Pozytywizm
W bazie serwisu tę epokę reprezentuje 9 lektur z opracowaniem i 7 autorów. Formy: Powieść, Nowela i Dramat. Poziomy opracowań: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura).
W liście lektur 2026/2027 tę epokę reprezentuje 9 utworów.
Co to za epoka
Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i dokumentalnie - powieść staje się narzędziem diagnozy społecznej, a bohater jest częścią grupy, nie wybitnym indywidualistą. Pisarze pokazują nędzę, wyzysk, antysemityzm i klęskę jednostki starającej się żyć uczciwie w niesprawiedliwym systemie. W lekturach szkolnych pozytywizm to realistyczne powieści i nowele społeczne.
Ramy epoki w bazie serwisu: 1864–1890. Wszystkie liczby i nazwy w tym tekście pochodzą z katalogu lektur i z opracowań w bazie - serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.
Lektury tej epoki i co je łączy
Epokę buduje 9 lektur; najwięcej jest wśród nich: Powieść (6), Nowela (2), Dramat (1). Etapy, na których się je czyta: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) (5), liceum, zakres podstawowy (matura) (3) i liceum, zakres rozszerzony (matura) (1).
- Opracowania w bazie
- 9
- Autorzy
- 7 - Lewis Carroll, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz, Honoré de Balzac, Mark Twain, Stefan Żeromski i Fiodor Dostojewski
- Formy
- Powieść (6), Nowela (2), Dramat (1)
- Poziomy opracowań
- klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura)
- Status na liście lektur
- obowiązkowa (6), uzupełniająca (3)
- Zakres opracowań
- wybór utworów (5), całość utworu (3), fragmenty (1)
- Lata utworów w katalogu
- 1835 r. – 1897 r.
- Postacie i zdarzenia w opracowaniach
- 113 postaci, 153 zdarzeń
- Motywy literackie
- 25: Sprawiedliwość i prawo, Zabawa, święto i radość, Język, mowa i porozumienie, Tożsamość i poszukiwanie siebie, Choroba, zdrowie i niepełnosprawność, Miasto, wieś i przestrzeń, Czas, los i przeznaczenie, Praca, obowiązek i odpowiedzialność oraz 17 innych
- Pytania quizowe i fakty źródłowe
- pytań quizowych, 1116 faktów
- Pytania egzaminacyjne w bazie
- 17
Co je łączy
- Motywy powtarzające się w co najmniej dwóch lekturach epoki: Cierpienie i ofiara (3), Ojczyzna i patriotyzm (3), Czas, los i przeznaczenie (2), Miasto, wieś i przestrzeń (2), Pieniądz, bieda i różnice klasowe (2), Praca, obowiązek i odpowiedzialność (2). Jeśli któryś z nich rozpoznasz w tekście, jesteś w tej epoce.
- Tematy oznaczone w opracowaniach jako ważne: Nonsens i logika, Wzrost i tożsamość, Przemiana wewnętrzna bohatera, Egoizm i obojętność a współczucie, Panorama społeczeństwa polskiego pod zaborami, Praca, handel i pieniądz oraz 12 innych.
- Więcej niż jedną lekturę w tej epoce ma: Bolesław Prus (2), Henryk Sienkiewicz (2).
Motywy tej epoki w całej bazie lektur
Motywy z opracowań tej epoki sprawdziliśmy w całym katalogu (110 lektur). Liczby mówią, w ilu utworach serwisu motyw występuje - w tej epoce i poza nią. To punkt zaczepienia dla wypracowania, które łączy lekturę tej epoki z tekstem z innej.
- Dom i rodzina - 27 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Współczesność, Młoda Polska, Dwudziestolecie międzywojenne oraz 5 innych.
- Wina, kara i sumienie - 21 lektur w bazie; w tej epoce 2; wraca też w: Współczesność, Starożytność (antyk), Romantyzm oraz 3 inne.
- Czas, los i przeznaczenie - 17 lektur w bazie; w tej epoce 2; wraca też w: Współczesność, Starożytność (antyk), Romantyzm oraz 3 inne.
