Anonim

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

3 utwory

Epoki

Romantyzm i Średniowiecze

Formy

Opowiadanie, Utwór i Epopeja

Poziomy opracowań

klasy 4–6 szkoły podstawowej i liceum, zakres podstawowy (matura)

Datowanie utworów

1100 r.

Postacie w opracowaniach

38

Zdarzenia w planach wydarzeń

36

Motywy literackie

10: Pozory, maska i obłuda, Wina, kara i sumienie, Ambicja i żądza awansu, Miłość, Ojczyzna i patriotyzm, Tożsamość i poszukiwanie siebie, Wiara, sacrum i religia, Honor, odwaga i heroizm, Przyjaźń i lojalność i Cierpienie i ofiara

Tematy

21: Dobroć nagrodzona, zło ukarane, Spryt i zaradność, Ciekawość, zakaz i kara, Miłość silniejsza niż pozory, Chciwość ukarana, Nieposłuszeństwo i ostrzeżenie, Pakt z siłami zła, Legendy założycielskie i etymologia miejsc, Gościnność jako cnota władcy, Spryt triumfuje nad siłą oraz 11 innych

Fakty źródłowe

346

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Romantyzm (1822–1863 (w Polsce))

Epoka uczucia, wyobraźni i buntu przeciw racjonalnemu porządkowi. Romantyk jest indywidualistą, często wyobcowanym, gotowym poświęcić życie dla wolności albo dla miłości. Literatura romantyczna lubi cudowność, ludowość, sen i widzenie, a obok tego - mesjanizm i wiarę w odrodzenie narodu przez ofiarę. To epoka, w której literatura bierze na siebie zadania patriotyczne: pisarze emigracyjni stają się sumieniem narodu. W lekturach szkolnych romantyzm pojawia się w balladach, dramatach romantycznych, epopei narodowej i poezji powstańczej.

Średniowiecze (V–XV w.)

Epoka teocentryczna: w centrum stoi Bóg, a ludzkie życie jest drogą ku zbawieniu. Literatura średniowieczna jest przede wszystkim dydaktyczna i wzorcowa - pokazuje postawy do naśladowania albo przestrzega przed potępieniem. Charakterystyczne dla niej są uniwersalizm, asceza, motyw danse macabre oraz dwie przeciwstawne wizje świata: rycerska i ascetyczna obok siebie. W lekturach szkolnych wracają pieśń religijna, legenda o świętym, moralitet, kronika i lament.

Formy, po które sięga

Opowiadania

Krótsza forma epicka z jedną główną linią zdarzeń, skoncentrowana na jednym problemie lub jednej scenie. W lekturach szkolnych opowiadanie często działa jak przypowieść: nie opowiada o wszystkim, tylko o tym fragmencie życia, który pozwala coś zrozumieć.

• jeden główny wątek
• ograniczona liczba bohaterów
• wyraźny punkt ciężkości utworu (problem, scena)
• zwięzłe zakończenie

W bazie tę formę reprezentują: Baśnie polskie i europejskie (wybór).

Inne utwory

Kategoria dla tekstów, które nie mieszczą się w jednym gatunku: wybory wierszy, teksty źródłowe, utwory z pogranicza formy. W lekturach szkolnych traktuj je jako zestaw tekstów do omówienia wokół jednego autora albo jednego problemu.

• forma nieschematyczna
• często antologia lub wybór tekstów
• wymaga ustalenia, co łączy zebrane teksty
• przydatne do analizy porównawczej

W bazie tę formę reprezentują: Podania i legendy polskie (wybór).

Epopeje

Gatunek podniosły, ukazujący losy zbiorowości na szerokim tle historycznym, z inwokacją, podziałem na księgi i bohaterem, który uosabia wspólnotę. W lekturach szkolnych epopeja jest też projektem politycznym: ma wspólnotę opisać i wspólnotę zbudować.

• inwokacja
• losy zbiorowości, nie jednostki
• podział na księgi
• podniosły styl i patos

W bazie tę formę reprezentują: Pieśń o Rolandzie (fragmenty).

Najważniejsze utwory w bazie

Baśnie polskie i europejskie (wybór)

Zbiór baśni i legend — utwory ludowe w literackich opracowaniach, antologia szkolna

• Czas i miejsce akcji: Świat baśni: dwory królewskie, zamki, pałace i wsie, umieszczone w nieokreślonym czasie i miejscu; Las jako przestrzeń próby i zagrożenia — droga Czerwonego Kapturka i miejsce porzucenia dzieci w baśniach z motywem lasu; Kraina nadmorska…
• Opracowanie obejmuje 14 postaci i 10 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Pozory, maska i obłuda, Wina, kara i sumienie, Ambicja i żądza awansu i Miłość.

Dobroć nagrodzona, zło ukarane - Baśnie porządkują świat według prostego rachunku sprawiedliwości: cierpliwość i dobre serce Kopciuszka prowadzą do nagrody, a pycha macochy i sióstr do klęski, co daje czytelnikowi czytelny wzór moralny.

Spryt i zaradność - Kot w butach wygrywa nie siłą i nie urodzeniem, lecz pomysłem i konsekwencją, dzięki czemu baśń pokazuje, że inteligencja może zrównoważyć brak majątku i pozycji.

