Motyw: Dzieciństwo i dojrzewanie

Baśnie

Hans Christian Andersen (1835 r.)

Wybór utworów. Dania i inne umowne krainy baśniowe (wieś, podwórko wiejskie, miasto, pałace, morze i dno morskie, kraina elfów, lodowa pustynia i pałac Królowej Śniegu). Czas baśniowy, nieokreślony i typowy dla baśni. Wyjątkiem jest Dziewczynka z zapałkami, której akcja rozgrywa się w ostatni dzień roku. Księżniczka na ziarnku grochu: książę szuka żony, ale chce poślubić wyłącznie prawdziwą księżniczkę; podróżuje po świecie i nie znajduje kandydatki, która rozwiałaby jego wątpliwości.

34 postaci 30 zdarzeń

Cudowny chłopak

Raquel Jaramillo Palacio (2012 r.)

Wybór utworów. Nowy Jork, dzielnica North River Heights na Upper Manhattanie — miejsce zamieszkania rodziny Pullmanów w książce; Beecher Prep — prywatna szkoła, do której Auggie idzie do piątej klasy (w książce szkoła prywatna; strona polskiego wydawcy nazywa ją szkołą publiczną — zob. ambiguities). Powieść ukazała się 14 lutego 2012 roku nakładem wydawnictwa Alfred A. Knopf i była debiutem R.J. Palacio. Pomysł na książkę powstał po spotkaniu autorki z dziewczynką o zniekształconej twarzy, do którego doszło, gdy Palacio czekała z dziećmi przy lodziarni. Głównym bohaterem jest dziesięcioletni August (Auggie) Pullman, mieszkający z rodziną w North River Heights na Upper Manhattanie. Auggie urodził się z wadą wrodzoną twarzy opisywaną jako zespół Treachera Collinsa (dyzostoza żuchwowo-twarzowa) i przeszedł z tego powodu wiele operacji.

15 postaci 19 zdarzeń

Klasy 1-3 Propozycja

Drzewo do samego nieba

Maria Terlikowska (1975 r.)

Wybór utworów. Małe podwórko w mieście, z trzech stron otoczone starymi, brzydkimi trzypiętrowymi kamienicami. Z czwartej strony podwórka niski budynek dawnej kuźni, w czasie akcji używany jako garaż. Tytułowe drzewo rosnące na środku podwórka — wysokie, wyższe od otaczających kamienic i od budynku dawnej kuźni. Utwór jest opowiadaniem dla dzieci i bywa zaliczany do najwcześniejszych tekstów o tematyce ekologicznej adresowanych do młodszych dzieci. Tytułowe drzewo rośnie na środku małego podwórka, które z trzech stron otaczają stare i brzydkie trzypiętrowe kamienice.

12 postaci 20 zdarzeń

Klasy 1-3 Propozycja

Dzieci z Bullerbyn

Astrid Lindgren (1947 r.)

Wybór utworów. Bullerbyn — bardzo mała szwedzka wioska, na którą składają się tylko trzy zagrody (trzy domy stojące obok siebie); Zagroda Środkowa (szw. Mellangården) — dom Lisy oraz jej braci Lassego i Bossego; Zagroda Północna (szw. Norrgården) — dom sióstr Britty i Anny. Bullerbyn to bardzo mała szwedzka wioska; składają się na nią zaledwie trzy zagrody, a mieszka w nich sześcioro dzieci. Trzy zagrody noszą w oryginale nazwy Norrgården, Mellangården i Sörgården; w polskim przekładzie mówi się o Zagrodzie Północnej, Zagrodzie Środkowej i Zagrodzie Południowej.

12 postaci 20 zdarzeń

Liceum PP Obowiązkowa

Ferdydurke (fragmenty)

Witold Gombrowicz (1937 r.)

Fragmenty. Warszawa lat trzydziestych XX wieku: mieszkanie Józia, gimnazjum dyrektora Piórkowskiego, pensja i nowoczesny dom Młodziaków w willowej dzielnicy; Bolimowo pod Warszawą: dwór wujostwa Hurleckich, jego wnętrza, kredens, ogród i okolice wiejskie. Utwór powstał jako polemika z nieprzychylnymi recenzjami debiutanckiego tomu opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania z 1933 roku; pierwotnie miał to być krótki pamflet wymierzony w krytyków, których narratorka nazywa ciotkami kulturalnymi. Pierwsze wydanie książkowe ukazało się jesienią 1937 roku w warszawskim Towarzystwie Wydawniczym Rój, z datą 1938 na karcie tytułowej; rozbieżność między rzeczywistym rokiem druku a datą wydania powtarzają wszystkie opracowania, w tym encyklopedyczne i autorskie. Pierwsze wydanie zilustrował Bruno Schulz, który jest także autorem okładki; opracowania podkreślają, że publikacja stała się wydarzeniem literackim i przyniosła autorowi rozgłos w środowisku.

