Epoki literackie w kanonie szkolnym
Chronologiczny podział na 10 epok od antyku po literaturę współczesną. Zrozumienie światopoglądu, filozofii i konwencji danej epoki to klucz do punktów za kontekst w wypracowaniu maturalnym.
Współczesność
52 lekturLiteratura współczesna dzieli się na świadectwo i na grę. Po jednej stronie są książki o wojnie, okupacji, lagrach i Zagładzie, pisane przez świadków albo w ich imieniu - one mają ocalić…
Dwudziestolecie międzywojenne
12 lekturEpoka odzyskanej wolności, w której literatura programowo zrywa z obowiązkami wobec narodu: ma bawić, eksperymentować i kpić. Równolegle dwudziestolecie jest czasem niepokoju o przyszłość i…
Romantyzm
12 lekturEpoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura…
Pozytywizm
9 lekturOdpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i…
Młoda Polska
7 lekturEpoka modernizmu i dekadentyzmu: sztuka zaczyna być wartością samą w sobie, a artysta - jednostką wolną od obowiązków społecznych. Nastroje są katastroficzne i melancholijne, ale obok nich…
Starożytność (antyk)
6 lekturKultura grecka i rzymska to fundament, z którego wyrosła cała późniejsza literatura europejska. W antyku powstały wzorce gatunkowe, do których twórcy wracają do dziś: epopeja, tragedia,…
Renesans (odrodzenie)
4 lekturOdrodzenie odwraca wzrok z nieba na człowieka: hasło humanizmu brzmi, że człowiek jest miarą wszechrzeczy. Literatura renesansu jest świecka, radosna i optymistyczna, ale nie naiwna - obok…
Średniowiecze
4 lekturEpoka teocentryczna: w centrum stoi Bóg, a ludzkie życie jest drogą ku zbawieniu. Literatura średniowieczna jest przede wszystkim dydaktyczna i wzorcowa - pokazuje postawy do naśladowania…
Oświecenie
3 lekturEpoka rozumu: literatura ma uczyć, naprawiać obyczaje i oświecać umysły. Świeckość, krytycyzm i wiara w postęp idą w parze z satyrą i bajką, które piętnują wady społeczeństwa, a nie…
Barok
1 lekturEpoka kontrastu i niepokoju: wielkość obok nędzy, wzniosłość obok groteski, Bóg obok grzechu. Barok jest teatralny - lubi ozdobę, przepych, zaskoczenie formą i grę z odbiorcą. Jego bohater…
Epoki literackie
Epoka to wspólny mianownik dla pisarzy, którzy żyli w podobnym świecie i zmagali się z podobnymi pytaniami. Znajomość epoki pozwala odpowiedzieć na pytanie „dlaczego ten bohater zachowuje się właśnie tak" - romantyczny bunt ma inne źródło niż pozytywistyczna praca u podstaw. Poniżej lektury szkolne w podziale na epoki - od największej liczby lektur.
W bazie serwisu jest 10 epok, 110 lektur i 91 autorów. Każda lektura ma opracowanie, a każda podstrona epoki zbiera jej opis, listę lektur, motywy i pytania egzaminacyjne z bazy.
Epoki w bazie serwisu
- Współczesność - po 1939 r.
- 52 lektury, 49 autorów, 720 pytań quizowych.
- Romantyzm - 1822–1863 (w Polsce)
- 12 lektur, 7 autorów, 180 pytań quizowych.
- Dwudziestolecie międzywojenne - 1918–1939
- 12 lektur, 12 autorów, 180 pytań quizowych.
- Pozytywizm - 1864–1890
- 9 lektur, 7 autorów, 138 pytań quizowych.
- Młoda Polska - 1890–1918
- 7 lektur, 7 autorów, 105 pytań quizowych.
- Starożytność (antyk) - do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego)
- 6 lektur, 4 autorzy, 93 pytania quizowe.
- Średniowiecze - V–XV w.
- 4 lektury, 3 autorzy, 63 pytania quizowe.
- Renesans (odrodzenie) - XVI w.
- 4 lektury, 2 autorzy, 66 pytań quizowych.
- Oświecenie - XVIII w.
- 3 lektury, 2 autorzy, 45 pytań quizowych.
- Barok - XVII w.
- 1 lektura, 1 autor, 15 pytań quizowych.
