Przejdź do treści
Lektury Polskie

Karta pracy — „Syzyfowe prace (fragmenty)”

Stefan Żeromski · 1897 · klasy 7-8 · 45 minut · 25 pkt · aktualizacja 10.11.2026

Karta pracy do Syzyfowych prac Stefana Żeromskiego. Powieść ukazała się w 1897 roku w krakowskim dzienniku Nowa Reforma pod pseudonimem Maurycy Zych. Bohaterem jest Marcin Borowicz, syn zamożnych rodziców z Gawronek, który uczy się w rosyjskim gimnazjum w Klerykowie. Równolegle śledzimy losy Andrzeja Radka, chłopa, który własną pracą zdobywa wykształcenie. Tytuł nawiązuje do mitu Syzyfa i oznacza trud rusyfikacji, która nie przynosi trwałych efektów. Karta pomaga uporządkować losy bohaterów, rozpoznać metody zaborcy i wyjaśnić sens tytułu.

Imię i nazwisko: ……………………………………………………   Klasa: ………   Data: …………………

Czego uczy ta karta

  • Uczeń porządkuje losy Marcina Borowicza i Andrzeja Radka.
  • Uczeń rozpoznaje metody rusyfikacji w szkole.
  • Uczeń charakteryzuje bohaterów i wskazuje ich postawy.
  • Uczeń wyjaśnia znaczenie tytułu powieści.

Zadanie 1. (6 pkt)

Odpowiedz na pytania o powieści. Pisz pełnymi zdaniami i podawaj przykłady z tekstu.

  1. 1. Gdzie uczy się Marcin Borowicz i jak wygląda ta szkoła?
  2. 2. Kim była Anna Stogowska i jak potoczył się jej wątek?
  3. 3. W jaki sposób Andrzej Radek zdobył wykształcenie?
  4. 4. Jaką rolę odegrał Bernard Zygier?
  5. 5. Na czym polegała rusyfikacja w gimnazjum?
  6. 6. Jak zmienił się Marcin pod koniec powieści?

Zadanie 2. (5 pkt)

Połącz bohatera z jego rolą w powieści. Przy numerze opisu wpisz literę postaci, każda postać pasuje raz.

  • A. Marcin Borowicz
  • B. Andrzej Radek
  • C. Bernard Zygier
  • D. Anna Stogowska
  • E. Antoni Paluszkiewicz
  •   1. Syn zamożnych rodziców z Gawronek, uczeń gimnazjum w Klerykowie, główny bohater.
  •   2. Syn fornala, który uporem i pracą zdobywa wykształcenie w gimnazjum.
  •   3. Organizator uczniowskiego oporu i koła samokształcenia, usunięty ze szkoły.
  •   4. Córka lekarza i Rosjanki, pierwsza miłość Marcina, nazywana Birutą.
  •   5. Kawka, który pomógł Radkowi dostać się do progimnazjum.

Zadanie 3. (5 pkt)

Ułóż wydarzenia z losów Marcina w kolejności. Numer 1 to szkoła w Owczarach, numer 6 to matura i wyjazd Biruty.

  1.   Do klasy trafia Bernard Zygier i organizuje koło samokształcenia.
  2.   Mały Marcin zostaje odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach.
  3.   Po maturze Marcin szuka Biruty, ale okazuje się, że wyjechała do Rosji.
  4.   Marcin trafia do gimnazjum w Klerykowie, gdzie panuje rosyjski nadzór.
  5.   Marcin przeżywa cichą miłość do Anny Stogowskiej, nie zamieniając z nią ani słowa.
  6.   W czasie nauki umiera matka Marcina, co pogłębia jego samotność.

Zadanie 4. (4 pkt)

Uzupełnij zdania o powieści wyrazami z ramki. Każdy wyraz pasuje tylko w jedno miejsce, więc sprawdź całe zdanie.

Ramka: Klerykowie · Owczarach · Syzyf · rusyfikacji · Gawronki

  1. 1. Marcin Borowicz był synem zamożnych rodziców z majątku ______.
  2. 2. Najpierw uczył się w szkole elementarnej w ______, a potem w gimnazjum.
  3. 3. Gimnazjum, do którego trafił Marcin, znajdowało się w ______.
  4. 4. Bohaterem mitu, do którego nawiązuje tytuł powieści, jest ______, skazany na wieczne wtaczanie głazu na górę.
  5. 5. Syzyfowe prace to metafora bezskutecznego trudu ______, która nie przynosi trwałych efektów.

Zadanie 5. (5 pkt)

Szkoła w Klerykowie miała wykorzenić polskość, a jednak uczniowie się jej opierali. Napisz, jak rozumiesz tytuł powieści i co według Żeromskiego ocaliło młodzież.

Klucz odpowiedzi i kryteria (dla nauczyciela)

Zadanie 1 (6 pkt)

  1. Uczy się w gimnazjum w Klerykowie, w szkole rządowej przepełnionej rosyjskim nadzorem i rusyfikacją.
  2. Była córką lekarza i Rosjanki, pierwszą miłością Marcina, do której nie przemówił ani słowem, a po maturze wyjechała z rodziną do Rosji.
  3. Był synem fornala, uczył się dzięki pomocy Antoniego Paluszkiewicza i własnemu uporowi, aż trafił do gimnazjum w Klerykowie.
  4. Przybył do Klerykowa po wyrzuceniu ze szkoły warszawskiej, organizował uczniowski opór i koło samokształcenia, a jego aresztowanie stało się symbolem bohaterstwa.
  5. Na narzucaniu języka rosyjskiego, nadzorze inspektora i dyrektora oraz tępieniu polskości i samodzielnego myślenia uczniów.
  6. Z beztroskiego chłopca stał się młodym człowiekiem, który w finałowej scenie odczuwa wstręt do rusyfikacji.

Zadanie 2 (5 pkt)

1–A, 2–B, 3–C, 4–D, 5–E

Zadanie 3 (5 pkt)

  1. Mały Marcin zostaje odwieziony do szkoły elementarnej w Owczarach.
  2. Marcin trafia do gimnazjum w Klerykowie, gdzie panuje rosyjski nadzór.
  3. W czasie nauki umiera matka Marcina, co pogłębia jego samotność.
  4. Marcin przeżywa cichą miłość do Anny Stogowskiej, nie zamieniając z nią ani słowa.
  5. Do klasy trafia Bernard Zygier i organizuje koło samokształcenia.
  6. Po maturze Marcin szuka Biruty, ale okazuje się, że wyjechała do Rosji.

Zadanie 4 (4 pkt)

  1. Gawronki
  2. Owczarach
  3. Klerykowie
  4. Syzyf
  5. rusyfikacji

Zadanie 5 (5 pkt)

Pomyśl o micie Syzyfa, o kole samokształcenia i o lekcji, na której uczeń recytuje polski utwór przed klasą. Zastanów się, dlaczego wysiłek zaborcy okazuje się daremny.

  • 2 pkt — wyjaśniasz mit Syzyfa i jego związek z rusyfikacją.
  • 2 pkt — podajesz dwa przykłady oporu uczniów i wyjaśniasz ich sens.
  • 1 pkt — piszesz pełnymi zdaniami i nie streszczasz całej fabuły.

Karty pracy z tego samego etapu

wszystkie karty pracy (111)

Sprawdź odpowiedzi online: quiz z lektury „Syzyfowe prace (fragmenty)”. Pełne opracowanie: streszczenie, bohaterowie i plan wydarzeń.

Przydatne przy tej karcie: czas i miejsce akcji „Syzyfowe prace (fragmenty)” · bohaterowie i ich role