Katarynka
nowela pozytywistyczna (realistyczna nowela z tezą społeczną), utwór jednowątkowy oparty na tak zwanej teorii sokoła, czyli kluczowej roli jednego przedmiotu
Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania
Streszczenie w pigułce
Zamożny emerytowany prawnik pan Tomasz prowadzi w Warszawie uporządkowane, samotne życie przy ulicy Miodowej. Zakończenie noweli jest optymistyczne, lecz niedomknięte.
Streszczenie szczegółowe
Czas, miejsce i punkt wyjścia
Tło i przestrzeń wydarzeń
Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok; Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica.
Początek historii i zawiązanie akcji
Tytułowa katarynka to instrument uliczny, z którego melodię wydobywa się przez kręcenie korbą; w XIX-wiecznej Warszawie grali na nich wędrowni muzycy. Pan Tomasz to starszy, zamożny i szanowany mieszkaniec Warszawy.
Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki
Uporządkowane życie pana Tomasza
Zamożny emerytowany prawnik pan Tomasz prowadzi w Warszawie uporządkowane, samotne życie przy ulicy Miodowej.
Młodość i kawalerstwo
W młodości mecenas ma powodzenie u kobiet, ale skupia się na karierze i nie zakłada rodziny, zostając starym kawalerem.
Życie poświęcone sztuce
Po zakończeniu kariery zawodowej pan Tomasz poświęca się kolekcjonowaniu sztuki i urządzaniu mieszkania.
Zakaz wpuszczania kataryniarzy
Mecenas zyskuje sławę człowieka nieznoszącego katarynek i płaci stróżom za niedopuszczanie grajków na podwórze.
Nowe lokatorki z naprzeciwka
Do lokalu po drugiej stronie podwórza wprowadzają się dwie ubogie kobiety z małą dziewczynką.
Praca kobiet
Kobiety utrzymują się z szycia i wyrobu pończoch, dzieląc między siebie obowiązki domowe.
Utrata wzroku przez dziewczynkę
Okazuje się, że dziewczynka dwa lata wcześniej ciężko chorowała i od tego czasu nie widzi.
Świat poznawany bez wzroku
Dziecko uczy się rozpoznawać otoczenie dotykiem i słuchem, a kolory oraz kształty z czasem zacierają się w jego pamięci.
Utrata dawnych radości
W nowym mieszkaniu dziewczynka nie może chodzić na strych ani do piwnicy, a na podwórku panuje cisza.
Smutek i wyniszczenie dziecka
Brak bodźców sprawia, że dziewczynka mizernieje, blednie i przestaje się uśmiechać, co niepokoi obserwującego ją sąsiada.
Aresztowanie stróża
Dotychczasowy stróż popada w awanturę ze stójkowym i zostaje ukarany tygodniowym aresztowaniem.
Nowy stróż bez instrukcji
Zastępujący go nowy stróż nie zostaje poinformowany o zakazie wpuszczania kataryniarzy.
Praca nad sprawą spadkową
Znajomy prosi pana Tomasza o pomoc w sprawach sądowych, więc mecenas pracuje w gabinecie nad aktami sprawy spadkowej o folwark.
Niezapowiedziany koncert katarynki
Na podwórzu rozbrzmiewa fałszywa muzyka zepsutej katarynki.
Odkrycie radości dziewczynki
Rozgniewany pan Tomasz zauważa przez okno niewidomą dziewczynkę, która tańczy, klaszcze i śmieje się z radości.
Zmiana polecenia wobec stróża
Mecenas nakazuje wpuszczać kataryniarzy na podwórze, co jest odwróceniem jego wieloletniego zakazu.
Napiwek dla kataryniarza
Pan Tomasz przekazuje kataryniarzowi napiwek i zgadza się na codzienne występy grajków.
Postanowienie pomocy dziecku
Bohater postanawia bezinteresownie pomóc dziewczynce i szuka adresów najlepszych okulistów.
