Notatka Syntetyzująca CKE

Czym jest notatka syntetyzująca

Notatka syntetyzująca należy do pierwszej części arkusza maturalnego, czyli „Języka polskiego w użyciu". Ta część to 10 punktów z 60 możliwych i 5–7 zadań. Materiałem są dwa teksty nieliterackie o łącznej długości około 1000 wyrazów, a zadanie polega na zestawieniu ich ze sobą, a nie na opisaniu każdego po kolei.

Notatka jest warta 4 punkty: 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Objętość to 60–90 wyrazów.

• trzy punkty treści to trzy rzeczy naraz: wspólny temat obu tekstów, stanowisko każdego z autorów oraz ich zestawienie - aspekty wspólne albo rozbieżne
• synteza znaczy uogólnienie: piszesz o stanowiskach, a nie o tekstach, i nie przenosisz do notatki przykładów ani danych z obu wypowiedzi
• limit objętości jest częścią polecenia: niedotrzymanie liczby wyrazów obniża punktację zgodnie z tabelą kryteriów A, B i C
• cały arkusz na poziomie podstawowym ma 60 punktów i 240 minut, a próg zdawalności to 30%, czyli 18 punktów

Czym różni się od wypracowania

Notatka i wypracowanie pochodzą z tego samego arkusza, ale są zadaniami o innym charakterze. Najpewniejszy sposób, żeby tego nie pomieszać, to zapamiętać różnice w czterech wymiarach: miejsca w arkuszu, punktacji, objętości i materiału.

Miejsce w arkuszu

Notatka jest jednym z zadań części pierwszej („Język polski w użyciu"), a wypracowanie to osobna, trzecia część arkusza i dokładnie 1 zadanie warte 35 punktów.

Punktacja

Notatka: 4 punkty, z czego 3 za treść i 1 za poprawność. Wypracowanie: 35 punktów w czterech kryteriach.

Objętość

Notatka: 60–90 wyrazów. Wypracowanie: minimum 300 wyrazów na poziomie podstawowym i 400 na rozszerzonym.

Materiał

Notatka: dwa teksty nieliterackie. Wypracowanie: 2 utwory literackie, w tym lektura obowiązkowa, oraz 2 konteksty.

Cel

Notatka referuje i zestawia cudze stanowiska. Wypracowanie stawia własną tezę i ją argumentuje.

Głos autora

W notatce nie ma Twojego stanowiska - liczy się to, co twierdzą autorzy. W wypracowaniu Twoja teza jest osią całej pracy.

Wspólne jest tylko tyle, że oba zadania ocenia człowiek według kryteriów, oba są częścią arkusza na 60 punktów i oba trzeba zmieścić w tym samym czasie 240 minut. Czas na część pierwszą planujesz sam - nikt nie wyznacza momentu, w którym masz przejść do wypracowania.

Co je łączy, co różni, jaki wniosek

Trzy punkty za treść rozkładają się na trzy elementy i wszystkie muszą być w notatce widoczne. To jednocześnie naturalna kolejność pisania.

Co łączy oba teksty

Zacznij od wspólnego tematu, czyli od zagadnienia, którego dotyczą oba teksty. To jedno zdanie na początku notatki ustawia całą resztę i pokazuje, że czytałeś oba teksty razem, a nie osobno. Wspólny temat to nie tytuł ani dziedzina, tylko kwestia, wokół której oba stanowiska się obracają.

Co je różni

Potem pokaż, jak każdy z autorów widzi to samo zagadnienie. Stanowiska streszczasz na poziomie tezy, nie argumentów: jedno zdanie na autora wystarczy, a każde dodatkowe zdanie o powodach i przykładach zjada limit i obniża poziom uogólnienia.

Jaki wniosek

Ostatni element to zestawienie: co w obu stanowiskach się pokrywa, a w czym się rozchodzą. Zestawienie może kończyć się wnioskiem, który wynika z porównania - ale musi to być wniosek z tekstów, nie Twoja opinia o nich.

