Baśnie
baśń literacka (zbiór baśni)
Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania
Streszczenie w pigułce
Książę z Księżniczki na ziarnku grochu przemierza świat, ale żadna kandydatka nie rozwiewa jego wątpliwości. Zakończenia wybranych baśni są różne i część z nich jest smutna.
Streszczenie szczegółowe
Czas, miejsce i punkt wyjścia
Tło i przestrzeń wydarzeń
Dania i inne umowne krainy baśniowe (wieś, podwórko wiejskie, miasto, pałace, morze i dno morskie, kraina elfów, lodowa pustynia i pałac Królowej Śniegu); czas baśniowy, nieokreślony i typowy dla baśni; wyjątkiem jest Dziewczynka z zapałkami, której akcja rozgrywa się w ostatni dzień roku.
Początek historii i zawiązanie akcji
Księżniczka na ziarnku grochu: książę szuka żony, ale chce poślubić wyłącznie prawdziwą księżniczkę; podróżuje po świecie i nie znajduje kandydatki, która rozwiałaby jego wątpliwości. Księżniczka na ziarnku grochu: podczas burzy do bram miasta puka przemoczona, nieelegancko wyglądająca dziewczyna i twierdzi, że jest prawdziwą księżniczką.
Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki
Książę szuka prawdziwej księżniczki
Książę z Księżniczki na ziarnku grochu przemierza świat, ale żadna kandydatka nie rozwiewa jego wątpliwości.
Przemoczona dziewczyna pod bramą
Podczas burzy do bram miasta przychodzi przemoczona dziewczyna i twierdzi, że jest prawdziwą księżniczką.
Próba z ziarnkiem grochu
Królowa kładzie ziarnko grochu pod dwadzieścia materaców i dwadzieścia kołder; rano dziewczyna skarży się na siniaki, co królowa uznaje za dowód.
Narodziny Calineczki z kwiatu
Z zasadzonego ziarna wyrasta kwiat, w którym znajduje się maleńka dziewczynka nazwana Calineczką.
Porwanie przez ropuchę
Ropucha porywa Calineczkę, chcąc ją wydać za swojego syna, i więzi ją na liściu wodnej lilii.
Ucieczka z liścia i porwanie przez chrabąszcza
Ryby przegryzają łodygę liścia i Calineczka płynie z prądem, po czym porywa ją chrabąszcz i porzuca na łące po krytyce innych chrabąszczy.
Zima u myszy polnej i ratunek jaskółki
Zimą Calineczka zamieszkuje u myszy polnej; w tunelu wykopanym przez kreta ratuje zmarzniętą jaskółkę, a kret chce ją poślubić.
Calineczka królową kwiatów
Jaskółka zabiera dziewczynkę do krainy elfów, gdzie Calineczka zostaje żoną elfa i królową kwiatów, a sama jaskółka opowiada tę historię narratorowi.
Uratowanie księcia z tonącego statku
Mała syrenka ratuje księcia z tonącego statku i zostawia go na brzegu, gdzie opiekuje się nim inna dziewczyna.
Umowa z wiedźmą morską
Syrenka otrzymuje nogi w zamian za głos, chcąc zostać człowiekiem i zdobyć miłość księcia.
Finał i rozwiązanie
Zakończenie losów bohaterów
Zakończenia wybranych baśni są różne i część z nich jest smutna. Księżniczka na ziarnku grochu kończy się małżeństwem księcia z dziewczyną, która wyczuła ziarnko grochu pod dwudziestoma materacami i kołdrami (ziarnko trafia według narratora do muzeum).
Puentujące rozstrzygnięcie
Calineczka kończy się przeniesieniem bohaterki przez jaskółkę do krainy elfów, gdzie zostaje żoną elfa i królową kwiatów. Mała syrenka nie zabija księcia, skacze do morza i zostaje przechwycona przez córy powietrza - może po trzystu latach zasłużyć na nieśmiertelną duszę.