Otwarte zakończenie
Nowela kończy się optymistycznie, ale bez potwierdzenia, czy leczenie przywróci dziewczynce wzrok.
Finał i rozwiązanie
Zakończenie losów bohaterów
Zakończenie noweli jest optymistyczne, lecz niedomknięte. Po scenie katarynki pan Tomasz każe stróżowi wpuszczać grajków na podwórze i wynagradza kataryniarza napiwkiem, a następnie postanawia pomóc niewidomej dziewczynce: szuka adresów najlepszych okulistów i zamierza sfinansować leczenie jej oczu.
Puentujące rozstrzygnięcie
Utwór nie mówi jednak, czy dziewczynka odzyska wzrok — czytelnik zostaje z nadzieją matki i zobowiązaniem bohatera, a nie z potwierdzonym wynikiem leczenia. Najważniejszą zmianą, którą zakończenie unaocznia, nie jest więc samo wyleczenie dziecka, lecz przemiana pana Tomasza z człowieka skupionego na sobie w kogoś gotowego działać dla innych.
Bohaterowie utworu
Pan Tomasz
Główny bohatergłówny bohater noweli
Zamożny emerytowany prawnik i mecenas, kolekcjoner sztuki, stary kawaler i właściciel mieszkania w kamienicy przy ulicy Miodowej
- • Jest człowiekiem uporządkowanym, elegantem i koneserem sztuki, żyjącym według stałego rytmu dnia.
- • Przez lata płacił stróżom za niewpuszczanie kataryniarzy na podwórze i tracił humor na każdy dźwięk katarynki.
- • Pod wpływem widoku tańczącej z radości niewidomej dziewczynki zmienia postępowanie i postanawia sfinansować jej leczenie u okulistów.
- • Jest bohaterem dynamicznym; opracowania podkreślają, że łączy go z dziewczynką doświadczenie samotności.
Niewidoma dziewczynka
Główny bohaterdrugoplanowa bohaterka
Kilkuletnie dziecko (według opracowań około ośmioletnie), które dwa lata przed akcją straciło wzrok i mieszka naprzeciwko pana Tomasza razem z matką oraz jej przyjaciółką
- • W utworze nie zostaje nazwana imieniem; opisana jest przez wygląd, chorobę i codzienne zajęcia.
- • Straciła wzrok po ciężkiej chorobie i odtąd poznaje świat dotykiem, słuchem oraz węchem.
- • W nowym mieszkaniu traci dostęp do strychu i piwnicy, a cisza podwórza potęguje jej smutek i osłabienie.
- • Reaguje na muzykę katarynki tańcem, klaskaniem i śmiechem, co staje się punktem zwrotnym noweli.
Matka dziewczynki
Postać drugoplanowauboga lokatorka mieszkania naprzeciwko
Utrzymująca siebie i córkę z pracy przy szyciu
- • Stara się podtrzymać w córce nadzieję na powrót wzroku i tłumaczy ślepotę stanem przejściowym.
- • Wspólnie z przyjaciółką prowadzi skromne gospodarstwo domowe, dzieląc się pracą i obowiązkami.
Przyjaciółka matki
Postać drugoplanowadruga z kobiet mieszkających w lokalu naprzeciwko
Zarabia na życie wyrobem pończoch i pomaga w opiece nad niewidomą dziewczynką
- • Wprowadza się do kamienicy razem z matką dziewczynki i dzieli z nią mieszkanie.
- • Jej praca — wyrób pończoch — jest jednym z dwóch źródeł utrzymania ubogiego gospodarstwa.
Kataryniarz
Postać drugoplanowauliczny muzyk
Którego gra na zepsutej katarynce uruchamia akcję i doprowadza do przemiany pana Tomasza
- • Wchodzi na podwórze kamienicy w chwili, gdy pan Tomasz jest zajęty pracą nad aktami sprawy spadkowej.
- • Jego fałszywa muzyka irytuje mecenasa, ale wywołuje radość niewidomej dziewczynki.
