Motyw: Pieniądz, bieda i różnice klasowe

Epopeja

Chłopi (fragmenty)

Władysław Stanisław Reymont (1904 r.)

Fragmenty. Wieś Lipce na Mazowszu pod Warszawą w końcu XIX wieku. Gospodarstwo Boryny — zagroda z domem, stodołą i polami. Karczma i targ we wsi oraz droga do kościoła w sąsiedniej parafii. Pola, łąki i las otaczające wieś. /chaty i podwórka sąsiadów — Borynów, Kłębowców, Pacześiów. Dwór w oddaleniu od wsi jako siedziba ziemiaństwa. Akcja tomu I zaczyna się jesienią poprzedzającego roku i prowadzi przez Wielki Post, wiosnę i lato do żniw i dożynek. Maciej Boryna jest najbogatszym i najbardziej poważanym gospodarzem we wsi Lipce. Boryna jest już wdowcem po drugiej żonie i ma trójkę dorosłych dzieci: synów Antka i Macieja oraz córkę Marysię. Sześćdziesięcioletni Boryna postanawia ożenić się po raz trzeci, co wywołuje burzę w rodzinie. Boryna wybiera na żonę młodą Jagnę Paczesiówną, ówczesną dziewczynę z sąsiedniego gospodarstwa. Jagna jest uznawana za najpiękniejszą dziewczynę we wsi i ma wielu adoratorów.

14 postaci 22 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Cudowny chłopak

Raquel Jaramillo Palacio (2012 r.)

Wybór utworów. Nowy Jork, dzielnica North River Heights na Upper Manhattanie — miejsce zamieszkania rodziny Pullmanów w książce; Beecher Prep — prywatna szkoła, do której Auggie idzie do piątej klasy (w książce szkoła prywatna; strona polskiego wydawcy nazywa ją szkołą publiczną — zob. ambiguities). Powieść ukazała się 14 lutego 2012 roku nakładem wydawnictwa Alfred A. Knopf i była debiutem R.J. Palacio. Pomysł na książkę powstał po spotkaniu autorki z dziewczynką o zniekształconej twarzy, do którego doszło, gdy Palacio czekała z dziećmi przy lodziarni. Głównym bohaterem jest dziesięcioletni August (Auggie) Pullman, mieszkający z rodziną w North River Heights na Upper Manhattanie. Auggie urodził się z wadą wrodzoną twarzy opisywaną jako zespół Treachera Collinsa (dyzostoza żuchwowo-twarzowa) i przeszedł z tego powodu wiele operacji.

15 postaci 19 zdarzeń

Klasy 1-3 Propozycja

Dziewczynka z parku

Barbara Kosmowska (2012 r.)

Wybór utworów. Park w polskim mieście, miejsce spacerów Andzi z ojcem, a potem z Jeremiaszem; dom Andzi i jej mamy; szkoła podstawowa, do której chodzi Andzia; współczesność; akcja biegnie od zimy do wiosny i obejmuje około roku żałoby po śmierci ojca. Bohaterką jest Andzia, uczennica szkoły podstawowej, która kilka miesięcy wcześniej straciła ojca. Akcja powieści rozgrywa się zimą, kilka miesięcy po śmierci ojca Andzi. Ojciec Andzi był zapalonym ornitologiem i zabierał córkę do parku, gdzie uczył ją rozpoznawać ptaki i dostrzegać piękno przyrody.

9 postaci 19 zdarzeń

Lalka

Bolesław Prus (1890 r.)

Warszawa — Krakowskie Przedmieście (sklep Wokulskiego), Powiśle, Nalewki, Łazienki, kościół Kapucynów, Pałac Paca (siedziba Sądu Okręgowego). Zasławek — majątek prezesowej Zasławskiej oraz ruiny zamku w Zasławiu. Skierniewice — okolice, w których dochodzi do próby samobójczej Wokulskiego. Kraków — cel wyjazdu Łęckich i Wokulskiego. Akcja właściwa powieści rozgrywa się w Warszawie i obejmuje niespełna dwa lata — od marca 1878 do października 1879. Prowadzenie narracji jest dwutorowe: obok trzeciej osoby narratora wszechwiedzącego występują pierwszoosobowe rozdziały Pamiętnika starego subiekta, a relacja zawiera partie mowy pozornie zależnej. Zdarzenia nie są podane w porządku chronologicznym, lecz przeplatane retrospekcjami. Lalka jest lekturą obowiązkową w liceum i technikum na poziomie podstawowym w zakresie całości, a jej motywy i wątki są wykorzystywane w jawnych pytaniach maturalnych.

20 postaci 22 zdarzeń

Liceum PR Obowiązkowa

Dramat

Ojciec Goriot

Honoré de Balzac (1835 r.)