Bohaterowie utworu
Gerda
Główny bohaterdziewczynka
Przyjaciółka Kaja, główna bohaterka Królowej Śniegu
- • Wyrusza w długą podróż, żeby odnaleźć Kaja.
- • W drodze spotyka czarownicę, wronę, królewnę, rozbójników, Laponkę i Finkę.
- • Jej łzy przywracają Kajowi pamięć i dawny charakter.
Kaj
Główny bohaterchłopiec uprowadzony przez Królową Śniegu
- • Przyjaciel Gerdy z dzieciństwa.
- • Po trafieniu odłamka lustra do oka i serca zmienia charakter i zrywa więź z Gerdą.
- • Zostaje zabrany przez Królową Śniegu do lodowego pałacu.
Mała syrenka
Główny bohaternajmłodsza córka króla mórz
Tytułowa bohaterka
- • Ratuje księcia z tonącego statku.
- • Oddaje głos wiedźmie w zamian za nogi.
- • Nie zabija księcia, choć mogłaby w ten sposób wrócić do morza.
Calineczka
Główny bohatermaleńka dziewczynka narodzona z kwiatu
Tytułowa bohaterka
- • Ma rozmiar mniejszy od ludzkiego kciuka.
- • Jest porywana kolejno przez ropuchę i chrabąszcza.
- • Ratuje zmarzniętą jaskółkę i dzięki temu trafia do krainy elfów.
Brzydkie kaczątko
Główny bohaterpisklę odrzucone przez otoczenie
Tytułowy bohater
- • Wykluwa się jako pisklę większe i inne od rodzeństwa.
- • Jest wyśmiewane i odrzucane przez zwierzęta z podwórka.
- • Okazuje się łabędziem, gdy widzi własne odbicie w wodzie.
Dziewczynka z zapałkami
Główny bohateruboga dziewczynka sprzedająca zapałki
Tytułowa bohaterka
- • Chodzi bosa po mieście w ostatni dzień roku.
- • Boi się wrócić do domu bez sprzedanych zapałek.
- • Umiera z zimna, a wcześniej widzi w płomieniach zapałek obrazy szczęścia i zmarłą babcię.
Królowa Śniegu
Postać drugoplanowawładczyni lodowego pałacu
Antagonistka w Królowej Śniegu
- • Zabiera Kaja do swojego pałacu.
- • Jest bohaterką, którą Kaj wcześniej był zafascynowany.
Dzielny ołowiany żołnierz
Postać drugoplanowazabawka
Jeden z dwudziestu pięciu ołowianych żołnierzy, tytułowy bohater
- • Ma tylko jedną nogę, bo przy odlewaniu zabrakło dla niego ołowiu.
- • Zakochuje się w papierowej baletnicy.
- • Kończy jako stopiony ołowiany kształt serca.
Baletnica (papierowa tancerka)
Postać drugoplanowazabawka
Obiekt miłości ołowianego żołnierza
- • Ma na szarfie błyszczącą ozdobę.
- • Także stoi na jednej nodze, co żołnierz początkowo bierze za podobieństwo do siebie.
- • Zostaje wrzucona przez wiatr do pieca razem z żołnierzem.
Cesarz
Postać drugoplanowawładca zainteresowany wyłącznie strojami
Bohater Nowych szat cesarza
- • Zamawia u oszustów niewidzialną tkaninę.
- • Wyrusza w pochodzie, nie mając na sobie żadnego ubioru.
- • Nie przyznaje publicznie, że został oszukany.
Dwaj oszuści (tkacze)
Postać drugoplanowaantagoniści w Nowych szatach cesarza
- • Twierdzą, że tkanina jest niewidzialna dla ludzi niegodnych lub głupich.
- • Udają pracę przy krosnach, nie tworząc żadnej tkaniny.
Dziecko
Postać drugoplanowapostać
Która mówi prawdę w Nowych szatach cesarza
- • Jako pierwsze publicznie stwierdza, że cesarz nie ma na sobie ubrań.