Kolejność powyżej idzie od największej liczby lektur. Pełny opis epoki i lista jej lektur są na podstronie każdej epoki.
Jak czytać ten podział
- Najwięcej lektur ma Współczesność (52), najmniej Barok (1); mediana to 7 lektur na epokę. Rozpiętość jest duża i nie znaczy, że epoka z jedną lekturą jest mniej ważna - znaczy tylko, że tak ułożono listę lektur.
- Status na liście lektur: obowiązkowa - 64, propozycja - 27, uzupełniająca - 19.
- Etapy: klasy 1–3 szkoły podstawowej - 27 lektur z 3 epok; klasy 4–6 szkoły podstawowej - 13 lektur z 7 epok; klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) - 30 lektur z 6 epok; liceum, zakres podstawowy (matura) - 28 lektur z 10 epok; liceum, zakres rozszerzony (matura) - 12 lektur z 7 epok.
- Epoki reprezentowane w bazie przez jednego autora: Barok (Molier).
- Najwięcej różnych autorów zbiera Współczesność: 49.
- Najwięcej pytań quizowych mają opracowania epoki Współczesność: 720 na 52 lektury.
- Zakres dat w katalogu: od 800 r. p.n.e. (Mity greckie (wybór), Starożytność (antyk)) do 2020 r. (Którędy do Yellowstone?, Współczesność).
Epoki w kolejności chronologicznej
- do 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) - Starożytność (antyk): 6 lektur (Antygona, Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy), Biblia: stworzenie świata i przypowieści ewangeliczne, Iliada (fragmenty) oraz 2 inne).
- V–XV w. - Średniowiecze: 4 lektury (Boska Komedia (fragmenty), Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty), Pieśń o Rolandzie (fragmenty) i Podania i legendy polskie (wybór)).
- XVI w. - Renesans (odrodzenie): 4 lektury (Hamlet, Makbet, Treny i Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII).
- XVII w. - Barok: 1 lektura (Skąpiec).
- XVIII w. - Oświecenie: 3 lektury (Mazurek Dąbrowskiego, Wybrana satyra i Wybrane bajki).
- 1822–1863 (w Polsce) - Romantyzm: 12 lektur (Balladyna, Baśnie, Baśnie polskie i europejskie (wybór), Dziady cz. III oraz 8 innych).
- 1864–1890 - Pozytywizm: 9 lektur (Alicja w Krainie Czarów, Katarynka, Lalka, Latarnik, Quo vadis (fragmenty) oraz 5 innych).
- 1890–1918 - Młoda Polska: 7 lektur (Ania z Zielonego Wzgórza, Chłopcy z Placu Broni, Chłopi (fragmenty), Księga dżungli oraz 3 inne).
- 1918–1939 - Dwudziestolecie międzywojenne: 12 lektur (Doktor Dolittle i jego zwierzęta, Ferdydurke (fragmenty), Hobbit, czyli tam i z powrotem, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata oraz 8 innych).
- po 1939 r. - Współczesność: 52 lektury (Afryka Kazika, Akademia Pana Kleksa, Antygona w Nowym Jorku, Artysta oraz 48 innych).
Autorzy obecni w więcej niż jednej epoce
Autor nie jest przypisany do epoki raz na zawsze - w bazie 3 autorów ma lektury w więcej niż jednej epoce. Przy wypracowaniu łączącym teksty to najkrótsza droga do kontekstu.
- Anonim: Romantyzm i Średniowiecze (2 epoki).
- Henryk Sienkiewicz: Młoda Polska i Pozytywizm (2 epoki).
- Stefan Żeromski: Dwudziestolecie międzywojenne i Pozytywizm (2 epoki).
Lektury obowiązkowe według epok
- Starożytność (antyk): 6 lektur obowiązkowych - Antygona, Biblia (fragmenty Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy), Biblia: stworzenie świata i przypowieści ewangeliczne oraz 3 inne.
- Średniowiecze: 4 lektury obowiązkowe - Boska Komedia (fragmenty), Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty), Pieśń o Rolandzie (fragmenty) oraz 1 inna.
- Renesans (odrodzenie): 4 lektury obowiązkowe - Hamlet, Makbet, Treny oraz 1 inna.
- Barok: 1 lektura obowiązkowa - Skąpiec.
- Oświecenie: 3 lektury obowiązkowe - Mazurek Dąbrowskiego, Wybrana satyra i Wybrane bajki.