- Szkoła, nauka i wychowanie - 17 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Współczesność, Młoda Polska, Romantyzm oraz 2 inne.
- Śmierć i przemijanie - 15 lektur w bazie; w tej epoce 1; wraca też w: Młoda Polska, Romantyzm, Renesans (odrodzenie) oraz 2 inne.
Epoka na tle listy lektur
- Katalog serwisu obejmuje 110 lektur w 10 epokach; Pozytywizm to 9 z nich (8%).
- Pod względem liczby lektur to 4. epoka w bazie.
- Sąsiaduje chronologicznie z: Romantyzm (12 lektur) i Młoda Polska (7 lektur).
- Autorzy obecni w tej epoce i poza nią: Henryk Sienkiewicz (także Młoda Polska); Stefan Żeromski (także Dwudziestolecie międzywojenne).
- Etapy: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura); najwięcej lektur wypada na klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) (5).
Lektury tej epoki w opracowaniach (4 z 9)
Ojciec Goriot - Honoré de Balzac, 1835 r.
Powieść obyczajowa (realistyczna), cykl Komedia ludzka
- Czas i miejsce akcji: Paryż w roku 1819, okres restauracji Burbonów po upadku Napoleona; Pensjonat Madame Vauquer przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, dzielnica uboga, na pograniczu Dzielnicy Łacińskiej; Salon wicehrabiny de Beauséant w arystokratycznej części…
- Opracowanie: 12 postaci (5 ważnych), 16 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Ambicja i żądza awansu, Pieniądz, bieda i różnice klasowe, Dom i rodzina i Marzenia, tęsknota i pragnienia.
- Tematy: Ojcostwo jako ofiara i patologia miłości - Goriot oddaje córkom cały majątek i żyje tylko ich szczęściem; jego miłość przechodzi w uzależnienie i w konieczność niemal całkowitego unicestwienia siebie… Karierzyzm i ambicja społeczna - Rastignak przyjeżdża do Paryża z marzeniami o karierze prawniczej, ale szybko odkrywa, że awans odbywa się przez salony, kobiety i pieniądze.…
- Metryczka: liceum, zakres rozszerzony (matura), status: obowiązkowa, zakres: całość utworu, 18 pytań quizowych.
Alicja w Krainie Czarów - Lewis Carroll, 1865 r.
Powieść-fantastyczna
- Czas i miejsce akcji: brzeg rzeki w letni dzień; norka królika pod ziemią; hala pełna drzwi na dnie norki; dom Białego Królika; ogród pełen róż; dom księżnej i kuchnia z pieprzem; stół herbacianego przyjęcia; sąd, w którym toczy się proces.
- Opracowanie: 11 postaci (5 ważnych), 15 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Sprawiedliwość i prawo, Zabawa, święto i radość, Język, mowa i porozumienie i Tożsamość i poszukiwanie siebie.
- Tematy: Nonsens i logika - Świat Krainy Czarów podporządkowany jest własnej, absurdalnej logice, a Alicja wciąż usiłuje odnaleźć w nim zasady. Wzrost i tożsamość - Ciągłe zmiany wzrostu bohaterki pytają o tożsamość: Alicja nie wie już, kim jest, kiedy jej ciało zmienia rozmiar.
- Metryczka: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), status: uzupełniająca, zakres: wybór utworów, 15 pytań quizowych.
Zbrodnia i kara - Fiodor Dostojewski, 1866 r.
Powieść psychologiczna i filozoficzna
- Czas i miejsce akcji: Sankt Petersburg w latach sześćdziesiątych XIX wieku, biedne dzielnice i domy czynszowe; mała komnata Raskolnikowa w domu czynszowym, opisywana jak szafa lub grobowiec; mieszkanie starej lichwiarki Alony Iwanowny w tym samym domu; karczmy…
- Opracowanie: 12 postaci (5 ważnych), 22 zdarzenia w planie wydarzeń.
- Motywy: Wina, kara i sumienie, Sprawiedliwość i prawo, Cierpienie i ofiara i Wiara, sacrum i religia.