Podania i legendy polskie (wybór)

Podania-i-legendy-ludowe

• Czas i miejsce akcji: Gniezno na terenie Wielkopolski; Kruszwica nad jeziorem Gopło; Warszawa nad Wisłą; Wisła jako rzeka w legendach o Wandzie; pierwotna Polska plemienna przed powstaniem państwa.
• Opracowanie obejmuje 11 postaci i 11 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Ojczyzna i patriotyzm, Tożsamość i poszukiwanie siebie i Wina, kara i sumienie.

Legendy założycielskie i etymologia miejsc - Opowieści wyjaśniają pochodzenie nazw miast i herbu państwa, a także legitymizują władzę i przynależność do ziemi.

Gościnność jako cnota władcy - Kontrast Piasta i Popiela pokazuje, że według podań władca traci tron, kiedy zawodzi obyczaje wspólnoty.

Pieśń o Rolandzie (fragmenty) - 1100 r.

Chanson de geste, francuski epos rycerski

• Czas i miejsce akcji: przełęcz Roncevaux w Pirenejach - miejsce zasadzki i bitwy; dwór Karola Wielkiego i obóz wojskowy Franków; Zaragoza - siedziba saraceńskiego króla Marsylego; Hiszpania początku IX wieku, ziemia pogranicza chrześcijańsko-muzułmańskiego…
• Opracowanie obejmuje 13 postaci i 15 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Wiara, sacrum i religia, Honor, odwaga i heroizm, Przyjaźń i lojalność i Cierpienie i ofiara.

Ideal rycerza chrześcijańskiego - Roland, Oliver i Turpin spełniają cnoty wierności panu, odwagi i obrony wiary; ich postawy tworzą kanon rycerstwa, który szkoła chce rozpoznać w analizie utworu.

Zdrada i wierność feudalna - Kontrast między wiernością Rolanda a zdradą Ganelona organizuje fabułę; zdrada pana i towarzyszy broni jest najcięższym grzechem rycerskim, karany śmiercią.

Na którym etapie czytasz tego autora

• klasy 4–6 szkoły podstawowej: Baśnie polskie i europejskie (wybór) i Podania i legendy polskie (wybór).
• liceum, zakres podstawowy (matura): Pieśń o Rolandzie (fragmenty).
• Motywy, które wracają w więcej niż jednym utworze: Wina, kara i sumienie. To najlepszy punkt zaczepienia, gdy temat wypracowania łączy dwa teksty tego autora.
• Do utworów tego autora w bazie jest 45 pytań quizowych z wyjaśnieniami.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (2 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Pieśń o Rolandzie

   Dlaczego Roland nie wzywa pomocy na czas w „Pieśni o Rolandzie”?

   1. A. Bo nie ma przy sobie rogu, o którym mówi opowieść
   2. B. Bo honor rycerski nie pozwala mu zadąć w róg zbyt wcześnie
   3. C. Bo nie wierzy, że wojska wroga są tak liczne
   4. D. Bo został zdradzony przez samego Karola Wielkiego

   Poprawna odpowiedź: Bo honor rycerski nie pozwala mu zadąć w róg zbyt wcześnie

   Roland odmawia wezwania pomocy, gdy zagrożenie dopiero się zarysowuje, uznając, że byłoby to hańbą dla niego i jego rodu - wzywa dopiero wtedy, gdy klęska jest nieunikniona, i umiera wraz z oddziałem. Ten wybór jest istotą etosu rycerskiego: śmierć w walce bez uciekania się do podstępu znaczy więcej niż życie okupione wstydem. Róg ma przy sobie, a Karol Wielki nie zdradza go - zdradza Ganelon.

   Podpowiedź: Powodem jest wartość ważniejsza dla rycerza niż życie - sprawdź, jaką hańbą byłoby wcześniejsze wezwanie.

2. Gall Anonim - Kronika polska

   Jaki obraz Bolesława Chrobrego kreśli Gall Anonim w swojej kronice?

   1. A. Słabego króla, który unikał walki
   2. B. Tyrana gnębiącego własnych poddanych
   3. C. Idealnego władcy - hojnego, odważnego i sprawiedliwego
   4. D. Urzędnika zajętego wyłącznie sprawami kościelnymi

   Poprawna odpowiedź: Idealnego władcy - hojnego, odważnego i sprawiedliwego

   Gall Anonim opisuje Chrobrego jako wzór monarchy - hojnego dla rycerzy, mężnego w boju i sprawiedliwego w sądach, a przy tym szczodrego tak dalece, że jego dwór przyciągał wojowników z całej Europy. Ten portret nie jest neutralnym zapisem, lecz świadomym budowaniem wzorca dobrego władcy, czemu służy też słynny opis przybycia „Ottona III” do Gniezna. Nie jest więc Chrobry ukazany jako tyran ani jako człowiek słaby.

   Podpowiedź: Kronikarz nie opisuje faktów bez oceny - buduje wzorzec monarchy dla potomnych.

Wszystkie lektury tego autora

Te 3 lektury: 346 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania