretacyjne jest w każdym opracowaniu lektury.
Kwestie sporne pochodzą z opracowań lektur w bazie - pokazujemy je, bo w wypracowaniu lepiej je nazwać i uzasadnić wybór odczytania niż rozstrzygać bez dowodu z tekstu.
Pytania egzaminacyjne dotyczące tych lektur
Z bazy pytań serwisu wybraliśmy 2 pytania z 10 pytań, w których wracają lektury z tym motywem. Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź.
- Lektury E8 - Mały Książę
Jaką najważniejszą życiową mądrość przekazuje Lis Małemu Księciu podczas pożegnania?
- A. 'Dobrze widzi się tylko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu.'
- B. 'Mowa jest źródłem nieporozumień.'
- C. 'Należy wymagać od każdego to, co każdy może dać.'
- D. 'Dorośli są bardzo dziwni.'
Poprawna odpowiedź: 'Dobrze widzi się tylko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu.'
Sekret Lisa to kwintesencja przesłania utworu Saint-Exupéry'ego o miłości, przyjaźni i odpowiedzialności za bliskich.
Podpowiedź: Chodzi o zdanie o patrzeniu sercem, a nie oczami.
- Detektyw Pozytywka
Jak nazywa się agencja detektywistyczna, którą prowadzi Detektyw Pozytywka?
- A. Różowe Okulary
- B. Czarnowidz
- C. Złota Lupa
- D. Błękitny Ślad
Poprawna odpowiedź: Różowe Okulary
Detektyw Pozytywka prowadzi agencję o nazwie Różowe Okulary, a jej małe biuro mieści się w pewnej kamienicy.
Podpowiedź: Nazwa agencji to zarazem coś, przez co patrzymy na świat.
Wszystkie lektury z motywem Książka, słowo i czytanie
Artysta
Sławomir Mrożek (1960 r.)
Wybór utworów. Bliżej nieokreślona przestrzeń, o baśniowym, umownym charakterze — bez nazw miejscowości i bez dat. Droga z domu do cyrku oraz plac przed cyrkiem, gdzie w trakcie rozmowy rozkładany jest namiot cyrkowy. Wnętrze cyrku wyłącznie jako przyszłe miejsce pracy, do którego bohater nigdy nie wchodzi. Czas nieokreślony, bez ram historycznych. Tytułowym bohaterem utworu jest Kogut — ptak mówiący ludzkim głosem, czytający gazetę i planujący karierę; w utworze nie występuje postać aktora-człowieka ani scena przemiany człowieka w ptaka. Kogut czyta gazetę i znajduje w niej ogłoszenie o naborze zwierząt do cyrku, co odbiera jako niepowtarzalną szansę na karierę. Kogut od dawna chce zostać artystą i ogłoszenie traktuje jako pierwszy krok do spełnienia tego marzenia. Kogut oznajmia Lisowi, że zgłosi się do cyrku, i opowiada mu o swoich planach. W drodze na rozmowę Kogut wyobraża sobie czekającą go sławę i pieniądze.
Asiunia
Joanna Papuzińska (2011 r.)
Wybór utworów. Warszawa, dzielnica Ochota, ulica Mątwicka — mieszkanie, w którym Asiunia żyje z rodzicami i rodzeństwem, zanim rodzina zostaje rozdzielona. To zarazem prawdziwy adres rodzinny autorki w czasie wojny. Warszawa, Ochota, dom przy ulicy Filtrowej — pierwsze miejsce, do którego trafia Asiunia po zabraniu mamy. Akcja książki rozgrywa się w Warszawie w czasie II wojny światowej i obejmuje zasadniczo tylko ostatni rok wojny. Dla Asiuni wojna zaczyna się tuż po jej piątych urodzinach, w 1944 roku; wcześniejszych lat okupacji nie pamięta.
Detektyw Pozytywka
Grzegorz Kasdepke (2005 r.)
