Przejdź do treści
Lektury Polskie Kanon CKE 2026/2027
Menu
Arkusze CKE
Liceum PP Opowiadanie Epoka: Współczesność 1948 r. Zakres: Fragmenty Lektura obowiązkowa

Proszę państwa do gazu

Tadeusz Borowski

opowiadanie (literatura obozowa)

10
Bohaterów
12
Wydarzeń fabuły
8
Motywów literackich
15
Pytań w quizie

Opracowanie w wersji 1 · aktualizacja 26.09.2026 · jak powstają opracowania

Streszczenie w pigułce

Więźniowie budzą się do codziennego rytmu obozu, zajmując się drobnymi sprawami, a wśród nich zapowiada się praca w Kanadzie, budząca radość. Opowiadanie kończy się obrazem powrotu komanda do obozu po zakończonej pracy: obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni więźniowie, wchodzi w codzienny rytm baraku, myśląc o następnym dniu i o jedzeniu.

Streszczenie szczegółowe

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej; Rampa kolejowa w Birkenau, na której odbywa się selekcja transportów przybywających ludzi; Baraki i wnętrza obozowe: miejsce życia, apeli i noclegów więźniów; Kanada - obozowy magazyn odzieży i bagaży mordowanych ludzi, miejsce pracy bohatera.

Początek historii i zawiązanie akcji

Akcja rozgrywa się w obozie Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej, a świat opowiadania podporządkowany jest jednej zasadzie: przetrwaniu za wszelką cenę. Bohaterem i narratorem opowiadania jest Tadeusz, więzień obozu, który relacjonuje wydarzenia z perspektywy osoby zanurzonej w obozowej codzienności.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

Poranek w baraku

Więźniowie budzą się do codziennego rytmu obozu, zajmując się drobnymi sprawami, a wśród nich zapowiada się praca w Kanadzie, budząca radość.

Wyjście na rampę

Komando idzie pod konwojem na rampę kolejową w Birkenau, gdzie rozpoczyna się rozładunek przybywającego transportu ludzi.

Selekcja

SS-mani dzielą przybyłych na osoby zdolne do pracy i ludzi kierowanych prosto do komór gazowych; decyzje zapadają w kilka sekund.

Rozładunek transportu

Więźniowie wynoszą bagaże, żywność i przedmioty codzienne, a ofiary kierowane są zgodnie z wynikiem selekcji.

Scena przemocy na rampie

SS-mani biją i strzelają do ludzi; trup owinięty w kołdrę spada na ziemię wśród rutynowych działań komanda.

spotkanie z dziewczyną

Narrator dostrzega w transporcie dziewczynę, z którą łączy go relacja uczuciowa; nie podejmuje żadnego czynu, by ją ratować.

Praca w Kanadzie

Więźniowie pracują w magazynie bagaży, korzystając z żywności i rzeczy ofiar, co oddala ich od śmierci głodowej.

Powrót do obozu

Po zakończonej pracy komando wraca do obozu, a więźniowie zajmują się codziennymi sprawami, tak jakby nic się nie stało.

Wieczór i noc w obozie

Obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni, myśli o następnym dniu i o jedzeniu; codzienność trwa mimo masowej śmierci.

Rozmowy obozowe po pracy

Po powrocie do baraku więźniowie rozmawiają o apelach, poczcie i racjach żywnościowych; błahość rozmów kontrastuje że śmiercią setek ludzi, których transport właśnie rozładowano.

Zasiedlanie mienia ofiar

Rzeczy odebrane ofiarom stają się walutą obozu: więźniowie zasilają się ich żywnością i odzieżą, a obóz i Rzesza zagarniają resztę majątku mordowanych.

Oswajanie że śmiercią

Narrator rejestruje, jak powtarzalność selekcji i zabójstw czyni śmierć elementem zwykłego dnia: więźniowie przestają na nią reagować emocjonalnie.

Finał i rozwiązanie

Finałowe rozstrzygnięcie

Opowiadanie kończy się obrazem powrotu komanda do obozu po zakończonej pracy: obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni więźniowie, wchodzi w codzienny rytm baraku, myśląc o następnym dniu i o jedzeniu. Codzienność trwa, mimo że setki ludzi właśnie straciły życie w komorach gazowych.

