Henryk Sienkiewicz

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

3 utwory

Epoki

Pozytywizm i Młoda Polska

Formy

Nowela i Powieść

Poziomy opracowań

klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty) i liceum, zakres podstawowy (matura)

Datowanie utworów

1880 r. – 1911 r.

Postacie w opracowaniach

41

Zdarzenia w planach wydarzeń

49

Motywy literackie

9: Cierpienie i ofiara, Ojczyzna i patriotyzm, Śmierć i przemijanie, Wiara, sacrum i religia, Honor, odwaga i heroizm, Przyjaźń i lojalność, Dzieciństwo i dojrzewanie, Nadzieja i wytrwałość i Podróż, wędrówka i tułaczka

Tematy

25: nostalgia i tęsknota za ojczyzną, samotność i jej cena, przemiana moralna, męczeństwo i siła wiary, tyrania i władza, miłość i poświęcenie, kultura i historia, światło jako symbol, Zdrada i wierność, Przemiana bohatera oraz 15 innych

Fakty źródłowe

427

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Pozytywizm (1864–1890)

Odpowiedzią na klęskę powstania styczniowego stał się program pracy od podstaw: nauka, praca organiczna, praca u podstaw i równouprawnienie. Pozytywizm patrzy na świat trzeźwo i dokumentalnie - powieść staje się narzędziem diagnozy społecznej, a bohater jest częścią grupy, nie wybitnym indywidualistą. Pisarze pokazują nędzę, wyzysk, antysemityzm i klęskę jednostki starającej się żyć uczciwie w niesprawiedliwym systemie. W lekturach szkolnych pozytywizm to realistyczne powieści i nowele społeczne.

Młoda Polska (1890–1918)

Epoka modernizmu i dekadentyzmu: sztuka zaczyna być wartością samą w sobie, a artysta - jednostką wolną od obowiązków społecznych. Nastroje są katastroficzne i melancholijne, ale obok nich pojawia się fascynacja przyrodą, chłopem i tym, co pierwotne. Pisarze zaglądają do wnętrza człowieka i do mrocznych zakamarków zbiorowości, a narracja bywa oniryczna, symboliczna, rozbita. W lekturach szkolnych Młoda Polska to powieść o artystach i chłopach, dramat o buncie w rodzinie oraz poezja o marności i sile słowa.

Formy, po które sięga

Nowele

Zwięzły utwór z wyraźnym punktem kulminacyjnym i mocną puentą, często ograniczony do jednej sceny i jednego problemu społecznego. W lekturach szkolnych nowele pozwalają zobaczyć, jak kilka stron wystarczy, by opowiedzieć o niesprawiedliwości.

• jednolita, zwarta akcja
• punkt kulminacyjny i wyrazista puenta
• niewielu bohaterów
• tło społeczne w tle, nie w opisie

W bazie tę formę reprezentują: Latarnik, Quo vadis (fragmenty).

Powieści

Najpojemniejszy gatunek epiki: rozbudowana fabuła, wielu bohaterów, tło społeczne i czas na przemianę postaci. W lekturach szkolnych powieść bywa realistyczna, historyczna i młodzieżowa, a jej objętość pozwala autorowi pokazać świat w działaniu, a nie w opisie.

• wielowątkowa fabuła
• bohaterowie w działaniu i w przemianie
• szerokie tło społeczne i obyczajowe
• narracja prowadzona przez narratora

W bazie tę formę reprezentują: Potop (fragmenty) i W pustyni i w puszczy.

Najważniejsze utwory w bazie

Latarnik, Quo vadis (fragmenty) - 1880 r.

Nowela i powieść historyczna

• Czas i miejsce akcji: latarnia morska w Aspinwall na wybrzeżu Panamy; otwarty ocean i skalisty brzeg, na którym stoi latarnia; Rzym za panowania Nerona, z Pałacem Złotym i Suburą; dom Aulusa Plaucjusza i Pomponii Grecyny na wzgórzu transtyberyjskim; cyrk Nerona…
• Opracowanie obejmuje 13 postaci i 18 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Cierpienie i ofiara, Ojczyzna i patriotyzm, Śmierć i przemijanie i Wiara, sacrum i religia.

nostalgia i tęsknota za ojczyzną - Lektura Pana Tadeusza wyzwala w Skawińskim wspomnienia ojczyzny, które przez lata były tłumione; nowela pokazuje, że emigrant nosi w sobie dom, którego nie da się zastąpić.

samotność i jej cena - Samotność w Latarniku jest źródłem szczęścia i zagłady jednocześnie, a w Quo vadis samotni chrześcijanie budują wspólnotę wiary wobec bezlitosnego państwa.

Potop (fragmenty) - 1886 r.

Powieść historyczna

• Czas i miejsce akcji: Litwa i Podlasie w latach 1655-1656 - dwory szlacheckie, wołoszcz Łowicza i okolice Łaupowa; Rzeczpospolita Obojga Narodów w czasie najazdu szwedzkiego; Kiejdany - miejsce układu Radziwiłła ze Szwedami; Jasna Góra pod Częstochową …
• Opracowanie obejmuje 13 postaci i 15 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Cierpienie i ofiara, Honor, odwaga i heroizm, Ojczyzna i patriotyzm i Przyjaźń i lojalność.