Książę z Małej syrenki
Postać drugoplanowawybranek małej syrenki
- • Zostaje uratowany przez syrenkę po zatonięciu statku.
- • Uważa, że uratowała go inna dziewczyna, i ją poślubia.
- • Traktuje syrenkę jak siostrę.
Babka syrenki
Postać drugoplanowaopiekunka morskich księżniczek i przewodniczka po świecie ludzi
- • Wychowuje córki króla mórz.
- • Wyjaśnia syrence, że człowiekiem można stać się tylko przez miłość i małżeństwo z księciem.
Wiedźma morska
Postać drugoplanowapostać
Która dokonuje zamiany ogona na nogi
- • Przygotowuje napój zamieniający syreni ogon w nogi.
- • Żąda w zamian głosu syrenki.
Król mórz
Postać drugoplanowaojciec małej syrenki
- • Jest wdowcem i ma sześć córek.
- • Nie zajmuje się bezpośrednio wychowaniem córek.
Córy powietrza
Postać drugoplanowaistoty ratujące syrenkę po skoku do morza
- • Nie mają duszy, ale mogą na nią zasłużyć dobrymi uczynkami.
- • Zamieszkują w domach, w których są małe dzieci.
Ropucha
Postać drugoplanowapierwsza porywaczka Calineczki
- • Chce wydać Calineczkę za swojego syna.
- • Więzi dziewczynkę na liściu wodnej lilii.
Chrabąszcz
Postać drugoplanowaporywacz Calineczki
Który ją porzuca
- • Zabiera Calineczkę na gałąź.
- • Porzuca ją po krytyce innych chrabąszczy.
Mysz polna
Postać drugoplanowagospodyni
U której Calineczka zimuje
- • Daje Calineczce schronienie w zamian za sprzątanie i opowiadanie historii.
- • Namawia dziewczynkę do małżeństwa z kretem.
Kret
Postać drugoplanowazamożny sąsiad myszy polnej
Kandydat na męża Calineczki
- • Jest ślepy i bogaty.
- • Nie lubi kwiatów ani słońca, bo nigdy ich nie widział.
- • Wykopuje tunel między swoją norą a mieszkaniem myszy.
Jaskółka
Postać drugoplanowaptak uratowany przez Calineczkę
Później jej wybawiciel
- • Zostaje uratowana przez Calineczkę w podziemnym tunelu.
- • Zabiera dziewczynkę do krainy elfów.
- • Wraca do Danii i opowiada historię narratorowi.
Kaczka-matka
Postać drugoplanowamatka brzydkiego kaczątka
- • Wysiaduje jajo, z którego wykluwa się brzydkie kaczątko.
- • Początkowo bierze je w obronę, później zaczyna się go wstydzić.
Staruszka z chaty
Postać drugoplanowapostać
Która zatrzymuje brzydkie kaczątko na zimę
- • Zatrzymuje kaczątko w nadziei, że będzie znosić jajka.
- • Mieszka z kurą i kotem.
Chochlik z pudełka (diabełek na sprężynie)
Postać drugoplanowaantagonista ołowianego żołnierza
- • Jest jedną z zabawek chłopca i mieszka w pudełku na sprężynie.
- • Sam kocha baletnicę i ostrzega żołnierza.
- • Opracowania wiążą z jego działaniem upadek żołnierza z parapetu i wrzucenie go do pieca.
Szczur
Postać drugoplanowapostać spotkana przez żołnierza w rynsztoku
- • Domaga się od ołowianego żołnierza opłaty za przepłynięcie kanałem.
Książę z Księżniczki na ziarnku grochu
Postać drugoplanowaposzukujący prawdziwej księżniczki
- • Przemierza świat w poszukiwaniu prawdziwej księżniczki.
- • Poślubia dziewczynę, która wyczuła ziarnko grochu.
Księżniczka z Księżniczki na ziarnku grochu
Postać drugoplanowatytułowa bohaterka
- • Przychodzi do bram miasta przemoczona podczas burzy.
- • Twierdzi, że jest prawdziwą księżniczką.