- Romantyzm: 10 lektur obowiązkowych - Balladyna, Baśnie polskie i europejskie (wybór), Dziady cz. III oraz 7 innych.
- Pozytywizm: 6 lektur obowiązkowych - Lalka, Latarnik, Quo vadis (fragmenty), Ojciec Goriot oraz 3 inne.
- Młoda Polska: 3 lektury obowiązkowe - Chłopcy z Placu Broni, Chłopi (fragmenty) i Wesele.
- Dwudziestolecie międzywojenne: 7 lektur obowiązkowych - Ferdydurke (fragmenty), Hobbit, czyli tam i z powrotem, Mitologia, część I: Grecja oraz 4 inne.
- Współczesność: 20 lektur obowiązkowych - Akademia Pana Kleksa, Antygona w Nowym Jorku, Artysta oraz 17 innych.
Formy literackie w epokach
Forma utworu też jest informacją o epoce: epoka, w której dominuje dramat, wymaga innego sposobu czytania niż ta, w której dominuje powieść. Zestawienie poniżej liczy lektury z katalogu.
- Współczesność: Powieść (24), Opowiadanie (17), Utwór (4), 3 inne formy - razem 52 lektury.
- Romantyzm: Dramat (5), Opowiadanie (3), Epopeja (1), 3 inne formy - razem 12 lektur.
- Dwudziestolecie międzywojenne: Powieść (8), Dramat (1), Opowiadanie (1), 2 inne formy - razem 12 lektur.
- Pozytywizm: Powieść (6), Nowela (2), Dramat (1) - razem 9 lektur.
- Młoda Polska: Powieść (4), Dramat (1), Epopeja (1), 1 inna forma - razem 7 lektur.
- Starożytność (antyk): Epopeja (2), Utwór (2), Dramat (1), 1 inna forma - razem 6 lektur.
- Średniowiecze: Epopeja (2), Poezja (1), Utwór (1) - razem 4 lektury.
- Renesans (odrodzenie): Dramat (2), Poezja (2) - razem 4 lektury.
- Oświecenie: Poezja (3) - razem 3 lektury.
- Barok: Dramat (1) - razem 1 lektura.
Skąd bierze się przypisanie lektury do epoki
Klasyfikacja epok dla poszczególnych lektur została przygotowana na potrzeby serwisu i podlega redakcyjnej weryfikacji - przy utworach granicznych epoki bywają sporne.
Podział w serwisie jest jeden dla całego katalogu: lektura należy do dokładnie jednej epoki, a lista epok i ich ramy pochodzą z pliku opisu epok w bazie. Liczby na tej stronie (lektur, autorów, pytań quizowych) policzono z katalogu lektur, a nie z oszacowań. Jeśli szukasz konkretnego tytułu, wygodniej zacząć od strony epoki niż od przeglądania całego katalogu.
Powiązane narzędzia egzaminacyjne i katalogi wiedzy
Połącz trening zadań egzaminacyjnych z powtórką lektur obowiązkowych, motywów toposowych, cech epok oraz pojęć teoretycznoliterackich.
9 pełnych arkuszy E8 i matury z czasem i punktacją
Teza, lektura obowiązkowa, 2 konteksty i błąd kardynalny
Porównanie dwóch tekstów w rygorze 60-90 wyrazów
Zaproszenie i ogłoszenie z checklistą 5 elementów CKE
Testy z polskiego, historii, matematyki, biologii i WOS
Plan nauki od września do maja z kamieniami milowymi
Szybki dostęp do katalogów lektur i kompendiów
Źródła zewnętrzne, biblioteka cyfrowa i materiały CKE
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Informator o egzaminie maturalnym w Formule 2023 i wykaz zagadnień CKE
Oficjalne wytyczne egzaminacyjne, kryteria punktowania zadań otwartych, wypracowań i arkusze pokazowe.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - lekcje, konteksty i ćwiczenia MEN
Państwowa baza materiałów edukacyjnych dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Katalog epok literackich i tekstów źródłowych - Wolne Lektury
Darmowe, kompletne wydania lektur szkolnych z przypisami i komentarzem filologicznym.
Polona i Encyklopedia PWN - konteksty historycznoliterackie i archiwalia
Naukowe definicje pojęć teoretycznoliterackich, normy językowe oraz biogramy twórców.