Bohaterowie utworu

10 postaci

Tadeusz

Główny bohater

główny bohater i narrator

Więzień Auschwitz pracujący przy rozładunku transportów na rampie i w magazynie zwanym Kanadą

Cechy i działania:
  • • Jest więźniem obozu i członkiem komanda rozładunkowego
  • • Relacjonuje wydarzenia chłodnym językiem codzienności

Dziewczyna Tadeusza

Główny bohater

ukochana narratora

Pojawiająca się w transporcie zagłady na rampie

Cechy i działania:
  • • Przybywa do obozu transportem i podlega selekcji
  • • Jej obecność wystawia bohatera na próbę moralną, której nie udaje się sprostać czynem

SS-mani

Główny bohater

strażnicy i funkcjonariusze obozu

Przeprowadzający selekcję i kierujący ofiary do komór gazowych

Cechy i działania:
  • • Dzielą przybyłych na zdolnych do pracy i skazanych na śmierć
  • • Stosują przemoc fizyczną jako narzędzie codziennej kontroli

Kapó i więźniowie funkcjonariusze

Główny bohater

więźniowie pełniący funkcje nadzorcze

Współtworzący obozową maszynerię

Cechy i działania:
  • • Organizują pracę komand i utrzymują dyscyplinę
  • • Są wplątani w system zagłady mimo własnego statusu więźniów

Ofiary transportu

Główny bohater

ludzie przywożeni z całej Europy do zagłady

W tym transport Żydów z Aten

Cechy i działania:
  • • Nieświadomi swej sytuacji jadą do obozu z bagażami i zapasami żywności
  • • Poddani selekcji giną masowo w komorach gazowych

Kobieta z dzieckiem

Postać drugoplanowa

postać z dramatycznej sceny na rampie

Symbolika macierzyństwa wobec zagłady

Cechy i działania:
  • • Jest rozdzielana z dzieckiem podczas selekcji
  • • Jej los ilustruje bezradność jednostki wobec systemu

Więźniowie baraka

Postać drugoplanowa

tło ludzkie opowiadania

Towarzysze narratora w codziennym życiu obozu

Cechy i działania:
  • • Żyją w rytmie apeli, pracy i racji żywnościowych
  • • Tworzą obraz społeczności zbudowanej na walce o przetrwanie

Pojedynczy więźniowie-pracownicy Kanady

Postać drugoplanowa

ludzie pracujący w magazynie bagaży

Korzystający z rzeczy ofiar

Cechy i działania:
  • • Odzierają transporty z odzieży i żywności
  • • Ich dobrostan zależy od zagłady przywożonych ludzi

Lekarz obozowy

Postać drugoplanowa

funkcjonariusz systemu obozowego współtworzący selekcję i obsługę transportów

Cechy i działania:
  • • Uczestniczy w procedurach obozowych przy transporcie
  • • Reprezentuje zniesienie granic zawodu medycznego w warunkach obozu

Starzy więźniowie

Postać drugoplanowa

doświadczeni więźniowie obozu

Znający sztukę przetrwania i obozową hierarchię

Cechy i działania:
  • • Uczą nowych więźniów obozowych reguł
  • • Reprezentują człowieka przystosowanego do łagru

Relacje między bohaterami

Kto z kim jest powiązany i co z tego powiązania wynika dla fabuły.

Mapa pokazuje strukturę powiązań - każda linia to jedna relacja opisana niżej.

Ofiary transp… Tadeusz Więźniowie ba… Dziewczyna Ta… Kapó i więźni… Pojedynczy wi… SS-mani
Tadeusz - Dziewczyna Tadeusza

relacja uczuciowa przerwana przez machinę zagłady

Tadeusz - Więźniowie baraka

współwięziennictwo i współzawodnictwo o przetrwanie

SS-mani - Ofiary transportu

oprawcy i ofiary, władza życia i śmierci

Kapó i więźniowie funkcjonariusze - Więźniowie baraka

hierarchia obozowa i nadzór od wewnątrz

Pojedynczy więźniowie-pracownicy Kanady - Ofiary transportu

korzystający z mienia ofiar: beneficjenci zagłady

Plan wydarzeń

12 punktów
1

Poranek w baraku

Więźniowie budzą się do codziennego rytmu obozu, zajmując się drobnymi sprawami, a wśród nich zapowiada się praca w Kanadzie, budząca radość.

2

Wyjście na rampę

Komando idzie pod konwojem na rampę kolejową w Birkenau, gdzie rozpoczyna się rozładunek przybywającego transportu ludzi.

3

Selekcja

SS-mani dzielą przybyłych na osoby zdolne do pracy i ludzi kierowanych prosto do komór gazowych; decyzje zapadają w kilka sekund.

4

Rozładunek transportu

Więźniowie wynoszą bagaże, żywność i przedmioty codzienne, a ofiary kierowane są zgodnie z wynikiem selekcji.

