Motyw: Pamięć, historia i tradycja

Klasy 1-3 Propozycja

Dziewczynka z parku

Barbara Kosmowska (2012 r.)

Wybór utworów. Park w polskim mieście, miejsce spacerów Andzi z ojcem, a potem z Jeremiaszem; dom Andzi i jej mamy; szkoła podstawowa, do której chodzi Andzia; współczesność; akcja biegnie od zimy do wiosny i obejmuje około roku żałoby po śmierci ojca. Bohaterką jest Andzia, uczennica szkoły podstawowej, która kilka miesięcy wcześniej straciła ojca. Akcja powieści rozgrywa się zimą, kilka miesięcy po śmierci ojca Andzi. Ojciec Andzi był zapalonym ornitologiem i zabierał córkę do parku, gdzie uczył ją rozpoznawać ptaki i dostrzegać piękno przyrody.

9 postaci 19 zdarzeń

Dżuma

Albert Camus (1947 r.)

Utwór otwiera motto zaczerpnięte z Dziennika roku zarazy Daniela Defoe, autora Przypadków Robinsona Crusoe; sentencja dotyczy przedstawiania jednego rodzaju uwięzienia przez inny i sygnalizuje paraboliczny charakter powieści. Akcja rozgrywa się w Oranie, algierskim mieście portowym, w latach czterdziestych XX wieku, a narrator podaje rok jako 194., celowo zamazując ostatnią cyfrę daty. Powieść otwiera motto z Dziennika roku zarazy Daniela Defoe, autora Przypadków Robinsona Crusoe, zbeletryzowanej kroniki londyńskiej epidemii z 1665 roku wydanej w 1722 roku. Sentencja mówi, że równie rozsądnie jest ukazać jeden rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje naprawdę, przez coś, co nie istnieje.

18 postaci 23 zdarzeń

Liceum PR Obowiązkowa

Mała Apokalipsa

Tadeusz Konwicki (1979 r.)

Warszawa końca lat siedemdziesiątych XX wieku, Polska Rzeczpospolita Ludowa. Dzień 30 kwietnia i noc poprzedzająca święto 1 maja. Mieszkanie narratora w willi dawnej komendy Armii Krajowej przy Albercie na Żoliborzu. Ulice Warszawy, Centrum miasta, okolice Pałacu Kultury i Nauki przygotowywanego do wiecu partyjnego. Narrator, starszy pisarz i były żołnierz konspiracji, prowadzi zapiski przez jedną noc i jeden dzień poprzedzający święto 1 maja, ogłaszając na wstępie, że jest to zapis ostatniego dnia jego życia. Bohater należy do komisji przygotowującej obchody pierwszomajskie i wraz z grupą innych osobistości kultury ma przeglądać kolumnę pochodów, pełniąc dekoracyjną rolę władzy, którą wewnętrznie pogardza.

8 postaci 18 zdarzeń

Klasy 4-6 Obowiązkowa

Poezja

Mazurek Dąbrowskiego

Józef Wybicki (1797 r.)

Fragmenty. Reggio Emilia we Włoszech, miejsce powstania pieśni; obóz Legionów Polskich we Włoszech; ziemia Polska wyobrażona jako cel powrotu; Wisła i rzeki włoskie jako kierunki przemarszu; Polska lat 1795-1797 po rozbiorach. Tekst pieśni powstał w 1797 roku w Reggio Emilia, w obozie Legionów Polskich formowanych we Włoszech po utracie niepodległości. Autorem słów był Józef Wybicki, działacz polityczny i żołnierz związany z legionami generała Dąbrowskiego. Pieśń miała charakter marszowy: rytmem nawiązywała do mazura, tańca znanego polskiej szlachcie i ludowi. Refren zwraca się wprost do nazwiska generała Jana Henryka Dąbrowskiego i obiecuje powrót legionistów do Polski. Pierwsza zwrotka otwiera się zapowiedzią, że sprawa Polski nie zginęła, dopóki naród żyje.

7 postaci 12 zdarzeń

Opowiadanie

Miejsce

Andrzej Stasiuk (1994 r.)

Fragmenty. Beskid Niski, bezludna górska dolina po dawnej wsi łemkowskiej. Pusty plac po rozebranej drewnianej cerkwi, goła gliniasta ziemia bez trawy. Wyobrażone wnętrze cerkwi z ikonostasem, ikonami i blaskiem słońca. Wyobrażony strych cerkwi i dzwonnica z gniazdem puszczyka. Droga przez zanikłą wieś, po której jedzie wóz ze starym mieszkańcem. Narrator przybywa w bezludne, górskie miejsce w Beskidzie Niskim, gdzie niedawno rozebrano starą drewnianą cerkiew. Ekipa rozbiórkowa pracowała szybko i rozbiórka zajęła zaledwie dwa miesiące. Po cerkwi pozostaje tylko prostokąt gołej gliniastej ziemi, porównany do płata zdartej skóry. Trawa albo pokrzywy mają wyrosnąć na placu dopiero za rok, pierwszy raz od dwustu lat. Cerkiew stała w tym miejscu około dwustu lat i służyła obrządkowi wschodniemu, greckokatolickiemu lub prawosławnemu. Narrator spotyka na placu mężczyznę z plecakiem, mapą i aparatem fotograficznym, turystę.

11 postaci 17 zdarzeń

Klasy 1-3 Propozycja

Utwór

O krakowskich psach i kleparskich kotach

Barbara Tylicka (1975 r.)

Wybór utworów. Kraków — miasto o średniowiecznym rodowodzie, z murami miejskimi, Bramą Floriańską, ratuszem i rynkiem. Kleparz — osada i miasto położone przed murami Krakowa, zamieszkane przez rzemieślników i przekupki. Zwierzyniec — przedmieście Krakowa, z którego wychodzą włóczkowie biorący udział w pochodzie Lajkonika. Kraków w czasach legendy był miastem otoczonym murami, a przed jego bramami leżał Kleparz, przez stulecia odrębne miasto, włączone do Krakowa dopiero pod koniec XVIII wieku.

11 postaci 15 zdarzeń

Klasy 7-8 Obowiązkowa

Opowiadanie

Opowieść wigilijna

Charles Dickens (1843 r.)

Londyn w połowie XIX wieku, w czasie Bożego Narodzenia. Mroczne biuro i kamienica Ebenezera Scrooge'a. Skromny dom rodziny Cratchitów w ubogiej dzielnicy. Hala tańca u Fezziwiga z czasów młodości Scrooge'a. Wiejska szkoła z internatem z dzieciństwa bohatera. Ulice Londynu w wigilię, targi i domy ubogich. Opowieść zaczyna się od zapewnienia, że wspólnik Scrooge'a Jacob Marley na pewno umarł, bo narrator chce od razu usunąć wątpliwości czytelnika. Ebenezer Scrooge to bogaty, skąpy lichwiarz, który żyje nędznie mimo majątku i gardzi wszystkimi przejawami radości. Narrator porównuje Scrooge'a do mrozu i ostryg, obrazując jego zamknięcie na ludzi jako naturalny stan bohatera. W wigilię siostrzeniec Fred przychodzi do biura z zaproszeniem na świąteczny obiad, a Scrooge odmawia z drwiną o głupocie świąt.

13 postaci 21 zdarzeń

Podróże z Herodotem (fragmenty)

Ryszard Kapuściński (2004 r.)

Fragmenty. Polska lat pięćdziesiątych XX wieku - redakcja i punkt wyjścia pierwszej podróży. Indie połowy lat pięćdziesiątych - pierwsza zagraniczna wyprawa młodego reportera. Chiny epoki rewolucji kulturalnej - kolejna stacja podróży. Etiopia i Persja - kraje, w których Kapuściński czyta Herodota i porównuje go z rzeczywistością. Kapuściński opisuje, jak w latach pięćdziesiątych debiutował jako dziennikarz i jak redaktorka pani Jadwiga wysłała go w pierwszą zagraniczną podróż, ustanawiając warunki powrotu i relacjonowania świata. Pierwsza podróż młodego reportera prowadzi do Indii; młody Kapuściński doświadcza tam szoku kulturowego i zaczyna rozumieć, że zagranica to nie tylko granica, ale zupełnie inny porządek świata. Przed wyjazdem i podczas podróży Kapuściński kupuje Dzieje Herodota, które stają się jego towarzyszem podróży i punktem odniesienia dla wszystkiego, co widzi.

13 postaci 16 zdarzeń

Klasy 7-8 Obowiązkowa

Poemat

Reduta Ordona, Świtezianka, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)

Adam Mickiewicz (1834 r.)

Wybór utworów. Reduta na Woli pod Warszawą podczas obrony stolicy we wrześniu 1831 roku. Brzeg jeziora Świteź na Litwie, otoczonego borem i bagnami. Soplicowo i dwór Sędziego na Litwie w latach 1811 i 1812. Zamek Horeszków przedmiot sporu Sopliców i Hrabi. Rzym i Paryż jako tło wątku emigracyjnego Jacka Soplicy. Reduta Ordona to wiersz opowiadaniowy z 1832 roku, obrony reduty na Woli podczas insurekcji wrześniowej powstania listopadowego Narrator wiersza to powstaniec, który po latach wspomina wybuch reduty i postać dowódcy obrony, porucznika Ordona Podczas szturmu wojsk rosyjskich Ordon broni reduty aż do zabrania się jej przez nieprzyjaciela Świtezianka to ballada Mickiewicza opublikowana w cyklu Ballad i romansów, osnuta nad jeziorem Świteź na Litwie Strzelec spotyka nad jeziorem młodą dziewczynę, która stawia mu warunek przysięgi wierności jako dowodu uczucia Za złamaną przysięgę strzelec zostaje ukarany wieczną niewolą na dnie jeziora, wśród utopionych zjaw Ballada domyka się.

14 postaci 12 zdarzeń

Rok 1984

George Orwell (1949 r.)

Oceania - jedno z trzech superpaństw świata, rządzone przez Partię i kult Wielkiego Brata. Londyn, główny pas pierwszej strefy (Airstrip One) - zrujnowane miasto wiecznych wojen i telemetrycznych ekranów. Ministerstwo Prawdy - miejsce pracy Winstona, instytucja fałszująca dokumenty i przeszłość. Akcja rozpoczyna się w roku 1984 w Oceanii, gdzie Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy, wraca do mieszkania bloku Zwycięstwo i pod czujnym okiem ekranu telemetrycznego zaczyna pisać dziennik, czyli czyn zakazany przez partię. Świat powieści podzielony jest na trzy superpaństwa stale ze sobą walczące: Oceanii, Eurazję i Wschodni Ameryk; wojna trwa non stop i służy utrzymaniu społeczeństwa w biedzie i posłuszeństwie.

10 postaci 12 zdarzeń