William Szekspir

Profil twórczości w bazie serwisu

Utwory w bazie

2 utwory

Epoki

Renesans (odrodzenie)

Formy

Dramat

Poziomy opracowań

liceum, zakres podstawowy (matura) i liceum, zakres rozszerzony (matura)

Datowanie utworów

1603 r. – 1606 r.

Postacie w opracowaniach

34

Zdarzenia w planach wydarzeń

38

Motywy literackie

7: Śmierć i przemijanie, Sztuka, artysta i wyobraźnia, Strach, lęk i niepewność, Zdrada i zbrodnia, Władza i tyrania, Wina, kara i sumienie i Magia, fantastyka i baśniowość

Tematy

19: Zemsta i jej cena, Bycie a niebycie — monolog o śmierci, Pozór i rzeczywistość, Sztuka w sztuce, Szaleństwo prawdziwe i udawane, Rozum kontra działanie, Zatruwanie świata władzy, Śmierć i pamięć, Ambicja i jej cena, Wina i sumienie oraz 9 innych

Fakty źródłowe

329

Wszystkie liczby i nazwy powyżej pochodzą z opracowań w bazie serwisu - z plików lektur i bazy faktów. Serwis nie dopisuje do nich danych spoza źródeł.

Epoka i kontekst literacki

Renesans (odrodzenie) (XVI w.)

Odrodzenie odwraca wzrok z nieba na człowieka: hasło humanizmu brzmi, że człowiek jest miarą wszechrzeczy. Literatura renesansu jest świecka, radosna i optymistyczna, ale nie naiwna - obok apoteozy życia pojawia się refleksja o jego kruchości. Twórcy wracają do wzorców antycznych, piszą po polsku i bawią się formą: fraszką, pieśnią, trenem, dramatem o władzy. W lekturach szkolnych renesans to Kochanowski i jego odpowiedź na śmierć córki, a także dramat o granicach wolności władcy.

Formy, po które sięga

Dramaty

Utwór napisany do wystawienia na scenie: zamiast opisu - dialog, zamiast narracji - didaskalia i akcja rozgrywana „tu i teraz”. W lekturach szkolnych dramat jest szczególnie wdzięczny do omawiania konfliktu, bo mówi wyłącznie przez postawy i wybory bohaterów.

• dialog i didaskalia zamiast narracji
• konflikt jako siła napędowa
• jedność miejsca i czasu (nie zawsze)
• rola widza w odbiorze

W bazie tę formę reprezentują: Hamlet i Makbet.

Najważniejsze utwory w bazie

Hamlet - 1603 r.

Tragedia elżbietańska (dramat zemsty)

• Czas i miejsce akcji: zamek Elsynor w Danii, przełom średniowiecza i epoki nowożytnej; mury zamkowe nocą, gdzie straż widzi ducha; komnata królowej, korytarze i komnata króla; cmentarz przy zamku w scenie finałowej; równolegle opisywana Norwegia Fortynbrasa.
• Opracowanie obejmuje 14 postaci i 14 zdarzeń w planie wydarzeń.
• Motywy: Śmierć i przemijanie, Sztuka, artysta i wyobraźnia, Strach, lęk i niepewność i Zdrada i zbrodnia.

Zemsta i jej cena - Dramat pokazuje trzy równoległe wątki zemsty (Hamlet, Laertes, Fortynbras), kontrastując zwłokę, pęd i skuteczność — każda z dróg prowadzi do krwi.

Bycie a niebycie — monolog o śmierci - Centralny monolog w akcie III stawia pytanie o sens działania wobec niepewności po śmierci; cierpienie życia porównane jest z trwogą przed nieświadomością, dlatego myśl czyni z ludzi tchórzy.

Makbet - 1606 r.

Tragedia szekspirowska (tragedia renesansowa, dramat elżbietański) z elementami moralitetu, tragedii krwi i psychologicznego studium zbrodniarza; najkrótsza tragedia Szekspira

• Czas i miejsce akcji: Szkocja, XI wiek, czasy legendarnego króla Makbeta panującego w latach 1040-1057; wrzosowisko i okolice Forres, gdzie Makbet i Banko spotykają trzy wiedźmy; obóz wojskowy i pałac królewski w Forres, miejsce relacji o bitwie i nadania…
• Opracowanie obejmuje 20 postaci i 24 zdarzenia w planie wydarzeń.
• Motywy: Władza i tyrania, Wina, kara i sumienie, Magia, fantastyka i baśniowość i Zdrada i zbrodnia.