- • Skarży się na niewygodę i siniaki po nocy na ziarnku grochu.
Stara królowa (matka księcia)
Postać drugoplanowapostać
Która przeprowadza próbę z ziarnkiem grochu
- • Przygotowuje posłanie z ziarnkiem grochu pod dwudziestoma materacami i kołdrami.
- • Uznaje wrażliwość dziewczyny za dowód jej królewskiego pochodzenia.
Hersztówna (córka rozbójniczki)
Postać drugoplanowapostać
Która pomaga Gerdzie w Królowej Śniegu
- • Wzrusza się opowieścią Gerdy.
- • Daje jej prowiant i renifera.
Wrona
Postać drugoplanowainformator Gerdy w Królowej Śniegu
- • Wskazuje Gerdzie drogę do pałacu królewny.
Królewna
Postać drugoplanowapostać
Która pomaga Gerdzie w Królowej Śniegu
- • Wysłuchuje historii Gerdy, choć nie zna Kaja.
- • Wysyła Gerdę dalej złotą karetką.
Laponka i Finka
Postać drugoplanowakobiety wskazujące Gerdzie dalszą drogę
- • Mieszkają na północy i udzielają Gerdzie wskazówek prowadzących do pałacu Królowej Śniegu.
Babcia z Dziewczynki z zapałkami
Postać drugoplanowazmarła babcia
Która zabiera dziewczynkę ze sobą
- • Była jedyną osobą, która dziewczynkę kochała.
- • Wytłumaczyła jej wcześniej, że spadająca gwiazda zapowiada czyjąś śmierć.
- • Pojawia się w blasku zapałek i zabiera dziewczynkę do nieba.
Relacje między bohaterami
Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.
przyjaźń z dzieciństwa, która przetrwała rozstanie i próbę
zafascynowanie, a następnie uprowadzenie i pobyt w lodowym pałacu
przeciwniczka - Gerda odbiera jej Kaja
miłość nieodwzajemniona; książę traktuje ją jak siostrę
umowa - nogi w zamian za głos
opiekunka tłumacząca wnuczce zasady świata ludzi
wzajemna wdzięczność i ratunek
małżeństwo narzucone przez otoczenie, którego bohaterka nie chce
schronienie w zamian za pracę i opowiadanie historii
porwanie w celu wydania jej za syna ropuchy
relacja matka-dziecko, która przechodzi od obrony do wstydu
miłość jednostronna i milcząca
rywalizacja o baletnicę i prześladowanie
oszustwo ze strony tkaczy i wiara władcy w fałszywą tkaninę
próba sprawdzająca prawdziwość pochodzenia
miłość i opieka; babcia zabiera dziewczynkę ze sobą
Plan wydarzeń
Książę szuka prawdziwej księżniczki
Książę z Księżniczki na ziarnku grochu przemierza świat, ale żadna kandydatka nie rozwiewa jego wątpliwości.
Przemoczona dziewczyna pod bramą
Podczas burzy do bram miasta przychodzi przemoczona dziewczyna i twierdzi, że jest prawdziwą księżniczką.
Próba z ziarnkiem grochu
Królowa kładzie ziarnko grochu pod dwadzieścia materaców i dwadzieścia kołder; rano dziewczyna skarży się na siniaki, co królowa uznaje za dowód.
Narodziny Calineczki z kwiatu
Z zasadzonego ziarna wyrasta kwiat, w którym znajduje się maleńka dziewczynka nazwana Calineczką.
Porwanie przez ropuchę
Ropucha porywa Calineczkę, chcąc ją wydać za swojego syna, i więzi ją na liściu wodnej lilii.
Ucieczka z liścia i porwanie przez chrabąszcza
Ryby przegryzają łodygę liścia i Calineczka płynie z prądem, po czym porywa ją chrabąszcz i porzuca na łące po krytyce innych chrabąszczy.
Zima u myszy polnej i ratunek jaskółki
Zimą Calineczka zamieszkuje u myszy polnej; w tunelu wykopanym przez kreta ratuje zmarzniętą jaskółkę, a kret chce ją poślubić.
Calineczka królową kwiatów
Jaskółka zabiera dziewczynkę do krainy elfów, gdzie Calineczka zostaje żoną elfa i królową kwiatów, a sama jaskółka opowiada tę historię narratorowi.
Uratowanie księcia z tonącego statku
Mała syrenka ratuje księcia z tonącego statku i zostawia go na brzegu, gdzie opiekuje się nim inna dziewczyna.
Umowa z wiedźmą morską
Syrenka otrzymuje nogi w zamian za głos, chcąc zostać człowiekiem i zdobyć miłość księcia.
Ślub księcia z inną dziewczyną
Książę poślubia dziewczynę, którą uważa za swoją wybawicielkę; syrenka zostaje zaproszona na uroczystość.
Syrenka nie zabija księcia
Syrenka dostaje szansę powrotu do morza pod warunkiem zabicia księcia, ale tego nie robi i skacze do morza; przechwytują ją córy powietrza.
Przybycie oszustów do miasta cesarza
Dwaj oszuści obiecują cesarzowi tkaninę niewidzialną dla ludzi niegodnych lub głupich.
Pochód cesarza i słowa dziecka
Cesarz wychodzi w pochodzie bez ubrania, wszyscy milczą, a prawdę mówi jako pierwsze dziecko.
Prezent urodzinowy i jednonożny żołnierz
Chłopiec dostaje dwudziestu pięciu ołowianych żołnierzy odlanych z jednej łyżki; ostatni ma jedną nogę, bo zabrakło dla niego ołowiu.
Miłość żołnierza do baletnicy
Ołowiany żołnierz zakochuje się w papierowej baletnicy; chochlik z pudełka ostrzega go, żeby przestał na nią patrzeć.
Podróż rynsztokiem i połknięcie przez rybę
Żołnierz spada z parapetu, płynie papierową łódką rynsztokiem, szczur żąda opłaty, a potem żołnierz zostaje połknięty przez rybę.
Piec i ołowiane serce
Po wypatroszeniu ryby żołnierz wraca na stół, po czym zostaje wrzucony do pieca razem z baletnicą; rano w popiele zostaje ołowiane serce i spalony błyszczyk.
Wyklucie się brzydkiego kaczątka
Na wiejskim podwórzu z największego jaja wykluwa się pisklę inne i większe od rodzeństwa.
Odrzucenie na podwórku
Kaczątko jest szczypane i wyśmiewane przez kaczki, kury, indyka i rodzeństwo, a w końcu wstydzi się go matka.
Ucieczka do dzikich kaczek i polowanie
Kaczątko ucieka do dzikich kaczek, przeżywa polowanie, podczas którego giną dwa gąsiory, i ukrywa się w krzakach.
Zima i przemiana w łabędzia
Kaczątko przeżywa zimę, a wiosną widzi w wodzie własne odbicie i przekonuje się, że jest łabędziem.
Rozbicie lustra czarownika
Zły czarownik tworzy lustro zniekształcające rzeczywistość; uczniowie rozbijają je i odłamki rozsypują się po świecie.
Odłamek w oku i sercu Kaja
Odłamek lustra trafia Kajowi do oka i serca; chłopiec zmienia charakter i zrywa więź z Gerdą.
Kaj odjeżdża z Królową Śniegu
Kaj przywiązuje sanki do sań Królowej Śniegu, która zabiera go do lodowego pałacu.
Wyprawa Gerdy
Gerda wyrusza na poszukiwanie Kaja i po drodze spotyka czarownicę, wronę, królewnę, rozbójników, Laponkę i Finkę.
Ratunek w lodowym pałacu
Gerda znajduje Kaja, jej łzy rozpuszczają lód w jego oku i sercu, a dzieci wracają do domu.
Zapałki w ostatni dzień roku
W ostatni dzień roku bosa dziewczynka bezskutecznie próbuje sprzedać zapałki i siada w ciemnym kącie między domami.
