Test z lektury „Wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII”

Poprawna odpowiedź: poeta i podmiot liryczny cyklu

Jan Kochanowski — poeta i podmiot liryczny cyklu; ojciec opłakujący córkę, humanista i prekursor polskiej fraszki.

Poprawna odpowiedź: Kochanowski tworzył fraszki na przestrzeni około dwudziestu lat, głównie w okresie dworskim 1559-1574 i później w Czarnolesie, a wydał je w Krakowie w 1584 roku.

Sam poeta przygotował pierwsze wydanie, dzieląc zbiór na trzy księgi, a utwory nie są w nim ułożone chronologicznie, więc porządek zbioru nie odtwarza kolejności ich powstawania.

Poprawna odpowiedź: We fraszce Człowiek Boże igrzysko i we fraszce refleksyjnej O żywocie ludzkim poeta broni radości i umiaru; w Trenie VIII stoicka i humanistyczna mądrość okazują się bezradne wobec prawdziwej rozpaczy po śmierci dziecka.

Bunt poety przeciw pocieszeniu stawia cykl wbrew konwencji trenu, a pełne domknięcie przynosi dopiero Tren XIX, w którym matka pociesza ojca wizją życia pozagrobowego córki.

Poprawna odpowiedź: We fraszce O żywocie ludzkim poeta podsumowuje los człowieka jako ciąg niedosytu: nikt nie jest zadowolony ze swojego położenia, a szczęście uznaje się dopiero po jego utracie.

Podobną myśl o kruchości losu podejmuje fraszka Człowiek Boże igrzysko, w której świat jest teatrem, życie rolą, a śmierć zejściem z desek tej sceny.

Poprawna odpowiedź: Szkolny wybór kończy się na Trenie VIII, w którym poeta jawnie kwestionuje skuteczność mądrości i pocieszenia wobec śmierci Urszulki; cykl Trenów w pełnym zakresie domyka się w Trenie XIX, gdzie matka pociesza ojca wizją życia pozagrobowego córki i nakazuje mu nie trwać w rozpaczy.

Zamykający szkolny wybór Tren VIII jest zarazem najbardziej otwartym buntem, bo poeta pyta, co właściwie może mu dać mądrość, i pokazuje ptaka, którego nie sposób wpisać w zwykły tryb życia.

Poprawna odpowiedź: córka poety

Urszula Kochanowska — córka poety, adresatka Trenów, symbol utraconego dzieciństwa i radości domu.

Poprawna odpowiedź: Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje zawierają utwory w duchu renesansowego umiaru i humanistycznej filozofii życia, w tym pieśni wybierane na lektury szkolne.

Pieśń czerpie wzór z liryki rzymskiej, a wybierane utwory głoszą pochwałę umiaru: zdrowie, sława ani majątek nie dają szczęścia bez wewnętrznej cnoty i pogody ducha.

Poprawna odpowiedź: Na dom w Czarnolesie i Na lipę ukazują dom poety jako miejsce spokoju, czystości i rozmów humanistycznych; pieśni i fraszki biesiadne chwycą chwilę i karną radość w obrębie cnoty i rozumu.

Podobny ton ma fraszka Miło szaleć, kiedy czas po temu, która zachęca do biesiadnej radości i umiaru w myśleniu o przyszłości, bo po smutku zawsze przychodzi chwila odpoczynku.

Poprawna odpowiedź: Wybrana pieśń propaguje renesansowy ideał życia umiaru: zdrowie, sława i majątek nie czynią szczęśliwym bez wewnętrznej cnoty i pogody ducha.

W pieśni tej pobrzmiewa znana puenta o wadze smutków i radości, z której wynika, że tych drugich jest więcej, trzeba je tylko umieć dostrzec i docenić.

Poprawna odpowiedź: żona poety i matka Urszulki

Dorota Podlodowska — żona poety i matka Urszulki, wspomniana w kontekście czarnoleskiego domu.

Poprawna odpowiedź: Urszula Kochanowska umiera około 1578 roku w wieku dwóch i pół lat, prawdopodobnie na tyfus, co staje się wydarzeniem przełomowym w życiu poety.

To właśnie po tej śmierci powstają Treny, a w późniejszym wznowieniu poeta upamiętnia także drugą córkę, Hannę, zmarłą niedługo po Urszuli.

Poprawna odpowiedź: We fraszce O żywocie ludzkim podmiot podsumowuje los człowieka jako ciąg niedosytu; szczęście uznaje się dopiero po jego utracie, co przypomina o nietrwałości szczęścia i o konieczności mierzenia go przez własne doświadczenie.

Motyw ten dopełnia fraszka Chcemy sobie być radzi?, która radzi cieszyć się życiem, póki czas nie przeminie, zgodnie z antyczną wiedzą o przemijaniu.

Poprawna odpowiedź: Tren VIII zawiera bezpośredni bunt ojca przeciw mądrości i pocieszeniu: sławny zdolny Mądry, czego chcesz?

Ojciec porównuje swój stan do Niobe, która po stracie dzieci zastygła w kamiennym bólu, a ten otwarty bunt przeciw pocieszaniu zamyka szkolny wybór utworów.

Poprawna odpowiedź: Dom czarnoleski pogrąża się w ciszy i smutku: ojciec przestaje pisać i działać, a motyw zniknięcia dzieciństwa i radości przechodzi przez cykl trenów.

Czarnolas, wcześniej opiewany jako dom rodzinnego szczęścia, staje się teraz scenerią największej straty, bo rodzina była dla poety wartością najwyższą.

Poprawna odpowiedź: Treny VII i VIII dokumentują stopniowe zamykanie się ojca w rozpaczy: bezczynność, sen o córce, niezdolność do powrotu do normalności; śmierć dziecka łamie ramy konwencji trenu, w których lament zwykle mieścił osobę dorosłą i sławną.

Obrazem tej rozpaczy jest mit Niobe, która po stracie dzieci zastygła w kamieniu, oraz sen o powrocie córki, po którym ból staje się jeszcze bardziej namacalny.