5

Scena przemocy na rampie

SS-mani biją i strzelają do ludzi; trup owinięty w kołdrę spada na ziemię wśród rutynowych działań komanda.

6

Spotkanie z dziewczyną

Narrator dostrzega w transporcie dziewczynę, z którą łączy go relacja uczuciowa; nie podejmuje żadnego czynu, by ją ratować.

7

Praca w Kanadzie

Więźniowie pracują w magazynie bagaży, korzystając z żywności i rzeczy ofiar, co oddala ich od śmierci głodowej.

8

Powrót do obozu

Po zakończonej pracy komando wraca do obozu, a więźniowie zajmują się codziennymi sprawami, tak jakby nic się nie stało.

9

Wieczór i noc w obozie

Obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni, myśli o następnym dniu i o jedzeniu; codzienność trwa mimo masowej śmierci.

10

Rozmowy obozowe po pracy

Po powrocie do baraku więźniowie rozmawiają o apelach, poczcie i racjach żywnościowych; błahość rozmów kontrastuje ze śmiercią setek ludzi, których transport właśnie rozładowano.

11

Zasiedlanie mienia ofiar

Rzeczy odebrane ofiarom stają się walutą obozu: więźniowie zasilają się ich żywnością i odzieżą, a obóz i Rzesza zagarniają resztę majątku mordowanych.

12

Oswajanie ze śmiercią

Narrator rejestruje, jak powtarzalność selekcji i zabójstw czyni śmierć elementem zwykłego dnia: więźniowie przestają na nią reagować emocjonalnie.

Czas i miejsce akcji

Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej; Rampa kolejowa w Birkenau, na której odbywa się selekcja transportów przybywających ludzi; Baraki i wnętrza obozowe: miejsce życia, apeli i noclegów więźniów; Kanada - obozowy magazyn odzieży i bagaży mordowanych ludzi, miejsce pracy bohatera; Krematorium i strefa zagłady, dokąd kierowane są ofiary selekcji.

Motywy literackie i problematyka

Dehumanizacja człowieka w obozie

Borowski pokazuje, jak warunki obozowe zmieniają ludzi: więźniowie przestają widzieć w ofiarach ludzi, a ofiary tracą indywidualność, stając się statystyką zagłady.

Przykłady z tekstu: Rozładunek transportu: Więźniowie wynoszą bagaże, żywność i przedmioty codzienne, a ofiary kierowane są zgodnie z wynikiem selekcji.; Opowiadanie oddaje mechanizm dehumanizacji: więźniowie przestają widzieć w ofiarach ludzi, a zaczynają traktować ich rzeczy, ciała i śmierć jako element obozowego handlu i codzienności.
Motyw w literaturze: Cierpienie i ofiara →

Współuczestnictwo w zbrodni

Narrator i jego towarzysze, choć sami więźniami, są wplątani w machinę zagłady: pracują na rampie, odzierają ofiary z mienia, uczestniczą w systemie.

Przykłady z tekstu: Poranek w baraku: Więźniowie budzą się do codziennego rytmu obozu, zajmując się drobnymi sprawami, a wśród nich zapowiada się praca w Kanadzie, budząca radość.; Narrator opisuje zjawisko współuczestnictwa: nie tylko SS, ale i więźniowie są wplątani w mechanizm zagłady, na przykład przy odzieraniu ofiar z bagaży i pielęgnacji magazynów.

Codzienność grozy

Opowiadanie buduje kontrast między błahymi rozmowami, żargonem i rutyną a tłem masowej śmierci; to zestawienie jest głównym mechanizmem wstrząsu czytelniczego.

Przykłady z tekstu: Codzienność trwa mimo masowej śmierci.; Opowiadanie oddaje mechanizm dehumanizacji: więźniowie przestają widzieć w ofiarach ludzi, a zaczynają traktować ich rzeczy, ciała i śmierć jako element obozowego handlu i codzienności.

Granice moralności

Świat przedstawiony odwraca wartości: troska o siebie zastępuje solidarność, a moralność jednostki ulega rozpadowi pod wpływem systemu obozowego.

Przykłady z tekstu: Borowski ukazuje świat, w którym wartości moralne uległy odwróceniu: człowiek wyciąga rękę do zwłok, a troska o siebie zastępuje solidarność z cierpiącymi.; Tadeusz jest świadkiem rozpadu więzi międzyludzkich: ludzie stają się wobec siebie obojętni, a relacje osobiste ulegają rozpadowi pod wpływem obozowych warunków.

Odwaga i jej brak

Bohater nie ratuje nikogo z transportu; brak czynu staje się głównym pytaniem opowiadania o granicach odpowiedzialności jednostki wobec zła.