- • Za swój występ otrzymuje od pana Tomasza napiwek i pozwolenie na dalsze koncerty na podwórzu.
Stróż kamienicy
Postać drugoplanowapracownik kamienicy pana Tomasza
Wykonujący polecenia właściciela dotyczące wpuszczania lub niewpuszczania kataryniarzy
- • Otrzymuje od pana Tomasza dodatkowe pieniądze za niedopuszczanie kataryniarzy na podwórze.
- • Po scenie z katarynką dostaje odwrotne polecenie i ma odtąd wpuszczać grajków.
Poprzedni stróż
Postać drugoplanowadotychczasowy pracownik kamienicy
Który zostaje ukarany tygodniowym aresztowaniem po awanturze ze stójkowym
- • Jego nieobecność sprawia, że na podwórze wchodzi kataryniarz.
- • Zdarzenie to jest jednym z przypadków uruchamiających właściwą akcję noweli.
Nowy stróż
Postać drugoplanowazastępca ukaranego stróża
Który nie zna zakazu pana Tomasza i wpuszcza kataryniarza na podwórze
- • Nie został poinformowany o zakazie, bo pan Tomasz był zajęty pracą.
- • Bierze na siebie przeprosiny za wpuszczenie grajka i przyjmuje nowe polecenie mecenasa.
Znajomy pana Tomasza
Postać drugoplanowaprzyjaciel i znajomy mecenasa
Który prosi go o pomoc w przejrzeniu dokumentów sądowych
- • Zwraca się do pana Tomasza z prośbą o opinię w sprawie sądowej, mimo że ten nie pracuje już czynnie.
- • Dzięki jego prośbie mecenas pracuje tego dnia nad aktami sprawy spadkowej, co pozwala kataryniarzowi wejść na podwórze.
Lokaj pana Tomasza
Postać drugoplanowasłużący w mieszkaniu mecenasa
Który zjawia się w gabinecie z informacją i przeprosinami po występie kataryniarza
- • Przychodzi do gabinetu pana Tomasza w chwili, gdy ten zauważa radość dziewczynki.
- • Przeprasza za wpuszczenie katarynki na podwórze, a następnie przekazuje służbie nowe polecenie mecenasa.
Relacje między bohaterami
Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.
Mapa pokazuje strukturę powiązań - każda linia to jedna relacja opisana niżej.
sąsiedzka obserwacja, która przeradza się we współczucie i bezinteresowną pomoc; łączy ich doświadczenie samotności
nie zna go osobiście; jej radość z muzyki katarynki staje się przyczyną przemiany sąsiada
od niechęci i gniewu do zgody na występy i napiwku
jego muzyka przywraca dziecku radość i ruch, wyrywając je z apatii
pracodawca wymagający wykonania zakazu, a po przemianie zmieniający polecenie i opłacający występy grajków
opieka i podtrzymywanie nadziei na powrót wzroku
wspólne gospodarstwo i podział pracy zarobkowej: szycie oraz wyrób pończoch
prosi o pomoc w sprawach sądowych i korzysta z jego doświadczenia zawodowego
służba; przynosi przeprosiny za wpuszczenie katarynki i przekazuje dalej polecenia mecenasa
Plan wydarzeń
Uporządkowane życie pana Tomasza
Zamożny emerytowany prawnik pan Tomasz prowadzi w Warszawie uporządkowane, samotne życie przy ulicy Miodowej.
Młodość i kawalerstwo
W młodości mecenas ma powodzenie u kobiet, ale skupia się na karierze i nie zakłada rodziny, zostając starym kawalerem.
Życie poświęcone sztuce
Po zakończeniu kariery zawodowej pan Tomasz poświęca się kolekcjonowaniu sztuki i urządzaniu mieszkania.
Zakaz wpuszczania kataryniarzy
Mecenas zyskuje sławę człowieka nieznoszącego katarynek i płaci stróżom za niedopuszczanie grajków na podwórze.
Nowe lokatorki z naprzeciwka
Do lokalu po drugiej stronie podwórza wprowadzają się dwie ubogie kobiety z małą dziewczynką.