Zdrada i wierność - Zdrada Radziwiłła kontrastuje z wiernością Kmicica wobec króla; Sienkiewicz pokazuje, że lojalność wobec ojczyzny jest wartością nadrzędną nad osobistym interesem.

Przemiana bohatera - Kmicic przechodzi drogę od awanturnika do męża opatrznościowego; jego wewnętrzna przemiana dokonuje się w warunkach największego kryzysu państwa.

W pustyni i w puszczy - 1911 r.

Powieść przygodowa dla młodzieży (powieść podróżnicza, literatura kolonialna)

• Czas i miejsce akcji: Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona; Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel; Izmaila i Kair — etapy podróży dzieci koleją; Medinet oraz prowincja…
• Opracowanie obejmuje 15 postaci i 16 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Wiara, sacrum i religia, Dzieciństwo i dojrzewanie, Nadzieja i wytrwałość i Podróż, wędrówka i tułaczka.

Dojrzewanie i odpowiedzialność - Staś przechodzi od zarozumiałego chłopca do opiekuna, który podejmuje decyzje o życiu i śmierci, dzięki czemu powieść realizuje schemat powieści o dojrzewaniu.

Przyjaźń i opieka nad słabszym - Więź Stasia z Nel oraz opieka nad Kalim, Meą i zwierzętami pokazuje solidarność jako siłę pozwalającą przetrwać w obcym środowisku.

Na którym etapie czytasz tego autora

• klasy 7–8 szkoły podstawowej (egzamin ósmoklasisty): Latarnik, Quo vadis (fragmenty) i W pustyni i w puszczy.
• liceum, zakres podstawowy (matura): Potop (fragmenty).
• Motywy, które wracają w więcej niż jednym utworze: Cierpienie i ofiara, Ojczyzna i patriotyzm i Wiara, sacrum i religia. To najlepszy punkt zaczepienia, gdy temat wypracowania łączy dwa teksty tego autora.
• Do utworów tego autora w bazie jest 45 pytań quizowych z wyjaśnieniami.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (4 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Potop

   Kto oczekuje na przyjazd Kmicica na początku „Potopu”?

   1. A. Aleksandra Billewiczówna
   2. B. Maryla Wodoktówna
   3. C. Anna Borzobohatowa
   4. D. Ola Dobrzyńska

   Poprawna odpowiedź: Aleksandra Billewiczówna

   Akcja otwiera się przyjazdem Andrzeja Kmicica do Łowicza i na Wołoszcz Orzy, gdzie panna Aleksandra Billewiczówna oczekuje na jego przybycie.

   Podpowiedź: Kmicic nazywa ją Oleńką.

2. Potop

   Kto zdradza Rzeczpospolitą, poddając Litwę Szwedom?

   1. A. Hetman Janusz Radziwiłł
   2. B. Hetman Stefan Czarniecki
   3. C. Książę Bogusław Radziwiłł
   4. D. Król Jan Kazimierz

   Poprawna odpowiedź: Hetman Janusz Radziwiłł

   Hetman Janusz Radziwiłł prowadzi prywatną politykę i ostatecznie zawiera układ w Kiejdanach ze Szwedami, poddając im Litwę.

   Podpowiedź: Układ podpisano w Kiejdanach.

3. Wojny XVII wieku

   Z kim Rzeczpospolita walczyła w czasie potopu szwedzkiego?

   1. A. Ze Szwecją
   2. B. Z Rosją
   3. C. Z Turcją
   4. D. Z Kozakami

   Poprawna odpowiedź: Ze Szwecją

   Potop szwedzki to najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660 - stąd nazwa, bo kraj został zalany przez obce wojska. Wojny z Rosją, Turcją i Kozakami toczyły się w tym samym stuleciu, ale to odrębne konflikty. Symbolem oporu przeciw Szwedom stała się obrona Jasnej Góry.

   Podpowiedź: Nazwa „potop” odnosi się do najeźdźcy z północy.

4. W pustyni i w puszczy

   Kim byli Staś i Nel w powieści „W pustyni i w puszczy”?

   1. A. Dziećmi porwanymi przez porywaczy, które musiały przetrwać w Afryce
   2. B. Podróżnikami badającymi Afrykę z własnej woli
   3. C. Dziećmi mieszkającymi w Afryce od urodzenia
   4. D. Rodzeństwem, które zgubiło się w Europie

   Poprawna odpowiedź: Dziećmi porwanymi przez porywaczy, które musiały przetrwać w Afryce

   Staś Tarkowski i Nel Rawlison zostali porwani w Sudanie, bo porywacze chcieli wymienić ich na uwolnienie kogoś ze swojej rodziny. Dzieci uciekły i musiały same przetrwać w afrykańskiej puszczy - Staś walczył z lwem i chorobą Nel. Nie wybrali tej podróży dobrowolnie i nie mieszkali w Afryce na stałe.

   Podpowiedź: Dzieci znalazły się w Afryce wbrew własnej woli.

Wszystkie lektury tego autora

Te 3 lektury: 427 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania