Test z lektury „Dżuma”

Poprawna odpowiedź: główny bohater i zarazem narrator kroniki

Doktor Bernard Rieux — główny bohater i zarazem narrator kroniki; lekarz w Oranie, który od pierwszego dnia rozpoznaje grozę zarazy, doprowadza do zwołania komisji sanitarnej, organizuje walkę z epidemią i ujawnia swoją tożsamość jako autora relacji dopiero w ostatniej części.

Poprawna odpowiedź: Kronikarz przedstawia Oran jako brzydkie, handlowe miasto francuskiej prefektury, którego mieszkańcy żyją mechanicznie i nie cenią relacji międzyludzkich; zapowiada, że ujawni swoją tożsamość w stosownym momencie.

Ukrywanie tożsamości sprawia, że do ostatniej części Rieux jest pokazywany w trzeciej osobie, a kronika brzmi jak zdystansowana relacja świadka, który dopiero na końcu wyjawia, kim jest.

Poprawna odpowiedź: Epidemia działa w powieści jak okupacja: bramy są zamknięte, ludność odizolowana, administracja wydaje komendy, a mieszkańcy doświadczają rozłąki, głodu i strachu bez widocznego wroga. Camus pisał utwór w czasie okupacji Francji jako działacz ruchu oporu, a rok akcji zapisany jako 194.

Dżuma jako alegoria zła totalnego: faszyzm, okupacja, totalitaryzm: Epidemia działa w powieści jak okupacja: bramy są zamknięte, ludność odizolowana, administracja wydaje komendy, a mieszkańcy doświadczają rozłąki, głodu i strachu bez widocznego wroga. Camus pisał utwór w czasie okupacji Francji jako działacz ruchu oporu, a rok akcji zapisany jako 194. z zamazaną ostatnią cyfrą pozwalał czytelnikom rozpoznać aluzję do najnowszej historii bez wskazywania nazwisk. Wybór paraboli dawał pisarzowi język do mówienia o terrorze i kolaboracji w kraju, który dopiero rozliczał własne społeczeństwo.

Poprawna odpowiedź: W połowie sierpnia epidemia osiąga apogeum: dochodzi do szturmów na bramy, zamieszek, grabieży i podpaleń domów opuszczanych po kwarantannie; władze wprowadzają stan oblężenia i godzinę policyjną.

To szczyt kalendarza epidemii, która zaczyna się wiosną wraz z bardziej zaraźliwą odmianą płucną, a cofa się dopiero od stycznia, więc sierpień jest momentem największego nasilenia.

Poprawna odpowiedź: Finał rozgrywa się w połowie lutego, gdy bramy Oranu zostają otwarte, na dworzec wjeżdżają pociągi, a mieszkańcy odzyskują kontakt z bliskimi. Radość tłumu przeplata się jednak ze stratami: Tarrou zmarł na dwa dni przed otwarciem bram, a Rieux otrzymał wiadomość o śmierci żony w sanatorium poza miastem.

Zakończenie: Finał rozgrywa się w połowie lutego, gdy bramy Oranu zostają otwarte, na dworzec wjeżdżają pociągi, a mieszkańcy odzyskują kontakt z bliskimi. Radość tłumu przeplata się jednak ze stratami: Tarrou zmarł na dwa dni przed otwarciem bram, a Rieux otrzymał wiadomość o śmierci żony w sanatorium poza miastem. W dniu otwarcia Cottard, który jako jedyny nie cieszył się z końca epidemii, zamyka się w mieszkaniu i strzela do świętującego tłumu oraz do przypadkowych zwierząt, po czym zostaje obezwładniony i aresztowany. Narrator ujawnia wówczas, że autorem kroniki jest doktor Bernard Rieux, i tłumaczy, że ukrywał tożsamość, aby zachować pozycję obiektywnego świadka wydarzeń, w których cierpieli wszyscy. W końcowej refleksji Rieux stwierdza, że bakteria dżumy nigdy nie umiera i nie znika, może pozostawać w uśpieniu w meblach i pościeli, a kiedyś ponownie wyśle szczury na ulice szczęśliwego miasta. Deklaruje też, że pisał kronikę, aby przekazać, że w ludziach więcej rzeczy zasługuje na podziw niż na pogardę, i że wobec zarazy nie ma ostatecznego zwycięstwa, jest tylko nieustanne stawanie do walki.

Poprawna odpowiedź: drugi narrator i zarazem jeden z głównych bohaterów

Jean Tarrou — drugi narrator i zarazem jeden z głównych bohaterów; przyjezdny zamożny mężczyzna bez zawodu, prowadzący notatki o mieście, inicjator ochotniczych formacji sanitarnych, ateista dążący do świętości bez Boga.

Poprawna odpowiedź: 16 kwietnia doktor Rieux natrafia na pierwszego martwego szczura i zgłasza to dozorcy; w kolejnych dniach padłe gryzonie pojawiają się masowo, a administracja uruchamia służbę odszczurzania.

Dozorca zrazu nie daje wiary zgłoszeniu, a gdy padłe gryzonie zaczynają się pojawiać dziesiątkami tysięcy dziennie, ich nagły spadek narrator odczytuje jako zwiastun nadchodzącej zarazy.

Poprawna odpowiedź: Obok znaczenia historycznego tytuł funkcjonuje w powieści jako nazwa każdego niszczącego żywiołu, który spada na społeczność bez ostrzeżenia. Narrator rozwija ten wątek, gdy mówi o bakterii, która nigdy nie ginie i pozostaje w uśpieniu w sprzętach i pościeli, gotowa wrócić w każdym miejscu.

Dżuma jako metafora kondycji ludzkiej i zła obecnego w człowieku: Obok znaczenia historycznego tytuł funkcjonuje w powieści jako nazwa każdego niszczącego żywiołu, który spada na społeczność bez ostrzeżenia. Narrator rozwija ten wątek, gdy mówi o bakterii, która nigdy nie ginie i pozostaje w uśpieniu w sprzętach i pościeli, gotowa wrócić w każdym miejscu. Postać Cottarda pokazuje przy tym drugą warstwę metafory: zaraza jako wewnętrzna skłonność człowieka do zgody na zło, obecna także wtedy, gdy epidemii już nie ma.

Poprawna odpowiedź: Zmienia się sposób grzebania zmarłych: pogrzeby odbywają się bez ceremonii i w pośpiechu, a zwłoki chowa się wspólnie, co narrator opisuje jako zanik ostatniego rytuału.

Zanik ostatniego rytuału wiąże się z motywem słabnącej pamięci, a po epidemii pojawia się projekt pomnika ofiar, czyli próba upamiętnienia tego, czego nie da się zamknąć w statystyce.

Poprawna odpowiedź: handlarz win i likierów, przestępca ścigany przez policję i niedoszły samobójca z pierwszych stron powieści

Cottard — handlarz win i likierów, przestępca ścigany przez policję i niedoszły samobójca z pierwszych stron powieści; jedyna postać, która czerpie korzyści z epidemii, a po jej końcu popada w obłęd.

Poprawna odpowiedź: Chora żona doktora Rieux wyjeżdża do sanatorium w górach na krótko przed zamknięciem miasta; pożegnanie na dworcu jest chłodne, a małżonkowie obiecują sobie nowy początek.

Chłodne pożegnanie zapowiada dalszy los tego wątku, bo żona umiera w sanatorium poza miastem, nie doczekawszy końca zarazy, a Rieux zostaje w Oranie, gdyż małżeństwo było już osłabione rutyną.

Poprawna odpowiedź: Kompozycja powieści jest zbudowana jako galeria postaw zestawionych wobec jednej sytuacji granicznej. Rieux reprezentuje uczciwe wykonywanie zawodu i obowiązek, Tarrou organizuje solidarną pomoc, Grand wykonuje żmudną, biurową część pracy, Rambert przechodzi od chęci ucieczki do dobrowolnego pozostania.

Postawy wobec zła: obowiązek, solidarność, ucieczka, spekulacja, pokora religijna, obojętność: Kompozycja powieści jest zbudowana jako galeria postaw zestawionych wobec jednej sytuacji granicznej. Rieux reprezentuje uczciwe wykonywanie zawodu i obowiązek, Tarrou organizuje solidarną pomoc, Grand wykonuje żmudną, biurową część pracy, Rambert przechodzi od chęci ucieczki do dobrowolnego pozostania, Cottard czerpie z zarazy zysk i bezkarność, Paneloux kolejno głosi karę bożą i uczy się pokory, a administracja zwleka i łagodzi komunikaty. Narrator jawnie wartościuje te postawy, stawiając pracę ponad spekulację i nie ukrywając, że nawet ucieczka Ramberta zostaje potraktowana ze zrozumieniem.

Poprawna odpowiedź: Tarrou opowiada Rieux historię swojego życia: jako siedemnastolatek był świadkiem mowy oskarżycielskiej ojca-prokuratora i odtąd sprzeciwia się karze śmierci oraz wszelkiemu zabijaniu, a w Oranie pragnie zostać świętym bez Boga.

Z tego doświadczenia wyrasta jego zasada odmowy zabijania, a w świecie bez religijnego oparcia to właśnie uczciwość wobec człowieka staje się miarą moralną.

Poprawna odpowiedź: uczony jezuita o konserwatywnych poglądach, współtwórca biuletynu Towarzystwa Geograficznego w Oranie

Ojciec Paneloux — uczony jezuita o konserwatywnych poglądach, współtwórca biuletynu Towarzystwa Geograficznego w Oranie; reprezentant postawy religijnej, który w pierwszym kazaniu głosi, że dżuma jest karą za grzechy, a po śmierci dziecka Othona radykalnie zmienia ton.

Poprawna odpowiedź: Dozorca Michel zapada na gorączkę z obrzękiem gruczołów i umiera w ciągu kilkudziesięciu godzin; Rieux nie potrafi postawić rozpoznania i konsultuje się telefonicznie z doktorem Richardem.

Michel staje się pierwszą śmiertelną ofiarą zarazy w mieście, choć jeszcze niedawno nie dawał wiary zgłoszeniu o martwym szczurze znalezionym przez Rieux.