- Tematy: Teoria ludzi wybitnych - Raskolnikow dzieli ludzi na zwykłych, posłusznych prawu, i wybitnych, którym wolno przekraczać granice moralne w imię wyższych celów; zabójstwo lichwiarki ma… Sumienie i kara wewnętrzna - Bohater cierpi w sumieniu od chwili zbrodni, na długo przed wyrokiem sądu; Dostojewski pokazuje, że prawdziwa kara nie jest katorgą, lecz wewnętrznym…
- Metryczka: liceum, zakres podstawowy (matura), status: obowiązkowa, zakres: całość utworu, 15 pytań quizowych.
Przygody Tomka Sawyera - Mark Twain, 1876 r.
Powieść przygodowa dla dzieci i młodzieży (powieść obyczajowo-przygodowa z elementami humoru i satyry)
- Czas i miejsce akcji: Lata 40. XIX wieku, przedwojenna Ameryka nad Missisipi; St.…
- Opracowanie: 10 postaci (5 ważnych), 14 zdarzeń w planie wydarzeń.
- Motywy: Podróż, wędrówka i tułaczka, Satyra i krytyka społeczna, Wina, kara i sumienie i Dobro i zło.
- Tematy: Dziecięca wolność kontra dorosły porządek - Świat szkoły, kościoła i kar ciotki Polly jest systematycznie ośmieszany przez pomysły Tomka; Twain pokazuje, że dorosłe reguły są często pozorne, a dziecięca… Sumienie i odwaga mówienia prawdy - Tomek przeżywa wyrzuty sumienia po procesie, gdy niewinny Potter ma być skazany, i mimo strachu przed Indianinem Jo zeznaje prawdę; powieść pokazuje drogę…
- Metryczka: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), status: uzupełniająca, zakres: wybór utworów, 15 pytań quizowych.
Jak mówić o tej epoce na egzaminie
Na egzaminie: Pozytywizm bywa tłem dla tematów o pracy, sprawiedliwości społecznej i odpowiedzialności za innych. Zderzenie pozytywistycznego realisty z romantycznym marzycielem to gotowy materiał na rozprawkę o dwóch sposobach patrzenia na świat.
- Lektury obowiązkowe tej epoki w bazie (6): Lalka, Latarnik, Quo vadis (fragmenty), Ojciec Goriot, Potop (fragmenty), Syzyfowe prace (fragmenty) i Zbrodnia i kara.
- Do opracowań tej epoki dołączono 138 pytań quizowych z wyjaśnieniami i podpowiedziami.
- Materiał tej epoki wraca w 17 pytaniach egzaminacyjnych w bazie - tematy: Pozytywizm - Lalka, Pozytywizm / Realizm - Zbrodnia i kara, Syzyfowe prace, Lalka oraz 10 innych.
Tematy wypracowań, w których wraca ta epoka
Wybory moralne i odpowiedzialność człowieka za własne czyny w sytuacjach granicznych.
W sytuacjach granicznych każdy wybór moralny weryfikuje człowieczeństwo jednostki - próba usprawiedliwienia zła wyższym celem prowadzi do klęski sumienia, podczas gdy wierność uniwersalnym wartościom umożliwia odkupienie i zachowanie godności. Lektury tej epoki w temacie: Zbrodnia i kara.
Najczęstsze pomyłki
- Nie przypisuj autora na sztywno do jednej epoki. Henryk Sienkiewicz ma w bazie lektury także w: Młoda Polska; Stefan Żeromski ma w bazie lektury także w: Dwudziestolecie międzywojenne.
- W tej epoce więcej niż jedną lekturę mają: Bolesław Prus (2); Henryk Sienkiewicz (2). To nie jedna lektura opisana dwa razy, tylko osobne utwory z osobnymi opracowaniami.
- Rok w katalogu to rok utworu, a nie kryterium przypisania do epoki. Ramy tej epoki (1864–1890) wypadają poza 2 lata z opracowań: Ojciec Goriot (1835 r.) i Syzyfowe prace (fragmenty) (1897 r.). Nie traktuj daty jak dowodu przynależności - decyduje przypisanie w bazie i opis epoki.