Praca kobiet
Kobiety utrzymują się z szycia i wyrobu pończoch, dzieląc między siebie obowiązki domowe.
Utrata wzroku przez dziewczynkę
Okazuje się, że dziewczynka dwa lata wcześniej ciężko chorowała i od tego czasu nie widzi.
Świat poznawany bez wzroku
Dziecko uczy się rozpoznawać otoczenie dotykiem i słuchem, a kolory oraz kształty z czasem zacierają się w jego pamięci.
Utrata dawnych radości
W nowym mieszkaniu dziewczynka nie może chodzić na strych ani do piwnicy, a na podwórku panuje cisza.
Smutek i wyniszczenie dziecka
Brak bodźców sprawia, że dziewczynka mizernieje, blednie i przestaje się uśmiechać, co niepokoi obserwującego ją sąsiada.
Aresztowanie stróża
Dotychczasowy stróż popada w awanturę ze stójkowym i zostaje ukarany tygodniowym aresztowaniem.
Nowy stróż bez instrukcji
Zastępujący go nowy stróż nie zostaje poinformowany o zakazie wpuszczania kataryniarzy.
Praca nad sprawą spadkową
Znajomy prosi pana Tomasza o pomoc w sprawach sądowych, więc mecenas pracuje w gabinecie nad aktami sprawy spadkowej o folwark.
Niezapowiedziany koncert katarynki
Na podwórzu rozbrzmiewa fałszywa muzyka zepsutej katarynki.
Odkrycie radości dziewczynki
Rozgniewany pan Tomasz zauważa przez okno niewidomą dziewczynkę, która tańczy, klaszcze i śmieje się z radości.
Zmiana polecenia wobec stróża
Mecenas nakazuje wpuszczać kataryniarzy na podwórze, co jest odwróceniem jego wieloletniego zakazu.
Napiwek dla kataryniarza
Pan Tomasz przekazuje kataryniarzowi napiwek i zgadza się na codzienne występy grajków.
Postanowienie pomocy dziecku
Bohater postanawia bezinteresownie pomóc dziewczynce i szuka adresów najlepszych okulistów.
Otwarte zakończenie
Nowela kończy się optymistycznie, ale bez potwierdzenia, czy leczenie przywróci dziewczynce wzrok.
Czas i miejsce akcji
Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok; Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica; Kamienica pana Tomasza: jego sześciopokojowe mieszkanie, w którym dwa okna wychodzą na podwórze i należą do części prywatnej, a cztery pokoje przeznaczone są dla gości; osobny gabinet, w którym pracuje; Podwórze kamienicy — przestrzeń, na której pan Tomasz zakazuje występów kataryniarzy, i miejsce, w którym rozgrywa się scena przełomowa; Mieszkanie naprzeciwko, po drugiej stronie podwórza — lokal dla mniej zamożnych lokatorów, wcześniej zajmowany przez urzędnika sądowego, krawca i emerytkę; obecnie mieszkają tam dwie kobiety z małą dziewczynką; Strych i piwnica dawnego mieszkania dziewczynki — miejsca, które uwielbiała zwiedzać, a które w nowym domu są dla niej niedostępne.
Motywy literackie i problematyka
Przemiana wewnętrzna bohatera
Pan Tomasz przechodzi od skupienia na własnym spokoju i upodobaniach do współczucia i czynnej pomocy; impulsem nie jest wielkie wydarzenie, lecz widok radości niewidomego dziecka, co pozwala pokazać, że zmiana jest możliwa w każdym wieku.
Egoizm i obojętność a współczucie
Przez lata mecenas płacił za to, by nie słyszeć katarynek, nie zastanawiając się nad potrzebami innych; dopiero zetknięcie z cudzym cierpieniem odsłania granice jego dotychczasowej obojętności.