Obrazy z płomieni zapałek
Kolejne zapalone zapałki ukazują dziewczynce rozgrzany piec, pokój z jedzeniem i choinkę.
Babcia i śmierć dziewczynki
W blasku zapałek pojawia się zmarła babcia, która bierze dziewczynkę na ręce; nazajutrz ludzie znajdują zamarznięte ciało dziecka.
Czas i miejsce akcji
Dania i inne umowne krainy baśniowe (wieś, podwórko wiejskie, miasto, pałace, morze i dno morskie, kraina elfów, lodowa pustynia i pałac Królowej Śniegu); czas baśniowy, nieokreślony i typowy dla baśni; wyjątkiem jest Dziewczynka z zapałkami, której akcja rozgrywa się w ostatni dzień roku.
Motywy literackie i problematyka
Inność i odrzucenie
W Brzydkim kaczątku odmienny wygląd pisklęcia wywołuje przemoc i wykluczenie ze strony podwórka; dopiero zmiana perspektywy pozwala zobaczyć, że odmienność nie jest wadą.
Dojrzewanie i zmiana
Bohaterowie przechodzą długą drogę, zanim odkryją swoją tożsamość - kaczątko staje się łabędziem, Calineczka z bezradnej dziewczynki staje się królową kwiatów.
Poświęcenie w miłości
Mała syrenka oddaje głos i rezygnuje z zabicia księcia, a ołowiany żołnierz trwa przy baletnicy do końca; obie historie kończą się stratą, nie happy endem.
Prawda, konformizm i strach przed ośmieszeniem
W Nowych szatach cesarza cały dwór i miasto milczą, bo boją się przyznać, że nie widzą tkaniny; prawdę wypowiada dziecko, które nie liczy się z opinią innych.
Próżność i pozory
Cesarz zajmuje się wyłącznie strojami, a królowa z Księżniczki na ziarnku grochu uznaje nadwrażliwość skóry za dowód prawdziwego pochodzenia - oba utwory pokazują, jak łatwo pomylić pozór z wartością.
Bieda i obojętność dorosłych
Dziewczynka z zapałkami umiera w ostatni dzień roku wśród ludzi zajętych świętowaniem; baśń pokazuje, że nieszczęście dziecka może pozostać niezauważone.
Śmierć i pocieszenie
Śmierć bohaterki Dziewczynki z zapałkami jest przedstawiona jako uwolnienie od głodu i zimna, a Andersen łagodzi ją obrazem babci i nieba; podobny motyw nadziei pojawia się w zakończeniu Małej syrenki.
Odwaga i wierność
Gerda samotnie przechodzi kolejne próby, żeby odzyskać przyjaciela, a ołowiany żołnierz mimo upadków zachowuje postawę - oboje są wzorami wytrwałości.
Poszukiwanie własnego miejsca
Calineczka i brzydkie kaczątko są kolejno przygarniane i odrzucane, aż wreszcie trafiają do wspólnoty, do której naprawdę należą.
Ten motyw na maturze i egzaminie ósmoklasisty
Niejednoznaczności interpretacyjne
Które baśnie wchodzą w zakres lektury "Baśnie (do wyboru)"? Podstawa programowa dla klas I-III wymienia tylko ogólną pozycję "Baśnie (do wyboru)" i nie wskazuje konkretnych tytułów. W praktyce szkolnej omawia się najczęściej kilka baśni (Brzydkie kaczątko, Calineczka, Królowa Śniegu, Dziewczynka z zapałkami, Mała syrenka, Nowe szaty cesarza), ale dobór zależy od wydania i wydawnictwa. Niektóre wydania liczą kilkadziesiąt baśni (np. przekład Bogusławy Sochańskiej zawiera 29 baśni), inne są obszerniejszymi zbiorami; Kiedy dokładnie ukazała się Królowa Śniegu? Wikipedia PL podaje jako datę pierwszego wydania rok 1844. Poezja.org podaje, że baśń napisano w 1844 roku, a opublikowano w roku następnym, czyli 1845. Wikipedia EN wskazuje 21 grudnia 1844 jako datę publikacji w drugim zbiorze Nowych baśni; Jak kończy się Mała syrenka? W tekście Andersena syrenka nie zabija księcia, skacze do morza i trafia do cór powietrza, a perspektywa nieśmiertelnej duszy zostaje odsunięta o trzysta lat dobrych uczynków. Współczesne adaptacje teatralne i filmowe, przede wszystkim film Disneya z 1989 roku, zmieniają zakończenie i pozwalają księciu poślubić syrenkę. Część odczytań uznaje baśń za bardzo smutną, a część wskazuje na jej optymistyczną warstwę - nadzieję na dalsze życie i możliwość samorealizacji; Czy baśnie Andersena są adresowane do dzieci, czy także do dorosłych? Andersen tworzył w epoce, w której baśń literacka miała być czytana zarówno przez dzieci, jak i przez dorosłych, a wydawca podkreśla obecność ironii i humoru dla dorosłego czytelnika. Polska recepcja szkolna odczytywała baśnie głównie jako teksty dla dzieci i opracowania podkreślają ich walory wychowawcze. Opracowania zwracają uwagę na obecne w baśniach wątki śmierci, nierówności społecznych i nieszczęśliwej miłości; Czy różne polskie przekłady zmieniają sens baśni? Wydawca nowego przekładu z duńskiego twierdzi, że dawniejsze tłumaczenia z języków trzecich, skróty i przeróbki zawęziły odbiór Andersena, gubiąc jego ironię i humor. Z drugiej strony utrwalone, starsze przekłady są rozpoznawane przez kolejne pokolenia i to one funkcjonują w pamięci zbiorowej. Poszczególne wydania różnią się też tytułami, np. Nowe szaty cesarza i Nowe szaty króla oraz Dzielny ołowiany żołnierz i inne warianty tytułu; Jaki jest pierwodruk zbioru i czy da się podać jedną datę? Pierwsza seria baśni dla dzieci ukazała się w trzech zeszytach publikowanych od maja 1835 do kwietnia 1837, więc umowna data pierwodruku zbioru to 1835. Poszczególne baśnie powstawały i były wydawane w latach 1835-1872, a ostatnie utwory z tego kanonu ukazały się w 1872 roku.
Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.
Baza faktów tego opracowania
- Fakty źródłowe
- 232
- Pewność wysoka
- 102
- Źródła sprawdzone
- 22
- Kwestie sporne
- 6
Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. 1 twierdzenie odrzuciliśmy jako niepewne, zamiast podawać je uczniowi jako pewnik. Ocena jakości treści: 97/100 (próg publikacji 90/100).
Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.
To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)
Zakończenia wybranych baśni są różne i część z nich jest smutna. Brzydkie kaczątko staje się łabędziem, Gerda ratuje Kaja, Mała syrenka nie zabija księcia, a Dziewczynka z zapałkami umiera.
Gerda — dziewczynka.
Kaj — chłopiec uprowadzony przez Królową Śniegu.
Mała syrenka — najmłodsza córka króla mórz.
Calineczka — maleńka dziewczynka narodzona z kwiatu, tytułowa bohaterka.
Tło: Dania i inne umowne krainy baśniowe (wieś, podwórko wiejskie, miasto, pałace, morze i dno morskie, kraina elfów, lodowa pustynia i pałac Królowej Śniegu)
Tło: czas baśniowy, nieokreślony i typowy dla baśni; wyjątkiem jest Dziewczynka z zapałkami, której akcja rozgrywa się w ostatni dzień roku
Utwory są prozatorskie. Dominuje narracja trzecioosobowa z narratorem wszechwiedzącym, prowadzona stylem zbliżonym do opowieści ustnej; bohaterowie wielu baśni nie mają imion.
