Test z lektury „Szewcy”

Poprawna odpowiedź: przywódca szewców i główny bohater

Sajetan — przywódca szewców i główny bohater, który z rewolucjonisty przeradza się w nowego despota, dowodząc degeneracji władzy.

Poprawna odpowiedź: szewcy oskarżają Scurvy’ego o ciężką, bezsensowną pracę i upokorzenie, które prowadzą ich do zbiorowego buntu.

Złość na upokarzającą pracę przeradza się w rewolucję, którą szewcy wygrywają, lecz przy okazji pozbywają się własnego przywódcy Sajetana, uznanego za zdrajcę sprawy.

Poprawna odpowiedź: każda nowa władza powiela metody poprzedniej: zamach Scurvy’ego zastępuje porządek pracy, rewolucja szewców zastępuje zamach, a rewolucja technokratyczna zastępuje szewców, dowodząc bezsensu buntu bez zmiany natury władzy.

Ilustruje ją Sajetan, który z rewolucjonisty staje się nowym despotą, więc obalenie władzy nie zmienia jej natury; jego los bywa czytany zarazem jako zdrada i jako kolejne ogniwo tego samego mechanizmu.

Poprawna odpowiedź: Zwycięstwo szewców szybko okazuje się iluzoryczne: wkrótce padają ofiarą kolejnej rewolucji, tym razem technokratycznej i biurokratycznej, niosącej całkowitą mechanizację życia społecznego.

Kolejny przewrót doskonali logikę wydajności do końca, aż człowiek staje się zbędnym elementem systemu maszyn i urzędowych procedur, a jego przywódca odsuwa szewców od władzy.

Poprawna odpowiedź: Kolejne rewolucje prowadzą świat do rządów maszyn i biurokracji, w których człowiek zostaje zepchnięty na margines własnego dzieła; finał nie przynosi wyzwolenia żadnej ze stron i potwierdza katastroficzną wizję upadku cywilizacji.

Obraz świata po zwycięstwie maszyn jest tak zdegenerowany, że daje się czytać dwojako: jako całkowite zwycięstwo technokracji albo jako początek jej samozagłady, w każdym razie bez wyzwolenia dla kogokolwiek.

Poprawna odpowiedź: jeden z trzech głównych szewców

Tymoteusz Kuczmor — jeden z trzech głównych szewców, głos kolektywu warsztatu w buncie i rewolucji.

Poprawna odpowiedź: prokurator Scurvy, z obawy przed buntem, razem z Dziarskimi Chłopcami dokonuje przewrotu i przejmuje władzę.

Lęk przed buntem popycha Scurvy’ego do sojuszu z oddziałem wykonawczym, który potem służy kolejnym władzom, a on sam wkrótce traci zdobytą władzę.

Poprawna odpowiedź: sztuka wyraża przeczucia Witkacego o nadchodzącym upadku cywilizacji: mechanizacja społeczeństwa kończy się światem, w którym człowiek przestaje być potrzebny.

Wizja obejmuje naraz krytykę rewolucji, kapitalizmu, komunizmu i faszyzmu, a potwierdza ją finał, w którym miejsce człowieka zajmują maszyny i urzędowe formułki.

Poprawna odpowiedź: Witkacy polemizuje w dramacie z klasycznymi polskimi utworami o rewolucji: z Nie-Boską komedią, Weselom i Promethidionem, przepisując ich motywy w kluczu groteski.

Przepisanie romantycznych wzorców podważa mit rewolucji i narodowej mistyki, a Chocholik z dramatu Wyspiańskiego wraca przekształcony w końcówce utworu.

Poprawna odpowiedź: prokurator i ciemiężyciel szewców

Robert Scurvy — prokurator i ciemiężyciel szewców, który zamachem stanu zdobywa władzę, by wkrótce sam ją przegrać.

Poprawna odpowiedź: zwycięski reżim zamyka szewców w leniwni, skazując ich na przymusową bezczynność jako formę represji.

Przymusowa bezczynność okazuje się karą dotkliwszą niż ciężar pracy, więc ukarani buntują się przeciw niej i wracają do rzemiosła, którego wcześniej nienawidzili.

Poprawna odpowiedź: wszystkie reżimy w dramacie działają jak prototypy totalitaryzmu: przymus, represja leniwni i rządy formułek pokazują mechanizm państwa, które pożera jednostkę.

Celowo niedookreślone miejsce i czas pozwalają czytać dramat jako uniwersalny model władzy, a nie satyrę na jeden ustrój; w każdym z kolejnych ustrojów odnajduje się księżna, obnażając koniunkturalizm elit.

Poprawna odpowiedź: arystokratka przechodząca przez wszystkie rewolucje, symbol koniunkturalizmu i przetrwania elit

Jej kolejne przystosowania do nowych rządów pokazują, że elity nie giną w przewrotach, lecz zachowują przywileje pod zmienionymi hasłami.

Poprawna odpowiedź: szewcy buntują się przeciwko bezczynności, przedzierają przez przegrodę i wracają do nienawidzonej wcześniej pracy.

Scena ujawnia paradoks ich związku z rzemiosłem: tożsamość budują na pracy, której nienawidzą, więc jej odebranie boli bardziej niż codzienny trud.

Poprawna odpowiedź: połączenie filozofii z trywialnością, śpiewki, absurdalne postaci i przerysowane sytuacje rozbijają logiczny dyskurs i pokazują świat w stanie rozpadu sensu.

Filozoficzne spory splatają się tu z grubiaństwem tak, że według Jana Błońskiego powstaje osobliwe arcydzieło złego smaku, a głosy postaci nie dają żadnej gwarantowanej prawdy.

Poprawna odpowiedź: przywódca rewolucji technokratycznej

Hiper-Robociarz — przywódca rewolucji technokratycznej, uosobienie mechanizacji i rządów maszyn.

Poprawna odpowiedź: wybucha rewolucja, którą szewcy wygrywają; ciemiężyciele zostają usunięci, a władza przechodzi w ręce buntowników.

Władza szybko psuje zwycięzców: Sajetan przejmuje cechy dawnego ciemiężyciela i zostaje odsunięty przez towarzyszy, a rządy szewców kończy kolejny przewrót.

Poprawna odpowiedź: paradoks leniwni pokazuje, że szewcy definiują się przez pracę, którą nienawidzą: odebranie pracy okazuje się straszniejszą karą niż jej ciężar.

Skoro bezsensowny trud jest dla nich cierpieniem, a bez pracy nie potrafią żyć, kara bezczynności popycha ich z powrotem przez przegrodę do warsztatu.