Kalectwo i zubożenie najsłabszych
Nowela pokazuje dziecko pozbawione wzroku i dwie kobiety utrzymujące się z dorywczej pracy, a ich los zostaje przeciwstawiony dostatkowi i sztuce, którymi otacza się pan Tomasz.
Siła dźwięku i muzyki
Utwór zestawia ciszę podwórza, która pogrąża dziewczynkę w apatii, z fałszywą, rozstrojoną muzyką katarynki, która przywraca jej ruch, kolory na twarzy i śmiech — dźwięk okazuje się silniejszy niż wzrok.
Rola przypadku w fabule
O przemianie bohatera decyduje splot przypadków: awantura stróża ze stójkowym, jego aresztowanie, nieobecność nowego stróża przy zakazie i nagłe wejście kataryniarza na podwórze.
Miasto i kamienica jako przestrzeń obserwacji społecznej
Warszawa i podwórze kamienicy stają się miejscem, w którym spotykają się różne warstwy społeczne: zamożny prawnik, ubogie pracownice i uliczny muzyk, a podwórze działa jak soczewka skupiająca ich losy.
Praca u podstaw i pozytywistyczny obowiązek pomocy
Utwór wpisuje się w program pozytywizmu: pomoc najsłabszym, chorym i ubogim jest obowiązkiem ludzi wykształconych i zamożnych, a pan Tomasz realizuje ten postulat, finansując leczenie dziecka.
Samotność i potrzeba kontaktu z drugim człowiekiem
Opracowania wskazują, że pana Tomasza łączy z dziewczynką wspólne doświadczenie samotności: dziecko cierpi z powodu choroby, a on ponosi konsekwencje dawnych wyborów, i oboje potrzebują bliskości drugiego człowieka.
Rola przedmiotu tytułowego
Katarynka odgrywa rolę tak zwanego sokoła: jeden konkretny przedmiot napędza akcję, łączy losy bohaterów i symbolizuje główną myśl utworu — że zwykły, z pozoru irytujący szczegół może zmienić życie dwojga ludzi.
Ten motyw na maturze i egzaminie ósmoklasisty
Niejednoznaczności interpretacyjne
Kim dokładnie jest pan Tomasz z zawodu — adwokatem, mecenasem, prawnikiem czy urzędnikiem sądowym? Emerytowanym prawnikiem i mecenasem — tak określa go omówienie encyklopedyczne noweli oraz część materiałów edukacyjnych, które nazywają go także adwokatem broniącym interesów klientów w sądzie. Emerytowanym adwokatem — na tym określeniu opierają się charakterystyki postaci i plany wydarzeń, w których mowa o karierze mecenasa. Prawnikiem ogólnie, bez wskazania specjalizacji — tak czynią omówienia angielskojęzyczne, używając określenia pokrewnego adwokatowi. Pojawiają się też opisy szkolne nazywające bohatera sędzią lub urzędnikiem sądowym; nie potwierdzają ich jednak opracowania oparte na tekście utworu ani opisy encyklopedyczne; Czy niewidoma dziewczynka odzyska wzrok? Utwór tego nie rozstrzyga — pan Tomasz dopiero szuka okulistów i planuje sfinansować leczenie, więc wynik pozostaje poza ramami fabuły. Zakończenie można odczytać optymistycznie, ponieważ matka nieustannie wierzy w powrót wzroku, a zamożny mecenas podejmuje konkretne działania, by jej pomóc. Ostrożne odczytanie każe traktować samą nadzieję, a nie pewność wyzdrowienia, jako właściwą wymowę zakończenia; Jaka była przyczyna utraty wzroku przez dziewczynkę? Przebyta gorączka i wynikające z niej osłabienie, po których matka odkryła ślepotę córki. Bliżej nieokreślona ciężka choroba — tak formułują to opracowania mówiące o nieznanej chorobie, przez którą dziecko straciło wzrok w wieku około sześciu lat. Opracowania są zgodne co do tego, że utrata wzroku nastąpiła dwa lata przed właściwą akcją; różnią się jedynie w nazywaniu choroby; Czy przemiana pana Tomasza jest trwała, czy jednorazowa? Trwała — bohater zmienia swoje postępowanie wobec kataryniarzy i podejmuje realne zobowiązanie finansowe wobec dziecka, co opracowania opisują jako przemianę w społecznika. Jednorazowa — utwór urywa się wkrótce po przełomowej scenie, więc nie można stwierdzić, jak długo utrzyma się nowe nastawienie bohatera. Interpretacja pośrednia: istotna jest sama zmiana hierarchii wartości, a nie to, czy bohater wytrwa w postanowieniu; Jaką funkcję pełni tytułowa katarynka — przedmiotu napędzającego akcję, przypadku czy symbolu? Jest kluczowym przedmiotem noweli w rozumieniu teorii sokoła: to ona napędza akcję i łączy losy bohaterów. Jest przypadkiem, który uruchamia fabułę — na podwórze wchodzi wyłącznie dlatego, że stróż został aresztowany, a jego zastępca nie znał zakazu. Jest symbolem budzenia uczuć i powrotu do prawdziwego życia, ponieważ pozwala panu Tomaszowi dostrzec cierpienie i biedę poza światem sztuki.
Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.
Baza faktów tego opracowania
- Fakty źródłowe
- 117
- Pewność wysoka
- 69
- Źródła sprawdzone
- 13
- Kwestie sporne
- 5
Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. 2 twierdzenia odrzuciliśmy jako niepewne, zamiast podawać je uczniowi jako pewnik. Ocena jakości treści: 97,5/100 (próg publikacji 90/100).
Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.
To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)
Zakończenie noweli jest optymistyczne, lecz niedomknięte. Po scenie katarynki pan Tomasz każe stróżowi wpuszczać grajków na podwórze i wynagradza kataryniarza napiwkiem, a następnie postanawia pomóc niewidomej dziewczynce: szuka adresów najlepszych okulistów i zamierza sfinansować leczenie jej oczu.
Pan Tomasz — główny bohater noweli.
Niewidoma dziewczynka — drugoplanowa bohaterka, kilkuletnie dziecko (według opracowań około ośmioletnie), które dwa lata przed akcją straciło wzrok i mieszka naprzeciwko pana Tomasza razem z matką oraz jej przyjaciółką.
Matka dziewczynki — uboga lokatorka mieszkania naprzeciwko, utrzymująca siebie i córkę z pracy przy szyciu.
Przyjaciółka matki — druga z kobiet mieszkających w lokalu naprzeciwko; zarabia na życie wyrobem pończoch i pomaga w opiece nad niewidomą dziewczynką.
Kataryniarz — uliczny muzyk.
Stróż kamienicy — pracownik kamienicy pana Tomasza, wykonujący polecenia właściciela dotyczące wpuszczania lub niewpuszczania kataryniarzy.
Poprzedni stróż — dotychczasowy pracownik kamienicy, który zostaje ukarany tygodniowym aresztowaniem po awanturze ze stójkowym.
Tło: Warszawa drugiej połowy XIX wieku; czas powstania i publikacji utworu to 1880 rok.
Tło: Ulica Miodowa — trasa codziennych spacerów pana Tomasza, po której chodził nieprzerwanie od trzydziestu lat; przy tej ulicy znajduje się jego kamienica.
Nowela jest napisana prozą, w narracji trzecioosobowej, prowadzonej przez narratora wszechwiedzącego, który zna myśli, przeszłość i motywacje bohaterów, komentuje je i zwraca się bezpośrednio do czytelnika.
Kim dokładnie jest pan Tomasz z zawodu — adwokatem, mecenasem, prawnikiem czy urzędnikiem sądowym?
Czy niewidoma dziewczynka odzyska wzrok? Utwór tego nie rozstrzyga — pan Tomasz dopiero szuka okulistów i planuje sfinansować leczenie, więc wynik pozostaje poza ramami fabuły..