Paryż w roku 1819, okres restauracji Burbonów po upadku Napoleona; Pensjonat Madame Vauquer przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, dzielnica uboga, na pograniczu Dzielnicy Łacińskiej; Salon wicehrabiny de Beauséant w arystokratycznej części Paryża. Powieść otwiera rozbudowany opis pensjonatu Vauquer: ponury dom przy ulicy Neuve-Sainte-Geneviève, z zapachem stęchlizny i salonem utrzymanym przez gospodynię w fałszywej elegancji. Madame Vauquer to wdowa prowadząca pensjonat dla skromnych pensjonariuszy; jej przychody i pozycja społeczna zależą od klasy gości. Wśród mieszkańców pensjonatu są Victorine Taillefer, pozbawiona spadku przez ojca bogatego bankiera, dawny producent wermiszeli Poiret z towarzyszką panną Michonneau, student medycyny Horacy Bianchon oraz sędziwy Corni - w rzeczywistości zbiegły skazaniec.

12 postaci 16 zdarzeń

Przedwiośnie

Stefan Żeromski (1924 r.)

Baku nad Morzem Kaspijskim - miasto naftowe, w którym Cezary spędza dzieciństwo i młodość. Rewolucyjna Rosja i bolszewicka Moskwa - wędrówki Cezarego w okresie wojny domowej i rewolucji październikowej. Polska lat 1920 - front wojny polsko-bolszewickiej, do którego wstępuje bohater. Dzieje Cezarego Baryki zaczynają się w Baku nad Morzem Kaspijskim, gdzie jego ojciec Seweryn prowadzi zamożne życie profesora weterynarii i dzierżawcy roli nafciarza. Ojciec opowiada synowi bajkę o Polsce jako kraju szklanych domów, w którym ludzie mieszkają w krystalicznych budynkach, a życie jest dobrobytem i sprawiedliwością; legenda ta staje się puentą dzieciństwa bohatera. Rodzice Cezarego słabo poznają go: ojciec oddaje go do polskiej szkoły prowadzonej potajemnie w domu, a matka, pobożna i czuła, przekazuje mu religię; rodzina kocha siebie, ale świat wychowania zostaje wstrząśnięty.

11 postaci 12 zdarzeń

Dramat

Skąpiec

Molier (1668 r.)

dom Harpagona w Paryżu wraz z jego ogrodem; ulica przed domem Harpagona, miejsce spotkań i tajnych narad młodych; mieszkanie Marianny i jej matki w mieście; ogród Harpagona, w którym zakopana jest skrzynka że złotem; miejsce posiedzenia komisarza badającego kradzież. Harpagon, sześćdziesięcioletni wdowiec o potwornie chciwym usposobieniu, wyznaje w monologu skierowanym do widowni, że ukrył w ogrodzie skrzynkę pełną złota i żyje w ciągłym lęku przed jej kradzieżą. Podejrzewa o zakusy na majątek każdego, kogo spotka, łącznie z własnymi dziećmi i domownikami, a samo mówienie o pieniądzach uważa za ryzykowne. Walery, młody szlachcic z Neapolu, wyznaje w rozmowie z Elizą i na forum widowni, że poznał ją, gdy uratował ją od utonięcia, zakochał się i dla zbliżenia do ukochanej zatrudnił się w domu Harpagona na posadzie zarządcy, ukrywając przed ojcem dziewczyny swą szlacheckie pochodzenie i prawdziwe intencje.

14 postaci 17 zdarzeń

Klasy 7-8 Uzupełniająca

Tajemniczy ogród

Frances Hodgson Burnett (1911 r.)

Wybór utworów. Początek XX wieku, epoka edwardiańska. Brytyjskie Indie na początku powieści: dom rodziców Mary, w której wybucha zaraza cholery. Yorkshire w północnej Anglii: rozległe wrzosowiska irogowate i surowy klimat. Misselthwaite Manor: ogromny, ponury dwór szlachecki stojący na skraju wrzosowisk, z setkami pokoi, w tym zamkniętymi skrzydłami. Mary Lennox to dziesięcioletnia, chorowita i zaniedbana dziewczynka z bogatej brytyjskiej rodziny mieszkającej w Indiach, wychowywana przez służbę, przez co rozkapryszona i wyniosła. Podczas epidemii cholery rodzice Mary i większość służby umierają, a opuszczona dziewczynka zostaje odkryta przez brytyjskich żołnierzy. Po śmierci rodziców Mary zostaje odesłana do Anglii, pod opiekę wuja Archibalda Cravena, męża siostry jej ojca, mieszkającego w Misselthwaite Manor na wrzosowiskach Yorkshire.

10 postaci 14 zdarzeń

Klasy 7-8 Obowiązkowa

Dramat

Zemsta

Aleksander Fredro (1834 r.)

Zamek dzielony murem na dwie części: połowa Cześnika i połowa Rejenta Milczka. Ogród zamkowy - miejsce spotkań Klary i Wacława. Pokoje Cześnika i służba mu podległa (Papkin, Dyndalski, Perełka, Śmigalski). Wieś i zamek wzorowane na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, akcja pod koniec XVIII wieku (wzmianki o konfederacji barskiej). Komedia powstała około 1833 roku, inspirowana jest dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który poeta otrzymał w posagu żony. Zamek Kamieniec był własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część) i Skotnickich (górna część), a zatarg zakończył dopiero ślub Mikołaja Firleja z Zofią Skotnicką z 1630 roku. Zemsta po raz pierwszy drukiem ukazała się w 1838 we Lwowie, a prapremiera odbyła się 17 lutego 1834 we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego.

12 postaci 18 zdarzeń