- Sprawdź zakres opracowania, zanim powiesz „przeczytałem całość". Zakres opracowań w tej epoce wygląda tak: wybór utworów - 5, całość utworu - 3, fragmenty - 1.
- Ta sama epoka bywa omawiana na różnych etapach: klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty), liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura). Lektura z klas 4–6 i lektura z liceum to nie ten sam poziom wymagań, choć obie należą do tej epoki.
- Forma utworu pochodzi z katalogu serwisu i przy tekstach granicznych bywa umowna. Zanim zbudujesz na niej argument, sprawdź gatunek w opracowaniu konkretnej lektury.
Rozdział lektur na epoki jest redakcyjny i podlega weryfikacji - przy utworach granicznych epoki bywają sporne. Pełny opis epoki znajdziesz w sekcji „Co to za epoka", a listę wszystkich lektur tej epoki w siatce na końcu strony.
Pytania egzaminacyjne
Pytania z bazy serwisu, w których wraca materiał tej epoki (3 z 17). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.
- Pozytywizm - Lalka
Który z poniższych motywów symbolicznych w 'Lalce' Bolesława Prusa reprezentuje mechaniczność świata, brak kontroli ludzi nad własnym losem oraz przemijanie?
- A. Zabawki nakręcane w oknie wystawowym przez Ignacego Rzeckiego
- B. Kamień rzucony na tory w Skierniewicach
- C. Złoty medalion ze zdjęciem Izabeli
- D. Kareta kupiona przez Wokulskiego
Poprawna odpowiedź: Zabawki nakręcane w oknie wystawowym przez Ignacego Rzeckiego
Scena zabawy marionetkami przez Rzeckiego w jego pokoju i w sklepie to kluczowy topos theatrum mundi (świat jako teatr lalek, marionetek w rękach losu).
Podpowiedź: Zwróć uwagę na pamiętnik starego subiekta.
- Pozytywizm / Realizm - Zbrodnia i kara
Kto w powieści 'Zbrodnia i kara' Fiodora Dostojewskiego czyta Rodionowi Raskolnikowowi ewangeliczną opowieść o wskrzeszeniu Łazarza?
- A. Sonia Marmieładowa
- B. Awdotia (Dunia) Raskolnikowa
- C. Porfiry Pietrowicz
- D. Dymitr Razumichin
Poprawna odpowiedź: Sonia Marmieładowa
Sonia czyta Rodionowi fragment Ewangelii wg św. Jana o Łazarzu, co symbolizuje nadzieję na moralne zmartwychwstanie zbrodniarza przez wiarę i pokutę.
Podpowiedź: To ta bohaterka, która czyta Raskolnikowowi Ewangelię i dzieli z nim los skazańca.
- Syzyfowe prace
Jak nazywa się główny bohater „Syzyfowych prac” Stefana Żeromskiego?
- A. Marcin Borowicz
- B. Andrzej Radek
- C. Bernard Zygier
- D. Szymon Noga
Poprawna odpowiedź: Marcin Borowicz
Głównym bohaterem jest Marcin Borowicz - syn zamożnych rodziców z majątku Gawronki, odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach.
Podpowiedź: Jego nazwisko zaczyna się jak nazwa drzewa iglastego.
Wszystkie lektury epoki: Pozytywizm
Alicja w Krainie Czarów
Lewis Carroll (1865 r.)
Wybór utworów. Brzeg rzeki w letni dzień; norka królika pod ziemią; hala pełna drzwi na dnie norki; dom Białego Królika; ogród pełen róż; dom księżnej i kuchnia z pieprzem; stół herbacianego przyjęcia; sąd, w którym toczy się proces. Fabuła rozpoczyna się w letni dzień nad rzeką, gdzie Alicja ze siostrą i znajomymi spędza popołudnie. Alicja widzi spieszącego się Białego Królika w kamizelce, który mówi do siebie i zagląda do kieszonkowego zegarka. Dziewczynka podąża za królikiem i wpada do jego norki, przez co trafia do podziemnego świata. Na dnie norki Alicja znajduje się w hali pełnej drzwi, a na stole leży butelka z napojem i tort zmieniający jej wzrost. Alicja naprzemiennie rośnie i maleje, pijąc napój i jedząc tort, przez co jej ciało staje się nieprzewidywalne. Pływa we własnych łzach, które zalały salę, i bierze udział w wyścigu kołowym bez zwycięzców. Alicja trafia do domu Białego Królika, gdzie rośnie do rozmiarów, które nie mieszczą się w pomieszczeniu.
Katarynka
Bolesław Prus (1880 r.)
Wybór utworów. Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok; Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica. Tytułowa katarynka to instrument uliczny, z którego melodię wydobywa się przez kręcenie korbą; w XIX-wiecznej Warszawie grali na nich wędrowni muzycy. Pan Tomasz to starszy, zamożny i szanowany mieszkaniec Warszawy. Jest emerytowanym prawnikiem; źródła określają go najczęściej jako mecenasa albo adwokata, a jego zdanie w sprawach prawnych jest wciąż cenione przez znajomych. Mieszka w kamienicy przy ulicy Miodowej. Jego mieszkanie liczy sześć pokoi; dwa okna wychodzą na podwórze i należą do części prywatnej, a pozostałe cztery pokoje przeznaczone są dla gości. Pan Tomasz jest znawcą i miłośnikiem sztuki — kupuje obrazy, chodzi na koncerty i do teatru, a mieszkanie urządza z dużym smakiem.
Lalka
Bolesław Prus (1890 r.)
Warszawa — Krakowskie Przedmieście (sklep Wokulskiego), Powiśle, Nalewki, Łazienki, kościół Kapucynów, Pałac Paca (siedziba Sądu Okręgowego). Zasławek — majątek prezesowej Zasławskiej oraz ruiny zamku w Zasławiu. Skierniewice — okolice, w których dochodzi do próby samobójczej Wokulskiego. Kraków — cel wyjazdu Łęckich i Wokulskiego. Akcja właściwa powieści rozgrywa się w Warszawie i obejmuje niespełna dwa lata — od marca 1878 do października 1879. Prowadzenie narracji jest dwutorowe: obok trzeciej osoby narratora wszechwiedzącego występują pierwszoosobowe rozdziały Pamiętnika starego subiekta, a relacja zawiera partie mowy pozornie zależnej. Zdarzenia nie są podane w porządku chronologicznym, lecz przeplatane retrospekcjami. Lalka jest lekturą obowiązkową w liceum i technikum na poziomie podstawowym w zakresie całości, a jej motywy i wątki są wykorzystywane w jawnych pytaniach maturalnych.
Latarnik, Quo vadis (fragmenty)
Henryk Sienkiewicz (1880 r.)
Wybór utworów. Latarnia morska w Aspinwall na wybrzeżu Panamy. Otwarty ocean i skalisty brzeg, na którym stoi latarnia. Rzym za panowania Nerona, z Pałacem Złotym i Suburą. Dom Aulusa Plaucjusza i Pomponii Grecyny na wzgórzu transtyberyjskim. Cyrk Nerona i ogrody watykańskie w czasie pożaru Rzymu. Drogi prowadzące z Rzymu na południe Itallii. Latarnik opowiada o Skawińskim, dawnym żołnierzu i wędrowcu, który przez dwadzieścia lat nie przebywał dłużej w jednym miejscu niż pięć tygodni. Skawiński obejmuje posadę latarnika w Aspinwall i po latach tułaczki odnajduje w niej spokój oraz poczucie ostatecznego domu. Latarnia zostaje uznana za wzorowo prowadzoną, a Skawiński czuje się w samotności szczęśliwy, bo przeszkadzały mu tylko ludzie. Skawiński wysyła swoje oszczędności do agenta po książki i dostaje paczkę, w której znajdzie wydanie Pana Tadeusza Mickiewicza.
Ojciec Goriot
Honoré de Balzac (1835 r.)
Paryż w roku 1819, okres restauracji Burbonów po upadku Napoleona; Pensjonat Madame Vauquer przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, dzielnica uboga, na pograniczu Dzielnicy Łacińskiej; Salon wicehrabiny de Beauséant w arystokratycznej części Paryża. Powieść otwiera rozbudowany opis pensjonatu Vauquer: ponury dom przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, z zapachem stęchlizny i salonem utrzymanym przez gospodynię w fałszywej elegancji. Madame Vauquer to wdowa prowadząca pensjonat dla skromnych pensjonariuszy; jej przychody i pozycja społeczna zależą od klasy gości. Wśród mieszkańców pensjonatu są Victorine Taillefer, pozbawiona spadku przez ojca bogatego bankiera, dawny producent wermiszeli Poiret z towarzyszką panną Michonneau, student medycyny Horacy Bianchon oraz sędziwy Corni - w rzeczywistości zbiegły skazaniec.
Potop (fragmenty)
Henryk Sienkiewicz (1886 r.)
Fragmenty. Litwa i Podlasie w latach 1655-1656 - dwory szlacheckie, wołoszcz Łowicza i okolice Łaupowa; Rzeczpospolita Obojga Narodów w czasie najazdu szwedzkiego; Kiejdany - miejsce układu Radziwiłła ze Szwedami; Jasna Góra pod Częstochową - klasztor oblężony przez Szwedów w 1655 roku. Akcja otwiera się przyjazdem Andrzeja Kmicica do Łowicza i na Wołoszcz Orzy, gdzie panna Aleksandra Billewiczówna oczekuje na jego przybycie, by zawrzeć zapowiedziany mariaż. Kmicic, chociaż prawy i odważny, prowadzi wokół Łowicza rozboje i napady na szlachtę, przez co zraża do siebie Oleńkę i jej ciotkę oraz całą okoliczną szlachtę. Pod wpływem mowy miłosnej Oleńki Kmicic składa przyrzeczenie zmiany postępowania i rezygnuje z rozbojów, po czym wyrusza w podróż na Litwę. Tymczasem na Litwie hetman Janusz Radziwiłł prowadzi prywatną politykę, a ostatecznie zawiera układ w Kiejdanach ze Szwedami, poddając Wielkie Księstwo Litewskie królowi szwedzkiemu.
Przygody Tomka Sawyera
Mark Twain (1876 r.)
Wybór utworów. Lata 40. XIX wieku, przedwojenna Ameryka nad Missisipi; St. Petersburg w Missouri: fikcyjne miasteczko wzorowane na Hannibal, dzieciństwie Marka Twaina; Rzeka Missisipi i jej wyspy, w tym bezludna wyspa Jacksona; Stary cmentarz na skraju miasteczka, miejsce nocnej sceny morderstwa. Tomek Sawyer to wychowany przez ciotkę Polly sierota żyjący w miasteczku St. Petersburg nad Missisipi; jest niedbały do nauki, pełen wyobraźni i mistrz w wymyślaniu psot i unikania kary. Kara za bitwę, malowanie płotu, zostaje przez Tomka zamieniona na zysk: chłopiec tak umiejętnie udaje przyjemność z pracy, że koledzy płacą za możliwość malowania, co daje Twainowi słynny wykład o tym, że praca to to, co trzeba zrobić, a zabawa to to, co się robi dobrowolnie. Tomek zakochuje się w Becky Thatcher, córce nowego sędziego, zdobywa jej uczucia dzięki sprytowi i przegranej emocji związanej ze wspomnieniem zaręczyn z Amy Lawrence, a potem zawodzi ją, przyznając się do dawnej sympatii z Amy.
Syzyfowe prace (fragmenty)
Stefan Żeromski (1897 r.)