Przykłady z tekstu: Opowiadanie pozbawione jest jednoznacznej oceny moralnej: czytelnik sam musi odpowiedzieć na pytanie, na ile człowiek jest odpowiedzialny za system, w którym zmuszony przebywać.; Tadeusz — główny bohater i narrator, więzień Auschwitz pracujący przy rozładunku transportów na rampie i w magazynie zwanym Kanadą.

Iluzja i nienawiść systemowa

Okrzyk prowadzący ludzi do rzekomych kąpieli oraz napisy o dezynfekcji tworzą iluzję normalności, która ułatwia masowe mordowanie ludzi.

Przykłady z tekstu: Narrator poznaje w opowiadaniu mechanizm iluzji: napisy, informujące o kąpielach i dezynfekcji, budują fałszywy obraz rzeczywistości, który ułatwia prowadzenie ofiar do śmierci.; Słynne wezwanie opowiadania, od którego pochodzi tytuł, to okrzyk prowadzący ludzi do rzekomych kąpieli, będących w istocie drogą do komór gazowych.

Holokaust jako doświadczenie bez świadka

Ofiary giną anonimowo, masowo i bez śladu w świadomości świata; opowiadanie staje się formą poświadczenia istnienia ludzi, których zagłada wymazała.

Przykłady z tekstu: Opowiadanie poświadcza skalę Holokaustu: transporty przybywają z różnych krajów Europy, a ludzie giną masowo i anonimowo, bez śladu w świadomości świata.; Świat przedstawiony opowiadania opiera się na prawdziwych doświadczeniach autora: Tadeusz Borowski był więźniem Auschwitz i innych obozów, co nadaje utworowi autentyczność świadectwa.

Jedzenie i instynkt przetrwania

Chleb, zupa i kawa zbożowa stają się miarą wartości życia i przedmiotem nieustannych rozliczeń, ukazując, jak głód rządzi ludzkimi zachowaniami.

Przykłady z tekstu: W opowiadaniu ważną rolę odgrywa motyw jedzenia: chleb, zupa, kawa zbożowa są miarą wartości życia i przedmiotem nieustannych rozliczeń między więźniami.; Bohater i jego towarzysze zabierają z rampy bagaże ofiar, żywność i przedmioty codzienne, kierując się instynktem zdobycia dodatkowego kawałka chleba.
Motyw w literaturze: Nadzieja i wytrwałość →

Niejednoznaczności interpretacyjne

Czy narrator ponosi odpowiedzialność moralną za udział w machinie zagłady? narrator jest współwinnym, gdyż bez oporu uczestniczy w rozładunku transportów i korzysta z mienia ofiar; narrator jest ofiarą systemu, którego nie może zniszczyć, a jego zachowania są wymuszone przez obozowe warunki; Czy brak czynu Tadeusza wobec dziewczyny jest dowodem moralnego upadku czy realnej niemożności? bohater mógł podjąć próbę ratunku, choćby symboliczną, i jego bezczynność jest moralną klęską; jednostka nie miała realnej możliwości wpłynięcia na los transportu, a próba buntu oznaczałaby śmierć bez sensu; Czy opowiadanie jest utratą wiary w człowieka czy formą oskarżenia systemu? opowiadanie ukazuje, że człowiek w skrajnych warunkach zdolny jest do każdej podłości, co jest pesymistyczną tezą o naturze ludzkiej; opowiadanie oskarża totalitarny system, który zniekształca ludzi, a nie samą naturę ludzką; Czy chłodny, beznamiętny język narratora jest wyrazem obojętności czy formą tragizmu? chłód relacji świadczy o znieczuleniu i deformacji uczuć narratora; ton rzeczowy jest świadomą strategią literacką, która potęguje wstrząs czytelnika i odsłania tragizm sytuacji.

Kwestie sporne to nie błąd opracowania - to miejsca, w których różni badacze czytają tekst inaczej. Na wypracowaniu liczy się nie wybór jednej odpowiedzi, ale uzasadnienie własnego stanowiska argumentami z tekstu.

Baza faktów tego opracowania

Fakty źródłowe
103
Pewność wysoka
68
Źródła sprawdzone
11
Kwestie sporne
4

Każde zdanie tego opracowania jest powiązane z konkretnym faktem z bazy, a cytatów z utworu nie zamieszczamy - treść omawiamy własnymi słowami. Ocena jakości treści: 96,5/100 (próg publikacji 90/100).

Metodę, kategorie zarzutów fact-checku i ograniczenia opisujemy na stronie jak powstają opracowania . Znalazłeś błąd w tym opracowaniu? Zgłoś go mailem - poprawiamy treść, nie tylko odpowiadamy.