Przemiana wewnętrzna bohatera: Pan Tomasz przechodzi od skupienia na własnym spokoju i upodobaniach do współczucia i czynnej pomocy; impulsem nie jest wielkie wydarzenie, lecz widok radości.
Quiz sprawdzający znajomość lektury
Kim jest Pan Tomasz w utworze?
Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE
Inne lektury tego autora
Inne lektury z epoki (Pozytywizm)
Lektury do zestawienia porównawczego (wspólne motywy CKE)
Utwory innych autorów, które dzielą najwięcej wspólnych motywów z lekturą „Katarynka” i sprawdzą się jako drugi argument w rozprawce lub wypracowaniu:
Pojęcia ze Słownika Terminów Literackich w tym utworze
Kategorie genologiczne, rodzajowe i środki stylistyczne powiązane z lekturą „Katarynka”:
Krótki utwór epicki prozą o jednowątkowej akcji i wyraźnej, często zaskakującej puencie.
Krótki utwór epicki o prostej fabule, przedstawiający jedno zdarzenie lub niewielki ciąg zdarzeń.
Rodzaj literacki, w którym narrator opowiada o bohaterach, miejscach i zdarzeniach świata przedstawionego.
Ten, kto w utworze epickim opowiada zdarzenia; nie jest tożsamy z autorem i decyduje o tym, co wie czytelnik.
Trening egzaminacyjny CKE (Klasy 7–8)
Przećwicz wiedzę z lektury w pełnych arkuszach egzaminacyjnych, przewodnikach pisemnych i testach:
45 pkt · 120 min · zadania i wypracowanie
Zaproszenie i ogłoszenie z lekturą (3/3 pkt)
Trening pytań zamkniętych z 6 przedmiotów
Aktywna powtórka pomylonych pytań z quizów
Plan nauki od września do maja
Polski, matematyka i język angielski E8
Częste pytania o lekturę „Katarynka” (FAQ)
Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „Katarynka”? ▼
Autorem utworu „Katarynka” jest Bolesław Prus. Dzieło powstało w 1880 r. Gatunek literacki: nowela pozytywistyczna (realistyczna nowela z tezą społeczną), utwór jednowątkowy oparty na tak zwanej teorii sokoła, czyli kluczowej roli jednego przedmiotu.
O czym opowiada „Katarynka”? ▼
Zamożny emerytowany prawnik pan Tomasz prowadzi w Warszawie uporządkowane, samotne życie przy ulicy Miodowej. Zakończenie noweli jest optymistyczne, lecz niedomknięte. Pełne opracowanie „Katarynka” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.
Jakie są najważniejsze motywy literackie w „Katarynka”? ▼
Do najważniejszych motywów w utworze „Katarynka” należą: Przemiana wewnętrzna bohatera, Egoizm i obojętność a współczucie, Kalectwo i zubożenie najsłabszych, Siła dźwięku i muzyki, Rola przypadku w fabule. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.
Kto jest głównym bohaterem „Katarynka”? ▼
Kluczową postacią utworu jest Pan Tomasz. W utworze występują również m.in.: Niewidoma dziewczynka, Matka dziewczynki, Przyjaciółka matki.
Zobacz także inne lektury z poziomu: Klasy 7–8
Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „Katarynka”
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Kolekcja utworów: Bolesław Prus w bibliotece Wolne Lektury
Bezpłatne, zweryfikowane filologicznie teksty utworów w domenie publicznej wraz z przypisami redakcyjnymi.
Informator i arkusze Egzaminu Ósmoklasisty z języka polskiego
Oficjalne wymagania egzaminacyjne, zasady oceniania wypracowań i arkusze pokazowe CKE dla klas 7-8.
Polona - Cyfrowa Biblioteka Narodowa (pierwodruki i rękopisy)
Skany historycznych wydań, rękopisów, ilustracji z epoki oraz opracowań krytycznoliterackich.
Encyklopedia PWN - literatura, biogramy pisarzy i pojęcia
Hasła encyklopedyczne weryfikujące daty wydań, konteksty historyczne i terminologię teoretycznoliteracką.