Wybór utworów. Kamienica i jej podwórko: biuro agencji detektywistycznej na jednym z pięter, konkurencyjne biuro w piwnicy, suszarnia, mieszkania mieszkańców, piaskownica, garaż. Miasto — w jednym ze źródeł pośrednich kamienica określona jako warszawska. Plaża nad morzem i pole namiotowe (wątki wakacyjne). Detektyw Pozytywka prowadzi własną agencję detektywistyczną o nazwie Różowe Okulary; jej małe biuro mieści się w pewnej kamienicy.
Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi
Rafał Kosik (2004 r.)
Wybór utworów. Warszawa współczesna — miasto z jego szkołami, ratuszem, biurowcami i podziemną infrastrukturą. Gimnazjum imienia profesora Stefana Kuszmińskiego — miejsce rozpoczęcia roku szkolnego, klasa i szkolny strych z kwaterą główną przyjaciół. Dom Neta i pracownia jego ojca — miejsce, w którym powstaje i rozwija się program Manfred. Prolog powieści pokazuje włamanie Gangu Niewidzialnych Ludzi do jednego z warszawskich banków, w trakcie którego sprawcy kradną kobiecie kartę magnetyczną. Felix Polon rozpoczyna naukę w pierwszej klasie gimnazjum i w dniu rozpoczęcia roku nie wie, do której sali ma iść. Na terenie szkoły dwóch starszych chłopaków okrada Felixa z drobnej kwoty, co daje początek wątkowi przeciwstawiania się przemocy szkolnej. Felix poznaje Neta Bieleckiego, z którym trafia do tej samej klasy, oraz Nikę Mickiewicz, której wspólnie pomagają odpędzić chłopców chcących zabrać jej drugie śniadanie.
Hobbit, czyli tam i z powrotem
John Ronald Reuel Tolkien (1937 r.)
Śródziemie – fikcyjny świat wymyślony przez autora, osadzony w legendarnej prehistorii. Shire (Zagrabie) i Bag End – kraina hobbitów. Rivendell (Imladris), Góry Mgliste, Mroczna Puszcza (Mirkwood), Miasto na Jeziorze (Esgaroth), Samotna Góra. Czas akcji niedookreślony datą. Akcja rozgrywa się przed wydarzeniami Władcy Pierścieni. Hobbit, czyli tam i z powrotem ukazał się 21 września 1937 roku nakładem wydawnictwa Allen & Unwin w Londynie. Tolkien zaczął pisać książkę dla własnych dzieci; impulsem była jedna kartka, na której podczas sprawdzania prac szkolnych napisał zdanie o hobbicie mieszkającym w norze ziemnej.
Kubuś Puchatek
Alan Aleksander Milne (1926 r.)
Wybór utworów. Fikcyjny Stumilowy Las (Hundred Acre Wood); dom Kubusia Puchatka, nora Królika, dom Prosiaczka, dom Sowy, dom Kłapouchego; czas akcji niedookreślony; świat oderwany od realiów historycznych, bez dat i realnej geografii. Kubuś Puchatek ukazał się 14 października 1926 roku nakładem wydawnictw Methuen & Co. w Wielkiej Brytanii i E. P. Dutton w Stanach Zjednoczonych. Ilustracje Ernesta H. Sheparda są integralną częścią książki – wyobrażają bohaterów i towarzyszą tekstowi we wszystkich wydaniach. Utwór składa się z dziesięciu rozdziałów, a każdy z nich stanowi odrębną, zamkniętą historyjkę. Historyjki można czytać niezależnie od siebie; wątki nie przechodzą z rozdziału do rozdziału, z wyjątkiem rozdziałów dziewiątego i dziesiątego. Rozdział pierwszy: Puchatkowi kończy się miód, więc próbuje wspiąć się na drzewo, spada i odbija się od gałęzi.
Mała Apokalipsa
Tadeusz Konwicki (1979 r.)
Warszawa końca lat siedemdziesiątych XX wieku, Polska Rzeczpospolita Ludowa. Dzień 30 kwietnia i noc poprzedzająca święto 1 maja. Mieszkanie narratora w willi dawnej komendy Armii Krajowej przy Albercie na Żoliborzu. Ulice Warszawy, Centrum miasta, okolice Pałacu Kultury i Nauki przygotowywanego do wiecu partyjnego. Narrator, starszy pisarz i były żołnierz konspiracji, prowadzi zapiski przez jedną noc i jeden dzień poprzedzający święto 1 maja, ogłaszając na wstępie, że jest to zapis ostatniego dnia jego życia. Bohater należy do komisji przygotowującej obchody pierwszomajskie i wraz z grupą innych osobistości kultury ma przeglądać kolumnę pochodów, pełniąc dekoracyjną rolę władzy, którą wewnętrznie pogardza.