To musisz wiedzieć (pewniaki na sprawdzian)

✓
zakończenie

Opowiadanie kończy się obrazem powrotu komanda do obozu po zakończonej pracy: obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni więźniowie, wchodzi w codzienny rytm baraku, myśląc o następnym dniu i o jedzeniu; codzienność trwa, mimo że setki ludzi właśnie straciły życie w komorach gazowych.

✓
postać

Tadeusz — główny bohater i narrator.

✓
postać

Dziewczyna Tadeusza — ukochana narratora.

✓
postać

SS-mani — strażnicy i funkcjonariusze obozu.

✓
postać

Kapó i więźniowie funkcjonariusze — więźniowie pełniący funkcje nadzorcze, współtworzący obozową maszynerię.

✓
postać

Ofiary transportu — ludzie przywożeni z całej Europy do zagłady, w tym transport Żydów z Aten.

✓
postać

Kobieta z dzieckiem — postać z dramatycznej sceny na rampie, symbolika macierzyństwa wobec zagłady.

✓
postać

Więźniowie baraka — tło ludzkie opowiadania.

✓
fakt

Tło: Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau podczas II wojny światowej

✓
fakt

Tło: Rampa kolejowa w Birkenau, na której odbywa się selekcja transportów przybywających ludzi

✓
fakt

Narracja pierwszoosobowa, narrator-autonarracja: więzień Tadeusz opowiada o własnych przeżyciach chłodnym, beznamiętnym językiem codzienności, co tworzy efekt bezdusznej relacji z miejsca.

✓
motyw

Czy narrator ponosi odpowiedzialność moralną za udział w machinie zagłady? narrator jest współwinnym, gdyż bez oporu uczestniczy w rozładunku transportów i korzysta z mienia.

✓
motyw

Czy brak czynu Tadeusza wobec dziewczyny jest dowodem moralnego upadku czy realnej niemożności? bohater mógł podjąć próbę ratunku, choćby symboliczną.

✓
motyw

Dehumanizacja człowieka w obozie: Borowski pokazuje, jak warunki obozowe zmieniają ludzi: więźniowie przestają widzieć w ofiarach ludzi, a ofiary tracą indywidualność, stając się statystyką.

Quiz sprawdzający znajomość lektury

Pytanie 1 z 15
Poziom: Podstawowy
Punkty:0

Kim jest Tadeusz w utworze?

Powiązane lektury, pojęcia słownikowe i narzędzia CKE

Częste pytania o lekturę „Proszę państwa do gazu” (FAQ)

Kto jest autorem i w jakiej epoce powstał utwór „Proszę państwa do gazu”? ▼

Autorem utworu „Proszę państwa do gazu” jest Tadeusz Borowski. Dzieło powstało w 1948 r. Gatunek literacki: opowiadanie (literatura obozowa).

O czym opowiada „Proszę państwa do gazu”? ▼

Więźniowie budzą się do codziennego rytmu obozu, zajmując się drobnymi sprawami, a wśród nich zapowiada się praca w Kanadzie, budząca radość. Opowiadanie kończy się obrazem powrotu komanda do obozu po zakończonej pracy: obóz pogrąża się w wieczornej ciszy, a narrator, podobnie jak inni więźniowie, wchodzi w codzienny rytm baraku, myśląc o następnym dniu i o jedzeniu. Pełne opracowanie „Proszę państwa do gazu” obejmuje streszczenie z podziałem na wątki, bohaterów, motywy literackie i quiz.

Jakie są najważniejsze motywy literackie w „Proszę państwa do gazu”? ▼

Do najważniejszych motywów w utworze „Proszę państwa do gazu” należą: Dehumanizacja człowieka w obozie, Współuczestnictwo w zbrodni, Codzienność grozy, Granice moralności, Odwaga i jej brak. Motywy te są często wykorzystywane w tematach wypracowań maturalnych i egzaminacyjnych.

Kto jest głównym bohaterem „Proszę państwa do gazu”? ▼

Kluczową postacią utworu jest Tadeusz. W utworze występują również m.in.: Dziewczyna Tadeusza, SS-mani, Kapó i więźniowie funkcjonariusze.

Zobacz także inne lektury z poziomu: Liceum PP

Weryfikacja i lektura źródłowa

Źródła zewnętrzne i materiały CKE do lektury „Proszę państwa do gazu”

Zweryfikowane zasoby instytucji publicznych, bibliotek cyfrowych oraz informatorów egzaminacyjnych, które poszerzają kontekst lekturowy i historycznoliteracki.