Ambicja i jej cena - Mechanizm motywu polega na tym, że ambicja nie pojawia się jako cecha wrodzona, lecz zostaje rozbudzona przez przepowiedź i podsycana przez Lady Makbet; każdy krok ku koronie zwiększa liczbę zbrodni, a zdobyta władza nie przynosi spokoju…

Wina i sumienie - Motyw działa przez kontrast dwóch reakcji na zbrodnię: Makbet od pierwszej chwili jest rozbity wewnętrznie i nie potrafi wypowiedzieć słów modlitwy, a Lady Makbet wypiera winę aż do załamania; wyparte poczucie winy wraca pod postacią…

Na którym etapie czytasz tego autora

• liceum, zakres podstawowy (matura): Makbet.
• liceum, zakres rozszerzony (matura): Hamlet.
• Motywy, które wracają w więcej niż jednym utworze: Zdrada i zbrodnia. To najlepszy punkt zaczepienia, gdy temat wypracowania łączy dwa teksty tego autora.
• Do utworów tego autora w bazie jest 33 pytania quizowe z wyjaśnieniami.

Pytania egzaminacyjne

Pytania z bazy serwisu, w których wraca ten materiał (3 pytania). Każde ma wyjaśnienie i podpowiedź, tak jak na egzaminie.

1. Makbet

   Dlaczego datuje się „Makbeta” na około 1606 rok?

   1. A. Za tym datowaniem przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku
   2. B. Zachowało się wydanie quarto z tego roku
   3. C. Sztuka jest wymieniona w dokumentach teatralnych
   4. D. Autor wymienia datę w liście

   Poprawna odpowiedź: Za tym datowaniem przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku

   Za datowaniem na rok 1606 przemawiają aluzje do spisku prochowego z 1605 roku oraz do procesu jezuity Henryka Garneta. Data jest umowna, bo nie zachowały się dokumenty teatralne ani wydawnicze.

   Podpowiedź: Kluczem są aluzje do wydarzenia z 1605 roku.

2. Makbet

   Skąd znamy tekst „Makbeta”, skoro nie istnieje wydanie quarto?

   1. A. Z Pierwszego Folio z 1623 roku
   2. B. Z rękopisu Szekspira
   3. C. Z odpisu teatralnego z 1606 roku
   4. D. Z przekładu francuskiego

   Poprawna odpowiedź: Z Pierwszego Folio z 1623 roku

   „Makbet” został wydany drukiem dopiero w Pierwszym Folio z 1623 roku. Nie istnieje wcześniejsze wydanie typu quarto, dlatego Folio jest podstawą tekstu.

   Podpowiedź: To zbiorcze wydanie dzieł Szekspira z 1623 roku.

3. Matura PR - Makbet Szekspira

   Makbet pyta wiedźmy o przyszłość, ale sam nie mówi im o swoich planach. Jaki sens ma ten zabieg w interpretacji dramatu?

   1. A. Bohater zachowuje sprawczość, bo to on przekłada przepowiednię na czyn
   2. B. Bohater jest całkowicie bezwolny wobec losu
   3. C. Wiedźmy są metaforą choroby psychicznej
   4. D. Szekspir unikał scen zbiorowych z powodów technicznych

   Poprawna odpowiedź: Bohater zachowuje sprawczość, bo to on przekłada przepowiednię na czyn

   Wiedźmy podają tylko warunek, a decyzję o zbrodni podejmuje Makbet sam. Dlatego przepowiednia nie zwalnia go z odpowiedzialności - staje się pokusą, którą bohater świadomie przekłada na czyn. Bezwolność kłóci się z monologami, w których Makbet rozważa i wybiera; interpretacja psychiatryczna wiedźm to nadużycie tekstu; argument o technice scenicznej nie jest interpretacją sensu.

   Podpowiedź: Zastanów się, czy przepowiednia sama wykonuje zbrodnię, czy dopiero decyzja bohatera.

Wszystkie lektury tego autora

Te 2 lektury: 329 faktów źródłowych, każdy z odniesieniem do źródła. Jak powstają opracowania