Mały Książę
Antoine de Saint-Exupéry (1943 r.)
Sahara - pustynia, na której ląduje rozbity samolot pilota-narratora; planetoida B-612 - malutka planeta Małego Księcia z trzema wulkanami i Różą; sąsiednie planetoidy - kolejne małe planety zamieszkane przez króla, próżnego, pijaka, bankiera, latarnika i geografa. Narrator, będąc dzieckiem, narysował węża boa trawiącego słonia, ale dorośli widzieli w tym tylko kapelusz i odradzili mu rysowanie, przez co zajął się zawodem pilota. Jako pilot narrator rozbija się na Saharze, mając ograniczone zapasy wody i próbując naprawić silnik samolotu. W pustyni pojawia się nieznajomy chłopiec, który prosi pilota o narysowanie baranka; zachwyt nad pudełkiem z barankiem w środku wyjawia, że rozmówca ma dziecięcą wyobraźnię. Mały Książę pochodzi z planetoidy B-612, tak małej, że narrator dygresyjnie opisuje jej odkrycie przez tureckiego astronoma, którego nikt nie traktował poważnie w stroju narodowym.
Mania, dziewczyna inna niż wszystkie
Julita Grodek (2017 r.)
Wybór utworów. Warszawa pod zaborem rosyjskim, lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte XIX wieku (dom Skłodowskich, pensja, gimnazjum, tajne wykłady Uniwersytetu Latającego). Majątek ziemski i wieś na Mazowszu, gdzie Maria pracuje jako guwernantka. Paryż, przełom XIX i XX wieku: Sorbona, skromne mieszkanie studentki, laboratoria Piotra Curie. Książka jest biografią Marii Skłodowskiej-Curie dla dzieci i młodzieży, opowiedzianą od jej dzieciństwa aż po kres życia.
Najpiękniejsze wiersze
Danuta Wawiłow (1999 r.)
Wybór utworów. Dom rodzinny, poranek i kuchnia. Łazienka, przedpokój oraz tramwaj. Podwórko z kałużami po deszczu. Sypialnia dziecka wieczorem. Kuchnia i szafka z daktylami. Droga w nieznane i kraina marzeń. Trójkątne królestwo i sala tronowa. Pokój, w którym dziecko lepi z plasteliny. Dom, w którym mieszka siostra. Przestrzeń dziecięcej wyobraźni. Tytuł Najpiękniejsze wiersze nie jest autorskim tomem z jednym pierwodrukiem, lecz nazwą, którą różni wydawcy nadają wyborom wierszy pochodzących z różnych tomików autorki, dlatego nie istnieje jeden kanoniczny spis treści tego zbioru i trzeba go.
Pamiętnik Czarnego Noska
Janina Porazińska (1964 r.)
Wybór utworów. Sklep z zabawkami; redakcja czasopisma dla dzieci; Łazienki Królewskie w Warszawie; las podczas szkolnej wycieczki; wieś Julci pod Warszawą; zagroda wiejska; hala i bacówka na Podhalu; czasy pokojowe, orientacyjnie połowa XX wieku. Narracja jest prowadzona w formie pamiętnika pisanego przez pluszowego misia Czarnego Noska, który zwraca się wprost do dzieci. Akcja otwiera się w redakcji czasopisma dla dzieci, w której pracuje mama Małgosi. Czarny Nosek odpowiada w redakcji na listy nadsyłane przez dzieci z całej Polski.
Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą
Agnieszka Frączek (2013 r.)