18 postaci 20 zdarzeń

Król Maciuś Pierwszy

Janusz Korczak (1923 r.)

Wybór utworów. Fikcyjne królestwo Maciusia z pałacem i stolicą; sąsiednie państwa prowadzące wojnę z królestwem; królestwo Bum-Druma, kraina ludożerców; front wojenny i pola bitew; sala posiedzeń sejmu dzieci i sejmu doroślejących; otoczenie dworskie: ministrowie, adiutanci, dwór. Mały Maciuś zostaje królem po nagłej śmierci ojca i matki, choć jeszcze nie rozumie w pełni śmierci ani zachowań dorosłych wokół siebie. Trzej doradcy — minister wojny, minister spraw zagranicznych i minister przemysłu i handlu — przejmują realne rządy, a Maciuś czuje się wobec nich bezradny. Maciuś odwiedza w przebraniu miasto i przekonuje się, że dzieci są traktowane gorzej niż powinny, co staje się punktem wyjścia jego reformatorskich pomysłów. Maciuś zaprzyjaźnia się z Felekiem, synem położnej, który odważnie mówi mu prawdę i zabiera go na kolejne wycieczki po mieście poza kontrolą dorosłych.

10 postaci 15 zdarzeń

Księga dżungli

Joseph Rudyard Kipling (1894 r.)

Wybór utworów. Dżungla indyjska że wzgórzem Seeonee i rzeką Waingangą; jaskinia wilczej watahy; wioska ludzi na skraju dżungli; ruiny opuszczonego miasta, gdzie mieszkają bandarlogi; spokojne stawy i trakt łowny. Księga dżungli to zbiór opowiadań, w którym wątki chłopca Mowglim przeplatają się z historiami niezwiązanymi bezpośrednio z bohaterem, jak opowieść o manguście Rikki-Tikki-Tavi czy o białych fokach. Tygrys Shere Khan atakuje ludzi, a dziecko wypłasza się do jaskini wilczej watahy, która przygarnia go jako szczenię. Rodzice wilczy przyjmują Mowgliego mimo prawa dżungli, które wymaga, by przybysz był wykupiony przez dwóch członków rady poza obojgiem rodziców. Niedźwiedź Baloo, nauczyciel prawa dżungli, i pantera Bagheera wykupują Mowgliego, ratując go od zagłady przez Shere Khana i buntownicze młode wilki. Mowgli dorasta w wataże, uczy się prawa dżungli od Baloo i poluje z watahą pod wodzą starego wilka Akeli.

12 postaci 17 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Mikołajek

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé (1959 r.)

Fragmenty. Paryż i jego przedmieścia w drugiej połowie XX wieku — świat przedstawiony opowiadań. Szkoła — sala lekcyjna, korytarz, podwórko i boisko, miejsce większości wydarzeń. Dom rodzinny Mikołajka — pokój chłopca, salon, ogród i ogródek przed domem. Domy kolegów — ogród Euzebiusza, mieszkanie Ananiasza, dom Alcesta. W opowiadaniu Najmilsza pamiątka klasa przygotowuje się do wspólnego zdjęcia: dzieci mają się ładnie ubrać i uczesać, a do prośby stosują się wszyscy poza Gotfrydem, który przychodzi przebrany za Marsjanina. Podczas ustawiania do zdjęcia dzieci przynoszą z piwnicy skrzynki, brudzą się, kłócą o miejsca i dostają kolejne kary, a cała klasa traci szlabany pod warunkiem, że grzecznie stanie do fotografii; gdy w końcu się ustawiają, okazuje się, że fotograf już sobie poszedł.

15 postaci 22 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa

Clive Staples Lewis (1950 r.)

Anglia w czasie drugiej wojny światowej — Londyn w okresie nalotów i wiejski dom profesora Kirke'a, do którego trafia ewakuowane rodzeństwo; Dom profesora — wielka, pełna zakamarków posiadłość, w której znajduje się pokój z niezwykłą szafą. Akcja powieści zaczyna się w czasie nalotów na Londyn, gdy czworo dzieci Pevensie zostaje ewakuowanych na wieś, do domu profesora Kirke'a. Rodzeństwo tworzą cztery osoby: najstarszy Piotr, Zuzanna, Edmund oraz najmłodsza Łucja. Podczas zabawy w chowanego Łucja wchodzi do starej szafy stojącej w pustym pokoju i odkrywa, że prowadzi ona do zaśnieżonego lasu. W Narnii Łucja spotyka fauna Tumnusa, który zaprasza ją do swojej jaskini i częstuje herbatą.

