Test z lektury „Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)”

Poprawna odpowiedź: liryczna bohaterka Lamentu świętokrzyskiego

Maryja, Matka Boska — liryczna bohaterka Lamentu świętokrzyskiego; jedyna mówiąca w utworze, cierpiąca matka stojąca pod krzyżem Syna.

Poprawna odpowiedź: Lament otwiera zwrot Matki Boskiej do ludzi stojących wokół krzyża; Maryja zaprasza ich do wysłuchania skargi i do wspólnego przeżycia żałoby.

Ponieważ w utworze nie ma narratora, cała opowieść należy do niej, a kolejne zwroty do Syna, anioła i matek łączy łańcuch apostrof, nie fabuła.

Poprawna odpowiedź: Lament buduje całą wypowiedź wokół doświadczenia matki patrzącej na mękę dziecka; zamiast teologicznego dystansu wprowadza żal, bunt i bezsilność, dzięki czemu Maryja staje się figurą każdej cierpiącej matki.

Swoją bezradność przekuwa w przestrogę dla innych, prosząc je o modlitwę, by żadnej nie przyszło patrzeć na śmierć własnego dziecka.

Poprawna odpowiedź: Maryja bezskutecznie próbuje ulżyć Synowi: chciałaby podeprzeć mu opadającą głowę, otrzeć płynącą krew i podać napój, ale nie może dosięgnąć krzyża.

Ta bezradność jest tym dotkliwsza, że równocześnie widzi jego rozkrwawione ciało i pragnienie, którego nie potrafi ugasić.

Poprawna odpowiedź: Lament świętokrzyski kończy się bez pocieszenia: po przestrodze skierowanej do matek Maryja wyznaje, że nie ma i nie będzie miała innego Syna poza tym, który wisi rozbity na krzyżu, i na tym wyznaniu osamotnienia tekst się zamyka.

Zakończenie: Lament świętokrzyski kończy się bez pocieszenia: po przestrodze skierowanej do matek Maryja wyznaje, że nie ma i nie będzie miała innego Syna poza tym, który wisi rozbity na krzyżu, i na tym wyznaniu osamotnienia tekst się zamyka. Zakończenie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią nie zachowało się w przekazie rękopiśmiennym - tekst urywa się w chwili, gdy Polikarp pyta o los kobiet zachowujących czystość, a Śmierć odsyła go do żywotów świętych męczenników. Dalszy ciąg dialogu znamy pośrednio z późniejszych przekładów ruskich, a od 2018 roku także z odnalezionego drukowanego przekazu z 1542 roku, który przynosi pełny tekst liczący 916 wersów, w innych źródłach 918 wersów, i rozbudowuje utwór o dialog Śmierci z Kmotrem oraz dodatkowe sceny obyczajowe. Zarówno więc finał Lamentu, jak i finał Rozmowy pozostawiają odbiorcę w punkcie granicznym: u Lamentu jest to szczyt rozpaczy Matki, u Rozmowy pytanie o los sprawiedliwych bez odpowiedzi w zachowanym polskim tekście.

Poprawna odpowiedź: Syn Boży i ukrzyżowany Syn Maryi

Jezus Chrystus — Syn Boży i ukrzyżowany Syn Maryi; adresat jej skargi oraz współbohater sceny męki w Lamencie świętokrzyskim.

Poprawna odpowiedź: Maryja zapowiada, że opowie o zamęcie, który spotkał ją w Wielki Piątek, i nazywa mękę Syna czasem krwawym.

Już od pierwszych strof buduje obraz krwi, ran i osamotnienia, a o przeszłych wydarzeniach mówi tak, jakby działy się teraz.

Poprawna odpowiedź: Utwór wielokrotnie wzywa słuchaczy do współodczuwania bólu Maryi; wezwanie to jest zarazem chwytem kompozycyjnym planktu i zachętą do włączenia się w dzieło zbawienia przez wspólnotowe przeżywanie męki.

Ofiara nie zostaje wyłożona teologicznie, lecz odsłania się przez kontrast niewinności skazanego z okrucieństwem tych, którzy zadają mu ból.

Poprawna odpowiedź: Utwór zamyka wyznanie Maryi, że nie ma i nie będzie miała innego Syna poza tym, który wisi rozbity na krzyżu.

Nie ma tu pocieszenia ani odwrotu, bo osamotnienie matki zostaje postawione jako ostatnie słowo tekstu.

Poprawna odpowiedź: posłaniec zwiastowania przywołany w Lamencie jako adresat wyrzutu Maryi i kontrast dla cierpienia Wielkiego Piątku

Maryja przypomina mu radosną obietnicę zwiastowania i przeciwstawia ją obecnemu cierpieniu, czyniąc z niego adresata buntu.

Poprawna odpowiedź: Maryja mówi o bezbożnym człowieku, który zadaje ból jej Synowi, i z rozpaczą opisuje rozkrwawione ciało oraz krew spływającą z krzyża.

Jej skarga uderza w oprawcę, ale zarazem obnaża własną niemoc, bo nie umie podeprzeć opadającej głowy ani podać napoju.

Poprawna odpowiedź: Mechanizm motywu polega na zestawieniu czułości z niemożnością działania: Maryja wspomina opiekę nad Synem, a jednocześnie nie potrafi podeprzeć mu głowy, otrzeć krwi ani podać napoju.

Czułość zderza się więc z sytuacją, w której żadne macierzyńskie odruchy nie mają już zastosowania, a pozostaje tylko patrzenie.

Poprawna odpowiedź: Kompozycja dzieli się na trzy części: prolog z modlitwą o natchnienie i ostrzeżeniem o powszechności śmierci, opisowe wprowadzenie postaci oraz dialog właściwy.

Dopiero potem następuje wymiana kwestii między uczonym a Śmiercią, a utwór urywa się w chwili, gdy Polikarp pyta o los zachowujących czystość.

Poprawna odpowiedź: adresat pośredni żalenia Maryi

Bóg w Lamencie świętokrzyskim — adresat pośredni żalenia Maryi; w Lamencie występuje w tle jako ten, który dopuścił mękę Syna.

Poprawna odpowiedź: Maryja zwraca się do ukrzyżowanego Syna i prosi go, aby podzielił się z nią swoimi ranami, przywołując czasy, gdy nosiła go w sercu i wiernie mu służyła.

W ten sposób przeciwstawia dawne szczęście bliskości obecnemu cierpieniu, a następnie zwraca się do anioła, który przyniósł radosną nowinę.