Wybór utworów. Łódź, kamienica i jej podwórko oraz ciemne schody, koniec XIX i początek XX wieku (akcja zaczyna się przy narodzinach bohatera we wrześniu 1894 roku). Sieradz, dom ciotki Rozalii, do której Julek ucieka po złej ocenie. Wakacje poza Łodzią, miejsce nieustalone, skąd bohater przywozi jaszczurki i zaskrońce. Bohaterem książki jest Julian Tuwim, nazywany w domu Julkiem, urodzony we wrześniu 1894 roku w Łodzi.
Wścibscy
Dorota Gellner (2012 r.)
Wybór utworów. Polska, bliżej nieokreślone miasto. Sceny rozgrywają się w przestrzeniach codziennych i sąsiedzkich: park, klatka schodowa i mieszkania sąsiadów (drzwi, dziurka od klucza, ściana między mieszkaniami), ogród sąsiadów z murem porośniętym różami, cukiernia, dom rodzinny przy stole i przed telewizorem, gabinet lekarski. Książka jest cyklem siedemnastu krótkich, osobnych, rymowanych historyjek dla dzieci o wścibstwie, czyli o niezdrowym interesowaniu się cudzymi sprawami.
Złodziejka książek
Marcus Zusak (2005 r.)
Wybór utworów. Fikcyjne miasteczko Molching na przedmieściach Monachium w III Rzeszy. Ulica Himmel (Himmel Street) - dom Hubermannów i sąsiedzi Liesel. Piwnica Hubermannów - miejsce nauki czytania, schronienia Maksa i ocalenia Liesel. Dom burmistrza Ilsa Hermann i jego biblioteka. II wojna światowa, III Rzesza w latach 1939-1943 i później. Liesel Meminger trafia na wychowanie do przybranych rodziców Hansa i Rosy Hubermann w Molching pod Monachium, bo jej ojciec został zabrany przez nazistów jako komunista, a matka zmuszona jest ją oddać, by ją chronić. W pociągu do rodziny zastępczej umiera młodszy brat Liesel, Werner Meminger, i zostaje pochowany na cmentarzu przy torach - po jego pogrzebie dziewczynka kradnie pierwszą książkę, podręcznik grabarza. Hans Hubermann, ojciec zastępczy, akordeonista i malarz, buduje z Liesel bliską, kochającą relację i uczy ją czytać i pisać; razem zapisują nowe słowa na ścianie piwnicy.
Te 14 lektur: 1667 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania
Epoki, autorzy i gatunki powiązane z motywem „Książka, słowo i czytanie”
Prześledź, w których epokach i u których pisarzy ten motyw odgrywa centralną rolę, aby zbudować pełny kontekst historycznoliteracki w wypracowaniu.
Epoki, w których występuje motyw
Wszystkie epoki →Autorzy podejmujący ten motyw
Gatunki literackie z tym motywem
Pojęcia w Słowniku Terminów
Powiązane narzędzia egzaminacyjne i katalogi wiedzy
Połącz trening zadań egzaminacyjnych z powtórką lektur obowiązkowych, motywów toposowych, cech epok oraz pojęć teoretycznoliterackich.
9 pełnych arkuszy E8 i matury z czasem i punktacją
Teza, lektura obowiązkowa, 2 konteksty i błąd kardynalny
Porównanie dwóch tekstów w rygorze 60-90 wyrazów
Zaproszenie i ogłoszenie z checklistą 5 elementów CKE
Testy z polskiego, historii, matematyki, biologii i WOS
Plan nauki od września do maja z kamieniami milowymi
Szybki dostęp do katalogów lektur i kompendiów
Źródła zewnętrzne, biblioteka cyfrowa i materiały CKE
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Informator o egzaminie maturalnym w Formule 2023 i wykaz zagadnień CKE
Oficjalne wytyczne egzaminacyjne, kryteria punktowania zadań otwartych, wypracowań i arkusze pokazowe.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - lekcje, konteksty i ćwiczenia MEN
Państwowa baza materiałów edukacyjnych dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Indeks motywów i toposów w tekstach literackich - Wolne Lektury
Darmowe, kompletne wydania lektur szkolnych z przypisami i komentarzem filologicznym.
Polona i Encyklopedia PWN - konteksty historycznoliterackie i archiwalia
Naukowe definicje pojęć teoretycznoliterackich, normy językowe oraz biogramy twórców.