Mistrz i Małgorzata

Czas, miejsce i punkt wyjścia

Tło i przestrzeń wydarzeń

Moskwa lat trzydziestych XX wieku, Związek Radziecki okresu stalinizmu; Aleja Sadowa, mieszkanie numer pięćdziesiąt na czwartym piętrze domu na Alei Sadowej zamieszkane przez Wołanda i jego orszak; Teatr Variétés, restauracja i dom Gribojedowa siedziba stowarzyszenia literackiego MASSOLIT.

Początek historii i zawiązanie akcji

Na Piatnickiej w alei autorzy Mikhail Aleksandrowicz Berlioz, przewodniczący stowarzyszenia literackiego MASSOLIT, i młody poeta Iwan Bezdomny rozmawiają o poemacie antyreligijnym i o istnieniu Jezusa, gdy zjawia się tajemniczy obcy, który upiera się, że diabeł istnieje. Obcy prorokuje, że Berlioz pozbawi głowy rosyjska Kobieta o imieniu Anna i że jego głowa zostanie odcięta; chwilę później Berlioz ślizga się na oleju wylanym przez Annuszkę i ginie pod kołami tramwaju.

Przebieg wydarzeń i węzłowe wątki

rozmowa na Piatnickiej o istnieniu diabła

Berlioz i Iwan Bezdomny spotykają na bulwarze tajemniczego obcego, który przekonuje, że diabeł istnieje, i prorokuje śmierć Berlioza przez odcięcie głowy kobietą o imieniu Anna.

Śmierć Berlioza pod tramwajem

Berlioz ślizga się na oleju wylanym przez Annuszkę i ginie pod kołami tramwaju, który odciąga mu głowę; proroctwo Wołanda spełnia się w całej okoliczności.

Iwan Bezdomny w szpitalu psychiatrycznym

Próby doniesienia o mistycznym zabójcy kończą się dla poety szpitalem psychiatrycznym, gdzie spotyka Mistrza i słucha jego opowieści.

Historia Mistrza i jego powieści

Mistrz opowiada o wygranej na loterii, o piwnicy, w której napisał powieść o Piłacie, o kampanii prasowej i o spaleniu rękopisu; Małgorzata ocalała z ognia fragment.

Wołand zajmuje mieszkanie numer pięćdziesiąt

Wołand pod postacią konsultanta i maga wraz z orszakiem przejmuje mieszkanie na Alei Sadowej, wyrzuca lokatorów i urządza tam siedzibę swych cudownych mocy.

Seans czarnej magii w Teatrze Variétés

Wołand i jego towarzysze urządżą spektakl, w którym pada deszcz walut, a kobiety tracą ubrania; publiczność i urzędnicy zostają zdemaskowani jako chciwi, a po seansie część z nich zostaje cudownie przeniesiona do innych miast.

Fala kar na moskiewskich urzędnikach

Kolejne instytucje i domy Moskwy ponoszą kary od orszaku Wołanda: korupcja, chciwość i cwaniactwo zostają potraktowane absurdalnymi i przerażającymi odpowiedziami.

Zmartwychwstanie powieści Mistrza

Wołand odsłania przed Mistrzem ocalony rękopis powieści o Piłacie i stwierdza, że rękopisy nie płoną; Mistrz odzyskuje swoje dzieło.

Przemiana Małgorzaty w wiedźmę

Azazello wręcza Małgorzacie magiczną maść; po jej użyciu Małgorzata staje się wiedźmą i wyrusza nocnym lotem nad Moskwą do mieszkania numer pięćdziesiąt.

Wielki Bal u Satany

Małgorzata jako królowa bali przyjmuje duszę zmarłych grzeszników, staje twarzą w twarz z głowami zmarłych i przeżywa najcięższą próbę swojej miłości i wierności.

Wstawiennictwo za Fridą

Małgorzata wyjednuje u Wołanda koniec kary Fridy, która przez lata wracała do chusteczki, którą owinęła swoje zabite dziecko.

Proces Jeszui przed Piłatem

W starożytnej powieści Mistrza Piłat przesłuchuje Jeszuę, który wyznaje swą wiarę w prawdę i w przyszłe zniknięcie zła; prokurator ustępuje przed skargą Kajfasza i potwierdza wyrok.

Ukrzyżowanie i śmierć Judasza

Jeszua ginie na górze; Piłat, mszcząc się na Kajfaszu, każe Afraniuszowi zorganizować mord na Judaszu, który sprzedał mistrza za pieniądze.

Pergamin Lewiego Mateusza

Lewi Mateusz zapisuje słowa Jeszui na pergaminie i staje się pierwszym świadkiem jego nauki; jego zapis kłóci się z oficjalną wersją śmierci i z aprobatą władzy.

rozmowa o Piłacie i o złu

Wołand i Mistrz rozważają, czy zło jest potrzebne w świecie i co dzieje się z człowiekiem, który uległ strachowi; rozmowa prowadzi do tematu uwolnienia Piłata.

Wino Azazella i śmierć Mistrza i Małgorzaty

Azazello podaje Mistrzowi i Małgorzacie wino; po jego wypiciu oboje umierają dla świata i stają się wolnymi duszami, gotowymi do odlotu z orszakiem Wołanda.

Pożoga mieszkania numer pięćdziesiąt

Orszak Wołanda pali mieszkanie i odlatuje nad Moskwą; władze po fakcie ogłaszają, że wszystkie wydarzenia były masowym przywidzeniem.

Uwolnienie Piłata

Mistrz wypowiada słowa uwolnienia; Piłat wstaje że swego krzesła po dwóch tysiącach lat i idzie w górę po księżycowej ścieżce, by dokończyć rozmowę z Jeszuą.

Wieczny azyl Mistrza i Małgorzaty

Mistrz i Małgorzata otrzymują wieczny azyl: dom bez lamp i bez listów, w którym Mistrz będzie spał i snuł wizje, a Małgorzata czuwać nad jego spokojem.

Moskwa po odejściu Wołanda

Miasto wraca do normalności: mieszkanie odbudowano, całą sprawę uznano za zbiorowe przywidzenie, a Iwan Bezdomny zostaje profesorem i historykiem, co roku powracającym myślami do tamtych dni.

Finał i rozwiązanie

Zakończenie losów bohaterów

Finał łączy trzy plany: Piłat zostaje po dwóch tysiącach lat uwolniony i idzie w górę po księżycowej ścieżce na rozmowę z Jeszuą. Mistrz i Małgorzata, zdjęci ciała przez wino Azazella, odlatują z orszakiem Wołanda do wiecznego azylu, w którym Mistrz będzie spał, a Małgorzata czuwać.

Puentujące rozstrzygnięcie

Moskwa wraca do normalności, a cały epizod zostaje urzędowo uznany za zbiorowe przywidzenie, zaś Iwan Bezdomny staje się profesorem i co roku wiosną wraca myślami do tamtych wydarzeń.