15 postaci 22 zdarzeń

Percy Jackson i bogowie olimpijscy

Rick Riordan (2005 r.)

Wybór utworów. Współczesne Stany Zjednoczone, głównie Nowy Jork i Manhattan. Yancy Academy — szkoła z internatem na wybrzeżu, gdzie zaczynają się dziwne zdarzenia. Obóz Herosów (Camp Half-Blood) na Long Island — ukryty ośrodek treningowy półbogów. Trasa wyprawy przez Amerykę: od New Jersey przez Meduzę i Saint Louis po Los Angeles. Percy Jackson to 12-letni chłopiec z dysleksją i ADHD, wychowywany w Nowym Jorku przez matkę Sally i znienawidzonego ojczyma Gabe'a Ugliano, który nie wie, kim naprawdę jest. Percy w ciągu sześciu lat został wyrzucony z sześciu różnych szkół, a wokół jego osoby regularnie działy się dziwne rzeczy, których nie umiał wyjaśnić. Na szkolnej wycieczce do Metropolitan Museum of Art opiekunka pani Dodds zamienia się w Erynię i atakuje Percy'ego, a nauczyciel pan Brunner daje mu magiczny miecz, którym chłopiec ją pokonuje — choć nikt zresztą nie pamięta pani Dodds.

14 postaci 20 zdarzeń

Klasy 7-8 Obowiązkowa

Syzyfowe prace (fragmenty)

Stefan Żeromski (1897 r.)

Wybór utworów. Majątek Gawronki na ziemiach Królestwa Polskiego pod zaborami. Szkoła elementarna w Owczarach. Gimnazjum rządowe w Klerykowie, z podwójnym murem i pałacem biskupim w tle. Progimnazjum w Pyrzogłowach, do którego trafia Andrzej Radek. Klasowe sale z rosyjskim nadzorem, koło samokształcenia na skrzyżowaniach uczniowskich schadzek. Mały Marcin Borowicz, syn zamożnych rodziców z majątku Gawronki, zostaje odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach. Po szkole w Owczarach Marcin trafia do gimnazjum w Klerykowie, szkoły rządowej przepełnionej rosyjskim nadzorem. W trakcie nauki w gimnazjum umiera matka Marcina, co pogłębia jego samotność i zależność od środka szkolnego. Marcin przeżywa cichą pierwszą miłość do Anny Stogowskiej, zwanej Birutą, nie zamieniając z nią ani słowa. Uczeń gimnazjum w Klerykowie przybywa po wyrzuceniu że szkoły warszawskiej, wnosząc do klasy doświadczenie wielkomiejskiej konspiracji.

12 postaci 12 zdarzeń

W pustyni i w puszczy

Henryk Sienkiewicz (1911 r.)

Wybór utworów. Port Said w Egipcie — miejsce otwarcia powieści i dom rodzin Tarkowskiego i Rawlisona. Kanał Sueski i Kompania Kanału Sueskiego — miejsce pracy ojców Stasia i Nel. Izmaila i Kair — etapy podróży dzieci koleją. Medinet oraz prowincja El-Fajum — miejsce świąt i punkt, z którego dzieci zostają uprowadzone. Powieść otwiera się w Port Saidzie rozmową czternastoletniego Stasia Tarkowskiego i ośmioletniej Nel Rawlison o uwięzieniu Fatmy, żony sudańskiego dozorcy Smaina. Smain zdradził angielskie władze, przywłaszczył sobie pieniądze przeznaczone na wykup jeńców i przyłączył się do powstania mahdystów. Ojcowie dzieci, Władysław Tarkowski i George Rawlison, są inżynierami zatrudnionymi przy budowie i modernizacji Kanału Sueskiego. Ojcowie wyjeżdżają służbowo do prowincji El-Fajum, a dzieci mają do nich dołączyć po rozpoczęciu ferii. Fatma przychodzi nocą do inżynierów, prosi o wstawiennictwo u władz i poleca wielbłądników Idrysa i Gebhra jako rzekomo bezpiecznych przewodników.

15 postaci 16 zdarzeń