Które baśnie wchodzą w zakres lektury „Baśnie (do wyboru)”? Podstawa programowa podaje tylko ogólną pozycję, a dobór tytułów zależy od wydania i praktyki szkolnej.
Quiz sprawdzający znajomość lektury
Kim jest Gerda w utworze?
Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE
Inne lektury z epoki (Romantyzm)
Lektury do zestawienia porównawczego (wspólne motywy CKE)
Utwory innych autorów, które dzielą najwięcej wspólnych motywów z lekturą „Baśnie” i sprawdzą się jako drugi argument w rozprawce lub wypracowaniu:
Pojęcia ze Słownika Terminów Literackich w tym utworze
Kategorie genologiczne, rodzajowe i środki stylistyczne powiązane z lekturą „Baśnie”:
Długa opowieść o fantastycznych zdarzeniach, w której świat realny miesza się z magicznym, a dobro zwycięża.
Krótki utwór epicki o prostej fabule, przedstawiający jedno zdarzenie lub niewielki ciąg zdarzeń.
Krótki utwór epicki prozą o jednowątkowej akcji i wyraźnej, często zaskakującej puencie.
Rodzaj literacki, w którym narrator opowiada o bohaterach, miejscach i zdarzeniach świata przedstawionego.
Ten, kto w utworze epickim opowiada zdarzenia; nie jest tożsamy z autorem i decyduje o tym, co wie czytelnik.
Krótka opowieść o zwykłym zdarzeniu, które trzeba odczytać na dwóch poziomach: dosłownym i przenośnym.
Trening egzaminacyjny CKE (Klasy 1–3)
Przećwicz wiedzę z lektury w pełnych arkuszach egzaminacyjnych, przewodnikach pisemnych i testach:
Sprawdź lektury z wyższego etapu edukacyjnego
Baśń, legenda, bajka, epitet, porównanie i inne pojęcia
Przyjaźń, rodzina, podróż, dobro i zło w lekturach
Podział lektur na powieści, opowiadania, poezję i baśnie
Sprawdź wiedzę z języka polskiego, historii i przyrody
Powtórz pytania z rozwiązanych quizów lekturowych
Częste pytania o lekturę „Baśnie” (FAQ)
Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „Baśnie”? ▼
Autorem utworu „Baśnie” jest Hans Christian Andersen. Dzieło powstało w 1835 r. Gatunek literacki: baśń literacka (zbiór baśni).
O czym opowiada „Baśnie”? ▼
Książę z Księżniczki na ziarnku grochu przemierza świat, ale żadna kandydatka nie rozwiewa jego wątpliwości. Zakończenia wybranych baśni są różne i część z nich jest smutna. Pełne opracowanie „Baśnie” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.
Jakie są najważniejsze motywy literackie w „Baśnie”? ▼
Do najważniejszych motywów w utworze „Baśnie” należą: Inność i odrzucenie, Dojrzewanie i zmiana, Poświęcenie w miłości, Prawda, konformizm i strach przed ośmieszeniem, Próżność i pozory. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.
Kto jest głównym bohaterem „Baśnie”? ▼
Kluczową postacią utworu jest Gerda. W utworze występują również m.in.: Kaj, Mała syrenka, Calineczka.
Zobacz także inne lektury z poziomu: Klasy 1–3
Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „Baśnie”
Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.
Katalog lektur szkolnych w bibliotece cyfrowej Wolne Lektury
Otwarty zasób tekstów lektur szkolnych z przypisami, motywami i biogramami autorów.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna - materiały do języka polskiego
Bezpłatne e-materiały dydaktyczne, karty pracy i ćwiczenia interaktywne zgodne z podstawą programową MEN.
Polona - Cyfrowa Biblioteka Narodowa (pierwodruki i rękopisy)
Skany historycznych wydań, rękopisów, ilustracji z epoki oraz opracowań krytycznoliterackich.
Encyklopedia PWN - literatura, biogramy pisarzy i pojęcia
Hasła encyklopedyczne weryfikujące daty wydań, konteksty historyczne i terminologię teoretycznoliteracką.