Limit słów i punktacja

60–90 wyrazów to wąskie okno. Zmieści się w nim wspólny temat, dwa stanowiska i zestawienie, ale nie zmieści się żadne streszczenie. Dlatego decyzja o tym, co zostaje poza notatką, jest ważniejsza niż samo pisanie.

• 3 punkty za treść: wspólny temat obu tekstów, stanowisko każdego z autorów i ich zestawienie
• 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną
• 4 punkty razem, przy 60 punktach całego arkusza i progu zdawalności 30%, czyli 18 punktach
• niedotrzymanie liczby wyrazów obniża punktację zgodnie z tabelą kryteriów A, B i C
• wyrazy liczy się tak samo jak w wypracowaniu: po kolei, w gotowym tekście, po skreśleniu zbędnych zdań

Liczba wyrazów w notatce liczy się w wyrazach, nie w znakach ani wierszach. Przekroczenie limitu i niedotrzymanie minimum działają tak samo: obniżają punktację zgodnie z tabelą kryteriów A, B i C.

Punkt za poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna jest osobnym punktem, a nie dodatkiem do treści. Notatka, która realizuje wszystkie trzy elementy treści, ale jest napisana niedbale, kończy się na 3 punktach z 4 - dlatego korekta jest tu częścią zadania, a nie dodatkiem.

Jak nie streszczać obu tekstów osobno

Najczęstszy błąd w tym zadaniu polega na tym, że zdający pisze dwa streszczenia i łączy je spójnikiem. Taka notatka wygląda na pełną, a nie realizuje trzeciego elementu treści, czyli zestawienia.

• nie zaczynaj od „Autor pierwszego tekstu twierdzi, że…", bo to zaproszenie do streszczenia; zacznij od zagadnienia wspólnego dla obu wypowiedzi
• każde zdanie powinno dotyczyć obu tekstów albo prowadzić do ich zestawienia; zdanie o jednym tekście bez odniesienia do drugiego to zwykle streszczenie
• wyrzuć przykłady, dane i dygresje z tekstów źródłowych - w notatce nie ma na nie miejsca, a szczegół obniża poziom uogólnienia
• nie oceniaj autorów i nie dopisuj własnego stanowiska: notatka referuje i zestawia
• sprawdź na koniec, czy umiesz wskazać w notatce zdanie mówiące, co łączy teksty, oraz zdanie mówiące, co je różni; jeśli brakuje któregokolwiek, brakuje punktu

Praktyczna rada techniczna: najpierw zapisz na brudno po jednym zdaniu o obu tekstach, potem przeczytaj je razem i dopiero z nich zbuduj notatkę. Porównanie dwóch zdań obok siebie pokazuje wspólny temat i różnicę szybciej niż czytanie obu tekstów po raz drugi.

Typowe błędy

Dwa streszczenia obok siebie

Opis pierwszego tekstu, a potem opis drugiego, bez wspólnego mianownika. Traci się punkt za zestawienie, a często także punkt za wspólny temat.

Brak wspólnego tematu

Notatka od razu przechodzi do autorów, więc nie wiadomo, czego właściwie dotyczą oba stanowiska. To najtrudniejszy do naprawienia brak, bo wspólny temat trzeba ustalić przed pisaniem.

Powtórzenie myśli zamiast zestawienia

Zdanie typu „oba teksty poruszają to samo zagadnienie" nic nie wnosi. Zestawienie musi powiedzieć, co konkretnie się pokrywa, a co jest rozbieżne.

Własna opinia zamiast stanowisk autorów

W notatce liczy się to, co twierdzą autorzy tekstów. Ocenianie ich poglądów i dodawanie własnego stanowiska to punkt stracony.

Szczegół zamiast uogólnienia

Przykłady, liczby i dygresje z tekstów źródłowych obniżają poziom uogólnienia i zjadają limit 60–90 wyrazów, nie dodając punktów.

