Test z lektury „Treny”

Poprawna odpowiedź: Podmiot liryczny i bohater cyklu

Jan Kochanowski — ojciec-poeta — Podmiot liryczny i bohater cyklu: rozpaczający ojciec, który opłakuje córkę, wylicza stratę, buntuje się przeciw porządkowi świata i szuka ratunku we własnej poezji..

Poprawna odpowiedź: Dwuipółletnia córka poety umiera w Czarnolesie prawdopodobnie na tyfus, w latach 1578–1579, co staje się bezpośrednią przyczyną napisania cyklu.

Dziecko nie pojawia się w cyklu jako żywa postać — jest obecne w każdej skardze i pochwale jako bohaterka domyślna, co scala wszystkie treny wokół jednej straty.

Poprawna odpowiedź: Cały cykl jest monologiem rozpaczającego ojca; ból ma charakter prywatny i domowy, ale jest wyrażany narzędziami poezji antycznej i wzniesiony do rangi uniwersalnego doświadczenia.

Antyczne wzory i mitologia służą poecie jako gotowe narzędzie, ale przerabia je na język domowego, chrześcijańskiego żalu po utracie córki, przez co wyznanie zyskuje wymiar ogólny.

Poprawna odpowiedź: Poeta wyznaje, że śmierć złamała mu w pół talar i gdyby mógł pocieszenie kupić za pieniądze, wydałby majątek — ale filozofia pozostaje bezradna wobec osobistej straty.

Stoicka nauka, którą poeta wcześniej się chwalił, obraca się przeciw niemu: zamiast ukoić żal, staje się przedmiotem sporu wewnątrz cyklu, bo nie ma lekarstwa na śmierć dziecka.

Poprawna odpowiedź: Cykl zamyka Tren XIX (Sen): po długiej nocnej żałobie poecie śni się zmarła matka, która przywodzi mu Urszulkę, objaśnia życie pozagrobowe jako powrót duszy do strumienia i karci syna, by nie trwał w rozpaczy.

Można je czytać dwojako: jako rzeczywiste odnalezienie wiary albo jako spełnienie wymogu gatunku, który nakazywał zakończyć żałobę pocieszeniem.

Poprawna odpowiedź: Zmarła dwuipółletnia córka poety i dorozumiana bohaterka całego cyklu

Urszulka (Orszula Kochanowska) — Zmarła dwuipółletnia córka poety i dorozumiana bohaterka całego cyklu; nie występuje żywa, jest obecna w każdej skardze i każdej pochwale..

Poprawna odpowiedź: Ojciec wzywa płacz Heraklita i pieśń Symonidesa, by dać wyraz bólowi po przedwczesnej śmierci dziecka, które nie zdążyło dojrzeć ani ciałem, ani rozumem.

Kolejność typowych części mowy pogrzebowej zostaje tu świadomie zaburzona, bo osobista żałoba nie mieści się w gotowym szablonie i musiała zyskać własną formę.

Poprawna odpowiedź: Mędrzec, który w Pieśniach panował nad emocjami, w Trenach IX i XI nie umie pocieszyć samego siebie; sprzeczność między teorią a osobistym cierpieniem jest motorem cyklu.

Próba pocieszenia w Trenie IX kończy się przyznaniem, że mądrość nie leczy rozpaczy po stracie dziecka; uznany autorytet okazuje się bezradny w zderzeniu z realnym nieszczęściem.

Poprawna odpowiedź: Tren V zestawia Urszulkę z małą oliwką pod wysokim sądem i pąkiem kwiatka przed pełnią — obrazami przerwanej młodości, które ojciec wspomina ze zwierzęcym, nie-ludzkim płaczem.

Roślina i pąk pokazują rozwój zatrzymany w połowie, więc żałoba staje się też namysłem nad kruchością ludzkiego czasu, a nie tylko wspomnieniem jednego dzieciństwa.

Poprawna odpowiedź: Zjawia się w Trenie XIX jako postać ze snu

Matka Kochanowskiego — Zjawia się w Trenie XIX jako postać ze snu: pocieszycielka i nauczycielka, która przywodzi ojcu córkę i poucza go o życiu pozagrobowym..

Poprawna odpowiedź: Poeta przyznaje, że nie jest już w stanie pisać wesołych wierszy o dzieciach, bo jedyna córeczka, o którą mu chodziło, umarła.

Późniejsza próba ratunku w poezji też zawodzi, bo w Trenie XV śpiew łączy się ze słowami, których nikt już nie usłyszy — strata odbiera sens samej twórczości.

Poprawna odpowiedź: Tren X wykrzykuje wprost, że po śmierci nic już nie będzie, co przeczy zarówno mitologii, jak i nadziei chrześcijańskiej; w ostatnich trenach bunt jest jednak stopniowo przepracowywany.

Skarga prywatna przerasta więc okoliczność śmierci, bo prowadzi do pytania o życie po śmierci i do kryzysu wiary — treści, które wykraczają poza ramy gatunku żałobnego.

Poprawna odpowiedź: Tren VII to skarga pod adresem ubrań i biżuterii po dziecku: nieszczęsne ochędóstwo, które już nikomu nie posłuży, symboliczny rekwizyt żałoby.

Te przedmioty należą do szerszego obrazu domu żałoby: noc bez snu, łóżko, komnata dziecka i jego zabawki budują scenę, w której brakuje tylko właścicielki.

Poprawna odpowiedź: Żona poety i matka Urszulki

Dorota Podlodowska — Żona poety i matka Urszulki, wspomniana jako kontekst rodzinny cyklu, choć nie jest adresatką trenów ani główną adresatką lamentu..

Poprawna odpowiedź: W Trenie VIII dom pełen ludzi okazuje się pustką, bo Urszulka mówiła i śpiewała za wszystkich; śmierć dziecka rozbija domowy porządek.

Odpowiedzią na rozpad domu staje się modlitwa pokory w Trenie XVIII, w której bliscy godzą się z karą, ale proszą, by Boże mieszkanie trwało nad ich domem.

Poprawna odpowiedź: W Trenie XV poeta prosi Erato i lutnię o pomoc: słowo staje się jedyną bronią wobec śmierci, a cykl sam w sobie jest pomnikiem zbudowanym zmarłej córce.

To połączenie prywatnego żalu z pytaniem o granice filozofii, poezji i wiary sprawiło, że cykl przetrwał i zachował wysoką rangę.

Poprawna odpowiedź: Tren IX podejmuje próbę stoickiego pocieszenia: mądrość, którą każe kupić za drogie pieniądze, ma uczyć, że rozpacz jest zdradą rozumu — ale wybrzmiewa to jako narzucone sobie zobowiązanie, nie realna ulga.

Kontrast z finałem jest wyraźny: pocieszenie przychodzi dopiero wtedy, gdy w ostatnim trenie matka przekonuje syna, że dusza wraca do życia wiecznego jak do strumienia.

Poprawna odpowiedź: Uosobiona siła, którą Tren IV oskarża o zgwałcenie oczu ojca

Śmierć (niepobożna śmierć) — Uosobiona siła, którą Tren IV oskarża o zgwałcenie oczu ojca; w cyklu działa jak antagonistka rozbijająca domowy porządek..