Test z lektury „Przedwiośnie”

Poprawna odpowiedź: główny bohater powieści

Cezary Baryka — główny bohater powieści, młody Polak urodzony w Baku, wędrujący przez rewolucyjną Rosję, wojnę i odrodzoną Polskę.

Poprawna odpowiedź: Cezary dorasta w Baku nad Morzem Kaspijskim, w zamożnym domu profesora weterynarii, karmiony bajką o Polsce jako kraju szklanych domów.

Opowieść o krystalicznych domach, którą ojciec snuł w naftowym Baku, stała się puentą dzieciństwa bohatera i punktem odniesienia dla całej jego późniejszej drogi.

Poprawna odpowiedź: Bajka o Polsce szklanych domów organizuje fabułę: legenda nadaje sens dzieciństwu spędzonemu w Baku, służy rewolucjonistom jako obietnica i okazuje się złudzeniem w realnej Polsce.

Seweryn głosi opowieść o krystalicznych domach w Baku, a potem ginie w Rosji jako ofiara rewolucji, którą sam podtrzymywał, dlatego jego syn musi samodzielnie rozstrzygnąć, co jest prawdą o ojczyźnie.

Poprawna odpowiedź: Rodzice Cezarego słabo poznają go: ojciec oddaje go do polskiej szkoły prowadzonej potajemnie w domu, a matka, pobożna i czuła, przekazuje mu religię; rodzina kocha siebie, ale świat wychowania zostaje wstrząśnięty.

Dom przekazał bohaterowi religię i czułość, ale nie przygotował go na świat, bo wkrótce wojna w Baku zabrała matkę, a dalsza droga przez Rosję i Polskę odbierała mu kolejne złudzenia.

Poprawna odpowiedź: Powieść kończy się rozmową Cezarego i Gaya w maju 1927 roku: Gaj wyrusza do Rosji na uroczystości dziesiątej rocznicy rewolucji październikowej, a Cezary zostaje w Polsce, zadając pytania o sens rewolucji, o przyszłość państwa polskiego i o drogę do sprawiedliwości.

Dopiero ostatnia scena odsłania stawkę sporu: Gaj jedzie ogłaszać zwycięstwo rewolucji, a Cezary liczy jej ofiary i nie potrafi opowiedzieć się po żadnej ze stron, dlatego losy bohaterów zostają nierozstrzygnięte.

Poprawna odpowiedź: ojciec Cezarego

Seweryn Baryka — ojciec Cezarego, profesor weterynarii, twórca bajki o szklanych domach.

Poprawna odpowiedź: W Baku wybucha walka Armenii i Azerbejdżanu; matka Cezarego ginie, a bohater opuszcza rodzinne miasto.

Utraciwszy matkę w zamieszkach, bohater rusza do Moskwy i tam zetknie się z rewolucją październikową, a obserwowana przemoc utwierdzi go w przekonaniu, że nowy porządek powstaje kosztem prostych ludzi.

Poprawna odpowiedź: Żeromski pokazuje rewolucję jako siłę zniszczenia, nie wyzwolenia: w Rosji terror, w Polsce śmierć Cheńczyka, a sprawiedliwość społeczna pozostaje nieosiągalna.

Ta sama prawidłowość wraca w Ostrówku, gdzie ruch komunistyczny krzywdzi Cheńczyka, więc oba zrywy zawiodły obietnicę sprawiedliwości, a spór o to, czy autor odrzuca rewolucję w ogóle, czy tylko jej bolszewicką postać, pozostaje otwarty.

Poprawna odpowiedź: Śmierć ojca w Rosji jest kluczowym momentem: Cezary, samotny i zrozpaczony, nie znajduje w komunizmie odpowiedzi na pytanie o sprawiedliwy świat i postanawia wrócić do ojczyzny.

Trzeźwienie po tym ciosie obejmuje ojczyznę, komunizm i ziemiańską elitę, a mimo to bohater nie zyskuje na ich miejscu żadnej spójnej idei, więc jego droga pozostaje pasmem rozczarowań.

Poprawna odpowiedź: socjalista działacz z Warszawy

Gaj — socjalista działacz z Warszawy, rozmówca i opiekun Cezarego w stolicy.

Poprawna odpowiedź: Cezary przenosi się do Moskwy, gdzie przeżywa rewolucję październikową, głód i terror; jego ojciec ginie jako działacz systemu.

Zima, głód i chaos odsłaniają bohaterowi codzienną stronę komunizmu, a ojciec, który jeszcze w Baku żył dostatnio, ginie tu jako mówca i aktywista wyeksploatowany przez system.

Poprawna odpowiedź: Cezary zawisa między komunizmem, socjalizmem Gaya i polskim patriotyzmem, będąc zobrazowaniem młodego pokolenia, które nie potrafi wybrać między ideałami a rzeczywistością.

Bohater przysłuchuje się sporom, w których każda postać głosi własny program naprawy świata, i żadnego nie uznaje za pewny, więc jego niepewność odzwierciedla napięcia epoki między chłopami a ziemiaństwem oraz między inteligencją a robotnikami.

Poprawna odpowiedź: Powieść pokazuje, że sielanka Nawłoci opiera się na przemocy wobec chłopów: historia chłopa Arefy, skazanego za pozbawienie życia swojego syna, odsłania skalę konfliktu klasowego na wsi.

To, co ziemianom z Nawłoci wydaje się zabawą i przyjemnością, dla chłopa i robotnika kończy się niesprawiedliwością, a nawet śmiercią, dlatego beztroskie letnisko ukazuje tylko jedną stronę ustroju.

Poprawna odpowiedź: robotnik z podwarszawskiego Ostrówka

Cheńczyk — robotnik z podwarszawskiego Ostrówka, człowiek pragnący własnej ziemi.

Poprawna odpowiedź: Po śmierci ojca Cezary wraca do ojczyzny w roku 1920 i wstępuje do Wojska Polskiego, walcząc w wojnie polsko-bolszewickiej.

Powrót jest zarazem zerwaniem z iluzją komunizmu i próbą odzyskania własnego miejsca, a front wojny polsko-bolszewickiej staje się pierwszym sprawdzianem nowej przynależności bohatera.