Notatka zbyt krótka albo zbyt długa

Oba wyjścia poza przedział 60–90 wyrazów obniżają punktację zgodnie z tabelą kryteriów A, B i C.

Zaniedbana poprawność

Język, ortografia i interpunkcja to osobny punkt. Pośpiech na końcu arkusza kosztuje dokładnie tyle, ile punkt za poprawność.

Przykład schematu notatki

Poniższy schemat mieści się w limicie i realizuje wszystkie trzy elementy treści. Liczba zdań jest tylko propozycją - punktowane są elementy treści, nie kolejność ani liczba zdań.

• zdanie pierwsze - zagadnienie wspólne dla obu tekstów, na przykład: „Obie wypowiedzi dotyczą sposobu, w jaki czytamy dziś literaturę"
• zdania drugie i trzecie - stanowisko pierwszego autora i stanowisko drugiego, każde w jednym zdaniu i na poziomie tezy
• zdania czwarte i piąte - zestawienie: co w obu stanowiskach się pokrywa, a co jest rozbieżne
• zdanie szóste - wniosek, który wynika z zestawienia i zamyka notatkę
• na końcu policz wyrazy i sprawdź, czy mieszczą się w przedziale 60–90

Zwróć uwagę, że w tym schemacie nie ma miejsca na ani jedno zdanie streszczające tekst. Każde zdanie pracuje na jeden z trzech elementów treści: wspólny temat, dwa stanowiska, zestawienie. Jeśli w notatce pojawia się zdanie, które nie obsługuje żadnego z nich, jest to zdanie do usunięcia - a po jego usunięciu zwykle okazuje się, że limit przestaje być problemem.

Jak ćwiczyć

• czytaj oba teksty raz i zapisz jednym zdaniem temat, który jest dla nich wspólny
• wypisz po jednym zdaniu stanowiska każdego autora - nie więcej, choćby teksty były długie
• napisz notatkę i policz wyrazy; jeśli przekraczasz 90, skracaj uogólnienia, nie usuwaj zestawienia
• porównaj własną notatkę z kryteriami: osobno zaznacz elementy treści, osobno błędy językowe, ortograficzne i interpunkcyjne
• wracaj do własnych notatek po kilku dniach i sprawdzaj, czy da się w nich znaleźć zdanie o różnicy między tekstami
• ćwicz samo zestawienie: weź dwa krótkie teksty na ten sam temat i napisz tylko dwa zdania - co je łączy, a co różni

To zadanie wygrywa się selekcją, a nie liczbą zdań. Notatka na 4 punkty nie zawiera niczego, co nie służy jednemu z trzech elementów treści, i jest napisana tak, żeby dało się ją przeczytać bez zatrzymywania nad błędem.

Notatka a reszta arkusza

Notatka syntetyzująca to jedno z zadań części pierwszej arkusza. Obok niej w tej samej części są zadania zamknięte i otwarte krótkiej odpowiedzi, a materiałem są dwa teksty nieliterackie o łącznej długości około 1000 wyrazów. Część pierwsza daje razem 10 punktów, druga, czyli test historycznoliteracki, 15 punktów, a trzecia, wypracowanie, 35 punktów. Cały arkusz ma 60 punktów i 240 minut.

• notatka jest jedynym zadaniem w arkuszu, w którym liczy się zestawienie dwóch cudzych stanowisk
• punktacja 4 punkty czyni ją zadaniem o niewielkiej wadze punktowej, ale stracenie jej w całości to taki sam ubytek jak stracenie czterech punktów w wypracowaniu
• poprawność liczy się tu samoistnie, więc korekta jest częścią zadania, a nie dodatkiem

Podstawa liczb: zasady oceniania notatki syntetyzującej i struktura arkusza maturalnego z języka polskiego na poziomie podstawowym w materiałach CKE. Wzorcowe notatki w edytorze powyżej są naszą propozycją rozwiązania, nie tekstami CKE.