Wybór utworów. Majątek Gawronki na ziemiach Królestwa Polskiego pod zaborami. Szkoła elementarna w Owczarach. Gimnazjum rządowe w Klerykowie, z podwójnym murem i pałacem biskupim w tle. Progimnazjum w Pyrzogłowach, do którego trafia Andrzej Radek. Klasowe sale z rosyjskim nadzorem, koło samokształcenia na skrzyżowaniach uczniowskich schadzek. Mały Marcin Borowicz, syn zamożnych rodziców z majątku Gawronki, zostaje odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach. Po szkole w Owczarach Marcin trafia do gimnazjum w Klerykowie, szkoły rządowej przepełnionej rosyjskim nadzorem. W trakcie nauki w gimnazjum umiera matka Marcina, co pogłębia jego samotność i zależność od środka szkolnego. Marcin przeżywa cichą pierwszą miłość do Anny Stogowskiej, zwanej Birutą, nie zamieniając z nią ani słowa. Uczeń gimnazjum w Klerykowie przybywa po wyrzuceniu że szkoły warszawskiej, wnosząc do klasy doświadczenie wielkomiejskiej konspiracji.
Zbrodnia i kara
Fiodor Dostojewski (1866 r.)
Sankt Petersburg w latach sześćdziesiątych XIX wieku, biedne dzielnice i domy czynszowe. Mała komnata Raskolnikowa w domu czynszowym, opisywana jak szafa lub grobowiec. Mieszkanie starej lichwiarki Alony Iwanowny w tym samym domu. Karczmy, traktiry i ulice miasta, w których toczy się życie ubogich mieszkańców. Rodion Raskolnikow, były student prawa, żyje w skrajnym ubóstwie w maleńkim pokoju w Petersburgu i nosi się z planem zabicia starej lichwiarki. Bohater opublikował artykuł, w którym bronił tezy, że ludzie wybitni mają prawo przekraczać prawo dla osiągnięcia wyższych celów. Raskolnikow zabija toporem Alonę Iwanownę w jej mieszkaniu, a następnie, zaskoczony przez jej siostrę Lizawietę, zabija także ją. Po zbrodni bohater unika przywłaszczenia sobie łupu i chowa zdobycz, co świadczy o tym, że zbrodnia miała charakter egzystencjalnego eksperymentu, a nie rabunku.
Te 9 lektur: 1116 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania
Chronologiczna oś epok literackich
Motywy, pojęcia teoretycznoliterackie i twórcy epoki: Pozytywizm
Kluczowe toposy, formy gatunkowe i pisarze powiązani z epoką, którzy najczęściej pojawiają się w zadaniach CKE i tematach wypracowań maturalnych.
Dominujące motywy w tej epoce
Wszystkie motywy →Pojęcia w Słowniku Terminów
Słownik terminów →Gatunki i formy w tej epoce
Główni twórcy epoki w kanonie
Wszystkie epoki literackie
Powiązane narzędzia egzaminacyjne i katalogi wiedzy
Połącz trening zadań egzaminacyjnych z powtórką lektur obowiązkowych, motywów toposowych, cech epok oraz pojęć teoretycznoliterackich.
9 pełnych arkuszy E8 i matury z czasem i punktacją
Teza, lektura obowiązkowa, 2 konteksty i błąd kardynalny
Porównanie dwóch tekstów w rygorze 60-90 wyrazów
Zaproszenie i ogłoszenie z checklistą 5 elementów CKE
Testy z polskiego, historii, matematyki, biologii i WOS
Plan nauki od września do maja z kamieniami milowymi
Szybki dostęp do katalogów lektur i kompendiów
Źródła zewnętrzne, biblioteka cyfrowa i materiały CKE
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Informator o egzaminie maturalnym w Formule 2023 i wykaz zagadnień CKE
Oficjalne wytyczne egzaminacyjne, kryteria punktowania zadań otwartych, wypracowań i arkusze pokazowe.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - lekcje, konteksty i ćwiczenia MEN
Państwowa baza materiałów edukacyjnych dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Katalog epok literackich i tekstów źródłowych - Wolne Lektury
Darmowe, kompletne wydania lektur szkolnych z przypisami i komentarzem filologicznym.
Polona i Encyklopedia PWN - konteksty historycznoliterackie i archiwalia
Naukowe definicje pojęć teoretycznoliterackich, normy językowe oraz biogramy twórców.