Test z lektury „Ferdydurke (fragmenty)”

Poprawna odpowiedź: główny bohater i pierwszoosobowy narrator

Józio Kowalski — główny bohater i pierwszoosobowy narrator; trzydziestoletni początkujący pisarz, autor Pamiętnika z okresu dojrzewania, porte-parole autora.

Poprawna odpowiedź: Józio budzi się nad ranem z poczuciem, że nic się w jego życiu nie stanie, i wspomina własną młodość.

Scena otwarcia parafrazuje początek Boskiej Komedii i od razu ustawia powieść jako rzecz pisaną na oczach czytelnika, w której narrator sam nie wie, jaką formę przybierze.

Poprawna odpowiedź: Życie społeczne narzuca człowiekowi gotowe wzorce zachowania, myślenia i mówienia; próba ucieczki od jednej formy kończy się popadnięciem w kolejną, dlatego centralne pytanie utworu o to, czy tworzymy formę, czy forma tworzy nas, pozostaje bez rozstrzygnięcia.

Mechanizm ten widać na trzech kolejnych środowiskach, czyli w szkole, nowoczesnym mieszczaństwie i na dworze, gdzie bohater za każdym razem dostaje kolejną gębę narzuconą przez otoczenie.

Poprawna odpowiedź: Losy wydawnicze powieści były burzliwe: po pierwszym wydaniu utwór zniknął z obiegu, wznowienie z 1957 roku rozeszło się w liczbie ponad dziesięciu tysięcy egzemplarzy i zostało wkrótce ponownie wstrzymane, a do obiegu książkowego w kraju powrócił dopiero w 1986 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego w Krakowie.

Wydanie z 1957 roku stało się podstawą późniejszych wznowień, a przekłady ukazywały się wcześniej za granicą, co pokazuje, jak długo książka pozostawała poza krajowym obiegiem.

Poprawna odpowiedź: Zakończenie jest gwałtowne i jawnie niepoważne. Bunt służby przeradza się w zbiorową bijatykę, w której mieszają się państwo i służba, a w końcu także ciotka. Józio wykorzystuje zamieszanie i ucieka przez ogród; wpadłszy na Zosię, chwyta ją za rękę i razem z nią ucieka, tak że nie ma już odwrotu.

Zakończenie: Zakończenie jest gwałtowne i jawnie niepoważne. Bunt służby przeradza się w zbiorową bijatykę, w której mieszają się państwo i służba, a w końcu także ciotka. Józio wykorzystuje zamieszanie i ucieka przez ogród; wpadłszy na Zosię, chwyta ją za rękę i razem z nią ucieka, tak że nie ma już odwrotu. Opracowania różnią się co do tożsamości porwanej dziewczyny: źródła szczegółowe mówią o kuzynce Zosi Hurleckiej, natomiast jedno ze streszczeń autorskich wymienia Młodziakównę, czyli Zutę. W ostatnich słowach narrator zwraca się do przyszłych czytelników, nazywając ich obcymi gębami, które mają mu przyprawić nową twarz, i zapowiada dalszą ucieczkę; całość zamyka krótka ironiczna rymowanka podpisana inicjałem autora, odrzucająca poważne domknięcie wątków.

Poprawna odpowiedź: kulturalny filolog z Krakowa, belfer klasyczny i wielki Zdrabniacz

Profesor T. Pimko — kulturalny filolog z Krakowa, belfer klasyczny i wielki Zdrabniacz; upupia Józia, zapisuje go do szkoły i umieszcza na pensji.

Poprawna odpowiedź: Profesor Pimko ocenia rozpoczęte dzieło, odbiera bohaterowi próbę dorosłości i prowadzi go do gimnazjum.

W ten sposób belfer z Krakowa przejmuje kontrolę nad losem bohatera, umieszczając go w szkole i na pensji, a zdegradowanie dorosłego pisarza do roli ucznia otwiera szkolny wątek utworu.

Poprawna odpowiedź: Gombrowicz odwraca potoczne wartościowanie: niedojrzałość, świeżość i młodość stają się bronią w walce z formą, a formuła o dziecku ukrytym we wszystkim pełni rolę credo jego filozofii.

To Filidor, po groteskowych pojedynkach zamieniony w zdziecinniałego starca, ogłasza, że pod wszystkim, co ludzkie, kryje się dziecko.

Poprawna odpowiedź: Przekłady powieści pojawiały się kolejno: hiszpański w 1947 roku w Buenos Aires, powstały przy współpracy autora z komitetem, któremu przewodniczył kubański pisarz Virgilio Piñera; francuski w 1958 roku; niemiecki w 1960 roku.

Dopiero w 2000 roku angielski przekład powstał bezpośrednio z polskiego, natomiast wcześniejsza wersja z 1961 roku była tłumaczeniem pośrednim.

Poprawna odpowiedź: zbuntowany uczeń klasy VI i przywódca szkolnych chłopaków

Miętus (Miętalski) — zbuntowany uczeń klasy VI i przywódca szkolnych chłopaków; marzy o prawdziwych chłopakach i parobkach.

Poprawna odpowiedź: Bohater zostaje zapisany do klasy VI, gdzie koledzy witają go szkolną nowomową, a Pimko wmawia uczniom niewinność.

Zderzenie z nowomową pokazuje bunt młodzieży przeciw narzuconej formie pedagogicznej, a po szkole Pimko umieszcza bohatera na stancji u Młodziaków, licząc na jego związek z Zutą.

Poprawna odpowiedź: Utwór wykorzystuje schemat powieści o dojrzewaniu, lecz go podważa: bohater ma trzydzieści lat, zostaje cofnięty do szkoły, a jego próba osiągnięcia dojrzałości kończy się klęską, choć zarazem bywa odczytywana jako zwycięstwo samego buntu.

Parodia nie przekreśla powagi, bo utwór używa konwencji powieści rozwojowej po to, by zakwestionować ją własnymi środkami, a spór o wymowę zakończenia pozostaje nierozstrzygnięty.

Poprawna odpowiedź: Akcja otwiera się sporem o formę: trzydziestoletni narrator budzi się nad ranem z lękiem nieistnienia, parafrazuje początek Boskiej Komedii, mówi o ciemnym zielonym lesie i o poczuciu, że nic się w jego życiu nie stanie.

Narratorem jest trzydziestoletni początkujący pisarz, zarazem bohater i porte-parole autora, więc spór o formę dotyczy także samego sposobu powstawania powieści na oczach czytelnika.

Poprawna odpowiedź: wzorcowy uczeń i ulubieniec grona pedagogicznego, obrońca cnoty niewinności i samodoskonalenia

Stoi na czele pupili grona pedagogicznego i ratuje lekcje, recytując z pamięci fragmenty Cezara, dzięki czemu uchodzi za wzór, przeciw któremu buntują się rówieśnicy.

Poprawna odpowiedź: W klasie ścierają się frakcje buntowników i pupilów, a obie strony zabiegają o względy Kopyrdy.

Rywalizacja kończy się tragicznie, bo Syfon wiesza się w szkolnej szatni, choć sam Kopyrda, o którego względy toczy się spór, zachowuje dystans i nie daje się wciągnąć.