Mała Apokalipsa

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Warszawa końca lat siedemdziesiątych XX wieku, Polska Rzeczpospolita Ludowa; Dzień 30 kwietnia i noc poprzedzająca święto 1 maja; Mieszkanie narratora w willi dawnej komendy Armii Krajowej przy Albercie na Żoliborzu; Ulice Warszawy, Centrum miasta, okolice Pałacu Kultury i Nauki przygotowywanego do wiecu partyjnego.

Początek historii i zawiązanie akcji

Narrator, starszy pisarz i były żołnierz konspiracji, prowadzi zapiski przez jedną noc i jeden dzień poprzedzający święto 1 maja, ogłaszając na wstępie, że jest to zapis ostatniego dnia jego życia. Bohater należy do komisji przygotowującej obchody pierwszomajskie i wraz z grupą innych osobistości kultury ma przeglądać kolumnę pochodów, pełniąc dekoracyjną rolę władzy, którą wewnętrznie pogardza.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Nocne zapiski nad rozstrzygnięciem

Narrator rozpoczyna pisanie w noc poprzedzającą 1 maja, ogłaszając, że tworzy zapis ostatniego dnia swojego życia.

Opozycjoniści o świcie u narratora

Do mieszkania bohatera przybywają przyjaciele z opozycji i żądają, by o dwudziestej godzinie dokonał aktu samospalenia przed Pałacem Kultury w trakcie wiecu.

Bohater przyjmuje propozycję bez odmowy

Narrator nie odrzuca wprost żądania przyjaciół i cały dzień spędza z myślą o samospaleniu, ważąc jego sens i swoją zdolność do dokonania go.

Rano przy śpiącej Katarzynie

Bohater spędza poranek obok żony, stwierdzając dystans i równoległość ich życia; Katarzyna wstaje, by pojechać do redakcji do obowiązków przy obchodach.

Wejście do komisji obchodów

Narrator uczestniczy w pracach komisji patronackiej, ogląda mapę Warszawy i plan kolumny pochodu oraz słucha instrukcji urzędników.

spotkanie z Robertem

Bohater rozmawia z emigrującym pisarzem Robertem, który rozważa powrót do kraju; rozmowa staje się bilansem dwóch losów i dwóch opcji literackiej wolności.

Wspomnienia wojny i konspiracji

W toku dnia wracają wspomnienia narratora z okupacji i pracy podziemnej, w tym pamięć poległych kolegów, co każe mu porównywać dawne i obecne pojęcie bohaterstwa.

Wizyty w świecie literackim

Bohater spotyka kolegów z pióra, rejestrując choroby, nędzę i skłócenie środowiska literackiego oraz jego zależność od wydawnictw i aparatu kultury.

Refleksja nad listami córki

Narrator wraca myślami do Rzymu i do decyzji córki o pozostaniu na Zachodzie, interpretując ją jako wyrok nad krajem.

Obchody przygotowywane w mieście

Warszawa zapełnia się flagami, trybunami i nagłośnieniem; milicja i organizatorzy ładują przestrzeń miasta, a mieszkańcy reagują zobojętnieniem i żartami.

Wander po Warszawie

Bohater wędruje przez miasto, konfrontując dekoracje świąteczne z brzydotą codzienności, kolejkami, deficytem i wszechobecną przemocą porządkową.

Refleksje nad własnym kompromisem

Narrator bilansuje podpisy, milczenia i współprace, które zrobiły z niego zaakceptowanego pisarza, i przyznaje, że za każdą z nich zapłacił częścią siebie.

Rozmowy o poezji i cenzurze

W toku dnia wraca temat niedokończonej książki i cenzorskich blokad, które czynią z pisania formę oporu i jedyną realną egzystencję bohatera.

Rozmyślania o emigracji

Bohater stwierdza, że mógłby opuścić kraj tylko jako martwy, co ukoronowuje jego rozważania nad wyjazdem i nad losem polskiego pisarza za granicą.

Wieczorne zgrupowanie pochodu

Nadchodzi wieczór 1 maja: kolumny ustawiają się pod Pałacem Kultury, a narrator obserwuje praktykę święta jako liturgię państwową odprawianą bez wiary.

Głowa Lenina nad miastem

Z czoła Pałacu Kultury oddziela się i sunie nad miastem wielka kamienna głowa Lenina, surrealistyczne widmo, które narrator odbiera jako sąd nad ideologią i zwiastun końca.

Droga na samospalenie

Ostatni fragment utworu pokazuje narratora w drodze w stronę Pałacu Kultury i miejsca zapowiadanego aktu; bojaźń, zmęczenie i poczucie ostateczności towarzyszą jego krokom.

Apel do ludzi o dodanie sił

Utwór kończy się wołaniem narratora zwróconym do ludzi, by dodali mu sił i sił każdemu, kto w tym czasie idzie na całopalenie; los bohatera pozostaje nierozstrzygnięty.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Zakończenie pozostaje otwarte: narrator kieruje się wieczorem w stronę Pałacu Kultury, by dokonać zapowiedzianego aktu samospalenia, a utwór kończy się jego apelem do ludzi o dodanie sił. Autor nie informuje, czy bohater rzeczywiście podpala się, więc czytelnik musi rozstrzygnąć, czy zapisany dzień był ostatnim.